సీత కుండ
దేవి temple · Bihar, India
ఉత్తర బిహార్‌లో సీతామఢీ సమీపంలోని పునౌరా గ్రామంలో ఉన్న పునౌరా ధామ్ ఒక హిందూ పుణ్యక్షేత్రం. చాలా మంది భక్తులు దీనిని జానకి అని కూడా పిలిచే సీతాదేవి జన్మస్థలంగా పూజిస్తారు. దీని మధ్యలో జానకీ మందిరం ఉంది; ఇక్కడ సీతాదేవి కేవలం రాముని పక్కన మాత్రమే కాకుండా స్వతంత్రంగా పూజలందుకుంటుంది. ఆలయం వెనుక సీతా కుండ్ లేదా జానకీ కుండ్ అని పిలిచే పవిత్ర కొలను ఉంది.
బిహార్ ప్రభుత్వం, కేంద్ర ప్రభుత్వం రామాయణ సర్క్యూట్ కోసం పునౌరా ధామ్‌ను సీతాదేవి జన్మస్థలంగా పరిగణిస్తున్నాయి. 2025లో రాష్ట్ర ప్రభుత్వం కొత్త, పెద్ద సీతా ఆలయంతో సహా భారీ పునరభివృద్ధి ప్రణాళికను ఆమోదించింది. ఇతర సంప్రదాయాలు సీతాదేవి జన్మస్థలాన్ని సీతామఢీ పట్టణంలోని జానకీ స్థాన్, నేపాల్‌లోని జనక్‌పూర్ వంటి ఇతర ప్రదేశాలలో చూపుతాయి.
Faith & Tradition
Religious Significance of సీత కుండ
సంప్రదాయం ప్రకారం, కరువు కాలంలో మిథిలా రాజు జనక మహారాజు ఇక్కడ భూమిని దున్నుతుండగా, పొలంలో పాతిపెట్టిన మట్టి కుండలో పసిపాప సీతను కనుగొన్నారు. ఆయన ఆమెను తన కుమార్తెగా స్వీకరించారు. 'సీత' అంటే 'నాగటి చాలు' అని, 'జానకి' అంటే 'జనకుని కుమార్తె' అని అర్థం. పాప దొరికిన ప్రదేశాన్ని సీతామఢీ జిల్లా యంత్రాంగం సీతా కుండ్‌గా వర్ణిస్తుంది.
స్థానిక సంప్రదాయం ఈ గ్రామాన్ని పుండరీక (పుండ్రిక్) మహర్షితో కూడా ముడిపెడుతుంది; ఆయన ఆశ్రమం ఇక్కడ ఉండేదని చెబుతారు. 'పునౌరా' అనే పేరు ఆయన పేరు నుండే వచ్చిందని నమ్ముతారు. జానకీ కుండ్‌లో స్నానం చేస్తే సంతాన భాగ్యం కలుగుతుందని భక్తులు విశ్వసిస్తారు. ఇవి విశ్వాసానికి సంబంధించిన విషయాలు, పురావస్తు ఆవిష్కరణలు కావు.
భారతదేశంలో కేవలం సీతాదేవికే అంకితమైన ప్రధాన ఆలయాలు చాలా తక్కువ. అయోధ్య పునరభివృద్ధి నమూనాలో ఇక్కడ పెద్ద ఆలయాన్ని నిర్మించాలన్న బిహార్ ప్రభుత్వ ప్రణాళిక మిథిలా అంతటా పునౌరా ధామ్‌పై కొత్త దృష్టిని ఆకర్షించింది.
Heritage
History of సీత కుండ
ఈ క్షేత్రానికి సంబంధించిన చారిత్రక రికార్డులు చాలా తక్కువ. 1877లో వలస పాలనా కాలపు గణాంకవేత్త W. W. హంటర్ తన A Statistical Account of Bengal గ్రంథంలో, సీతామఢీకి నైరుతి దిశలో సుమారు మూడు మైళ్ల దూరంలో ఉన్న పునౌరా కూడా సీతాదేవి జన్మస్థలమని 'దావా వేస్తుంది' అని పేర్కొన్నారు. 19వ శతాబ్దం నాటికే ఈ సంప్రదాయం స్థిరపడి ఉందని ఇది చూపిస్తుంది. 2023లో బిహార్ రాష్ట్ర ధార్మిక ట్రస్టుల బోర్డు మాజీ ఛైర్మన్ ఆచార్య కిశోర్ కునాల్, ప్రస్తుత పునౌరా ఆలయం సుమారు 100 సంవత్సరాల నాటిదని The Indian Expressకు తెలిపారు. సీతామఢీ పట్టణంలోని జానకీ స్థాన్ అదే జన్మస్థలమని ఒక సాధువుకు కల రావడంతో సుమారు 200 సంవత్సరాల క్రితం దానిని నిర్మించారని కూడా ఆయన చెప్పారు.
కునాల్ ప్రకారం, ఆయన, ఇతర పరిశోధకులు బిహార్ ప్రభుత్వం కోసం సిద్ధం చేసిన నివేదిక ఆధారంగా కేంద్ర ప్రభుత్వ రామాయణ సర్క్యూట్‌లో పునౌరా ధామ్‌ను సీతాదేవి జన్మస్థలంగా పేర్కొన్నారు. డిసెంబర్ 2023లో రాష్ట్ర ప్రభుత్వం ఈ క్షేత్రానికి ప్రాథమిక అభివృద్ధి ప్రణాళికను ప్రారంభించింది.
1 జులై 2025న బిహార్ మంత్రివర్గం పునౌరా ధామ్ అభివృద్ధికి సుమారు Rs 882.87 కోట్ల ప్రణాళికను ఆమోదించింది. ఇందులో పాత జానకీ మందిర పునరుద్ధరణకు సుమారు Rs 137 కోట్లు, సీతా వాటిక, లవ-కుశ వాటిక, పరిక్రమ మార్గంతో సహా యాత్రికుల సౌకర్యాలకు సుమారు Rs 728 కోట్లు ఉన్నాయి. అయోధ్యలోని రామ జన్మభూమి ఆలయ మాస్టర్ ప్లానింగ్‌పై పనిచేసిన Design Associates Inc సంస్థను డిజైన్ కన్సల్టెంట్‌గా నియమించారు. 8 ఆగస్టు 2025న కేంద్ర హోం మంత్రి అమిత్ షా, ముఖ్యమంత్రి నీతీశ్ కుమార్ కొత్త ఆలయానికి భూమి పూజ నిర్వహించారు. దీని నిర్వహణ కోసం శ్రీ జానకీ జన్మభూమి పునౌరా ధామ్ మందిర్ న్యాస్ సమితి అనే ట్రస్టును ఏర్పాటు చేసినట్లు ఆల్ ఇండియా రేడియో తెలిపింది.
Architecture and sacred features
జిల్లా యంత్రాంగం ప్రకారం, ప్రస్తుత ప్రాంగణంలో సీతాదేవి విగ్రహం ఉన్న జానకీ ఆలయం, ఒక పూజా స్థలం, ఒక హవన మండపం ఉన్నాయి; ఆలయం వెనుక జానకీ కుండ్ ఉంది. ప్రణాళికలో ఉన్న కొత్త ఆలయం సుమారు 50 ఎకరాల స్థలంలో 159 అడుగులకు పైగా ఎత్తుతో ఉంటుందని ఆల్ ఇండియా రేడియో తెలిపింది. ఈ ప్రాజెక్టులో మేళా మైదానం, సాంస్కృతిక కేంద్రం, పరిక్రమ మార్గం కూడా ఉన్నాయి. ప్రాజెక్టు కొనసాగుతున్నంత కాలం క్షేత్రంలో నిర్మాణ పనులు జరుగుతూ ఉంటాయని గమనించండి.
Plan Your Visit
Darshan and Visitor Information
సెప్టెంబర్ నుండి ఏప్రిల్ వరకు సందర్శనకు ఉత్తమ సమయమని బిహార్ టూరిజం సూచిస్తుంది; సందర్శకులు పాదరక్షలు విడిచి భక్తిశ్రద్ధలతో ప్రార్థించాలని కోరుతుంది (బిహార్ టూరిజం, అక్టోబర్ 2026లో పరిశీలించబడింది). పునరభివృద్ధి పనుల వల్ల ప్రాంగణంలోని కొన్ని భాగాలకు ప్రవేశం ప్రభావితం కావచ్చు, కాబట్టి ప్రయాణానికి ముందు సీతామఢీ జిల్లా యంత్రాంగం లేదా ఆలయ ట్రస్టుతో ప్రస్తుత ఏర్పాట్లను నిర్ధారించుకోండి.
Timings and arrangements change with seasons and festivals. Confirm current details with శ్రీ జానకీ జన్మభూమి పునౌరా ధామ్ మందిర్ న్యాస్ సమితి (ఆల్ ఇండియా రేడియో ప్రకారం 2025లో ఏర్పాటు) before travelling. Last reviewed 5 October 2026.
Sacred Calendar
Festivals at సీత కుండ
జానకీ నవమి (సీతా నవమి)
సీతాదేవి జన్మస్థలంగా పూజించబడే ఈ క్షేత్రంలో ఆమె ఆవిర్భావ పండుగ అత్యంత ముఖ్యమైన రోజు. దీనికి వేలాది మంది భక్తులు వస్తారని జిల్లా యంత్రాంగం పేర్కొంటుంది.
శ్రీరామ నవమి
పునౌరా ధామ్‌కు భక్తులు పెద్ద సంఖ్యలో వచ్చే సందర్భాలలో ఇది ఒకటని సీతామఢీ జిల్లా యంత్రాంగం పేర్కొంది.
వివాహ పంచమి
మిథిలాతో దగ్గరి సంబంధం ఉన్న సీతారాముల కళ్యాణాన్ని ఇది సూచిస్తుంది; సీతాదేవి జన్మస్థల క్షేత్రాలలో భక్తులు దీనిని జరుపుకుంటారు.
Location
How to Reach సీత కుండ
పునౌరా ధామ్ సీతామఢీ పట్టణానికి కొంచెం వెలుపల ఉంది; జిల్లా యంత్రాంగం ప్రకారం ఇది సీతామఢీ రైల్వే స్టేషన్ నుండి సుమారు 5 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. అదే అధికారిక పేజీ దర్భంగా విమానాశ్రయాన్ని సుమారు 90 కి.మీ. దూరంలో ఉన్న సమీప విమానాశ్రయంగా పేర్కొంటుంది (సీతామఢీ జిల్లా యంత్రాంగం, అక్టోబర్ 2026లో పరిశీలించబడింది). పాట్నా విమానాశ్రయం, రైల్వే స్టేషన్లు మరింత దూరంలో ఉన్నాయి, కానీ సీతామఢీకి రోడ్డు, రైలు సౌకర్యాలు బాగున్నాయి. సీతామఢీ పట్టణం నుండి క్షేత్రానికి ఆటో-రిక్షాలు, బస్సులు నడుస్తాయి.
Location: Bihar, India
Nearest airport: దర్భంగా విమానాశ్రయం (Darbhanga Airport)
Nearest railway station: సీతామఢీ రైల్వే స్టేషన్ (Sitamarhi Railway Station)
More in Hindu temples in Bihar · దేవి temples
Questions
సీత కుండ: Frequently Asked Questions
పునౌరా ధామ్ సీతాదేవి జన్మస్థలమా?
చాలా మంది భక్తులు, బిహార్ ప్రభుత్వం, కేంద్ర ప్రభుత్వ రామాయణ సర్క్యూట్ పునౌరా ధామ్‌ను సీతాదేవి జన్మస్థలంగా భావిస్తారు. ఇతర సంప్రదాయాలు సీతామఢీ పట్టణంలోని జానకీ స్థాన్‌ను లేదా నేపాల్‌లోని జనక్‌పూర్‌ను సూచిస్తాయి. ఈ గుర్తింపు సంప్రదాయం, తరువాతి పరిశోధనలపై ఆధారపడింది, పురావస్తు ఆధారాలపై కాదు.
పునౌరాలోని సీతా కుండ్ అంటే ఏమిటి?
జానకీ కుండ్ అని కూడా పిలిచే సీతా కుండ్, జానకీ ఆలయం వెనుక ఉన్న పవిత్ర కొలను. జనక మహారాజు నాగలితో దున్నుతుండగా పసిపాప సీతను కనుగొన్న ప్రదేశంతో సంప్రదాయం దీనిని ముడిపెడుతుంది.
ఇది ముంగేర్‌లోని సీతా కుండ్ వేడినీటి బుగ్గ ఒకటేనా?
కాదు. సీతాదేవి అగ్నిపరీక్షతో ముడిపడిన సీతా కుండ్ వేడినీటి బుగ్గ ముంగేర్ జిల్లాలో ఉంది. పునౌరా ధామ్‌లోని సీతా కుండ్ సీతామఢీ సమీపంలో ఉన్న వేరే కొలను.
పునౌరా ధామ్‌లో ఏమి నిర్మిస్తున్నారు?
జులై 2025లో బిహార్ ప్రభుత్వం పాత జానకీ ఆలయ పునరుద్ధరణకు, కొత్త ఆలయ నిర్మాణానికి, యాత్రికుల సౌకర్యాలకు సుమారు Rs 882.87 కోట్లు ఆమోదించింది. 8 ఆగస్టు 2025న అమిత్ షా, నీతీశ్ కుమార్ భూమి పూజ నిర్వహించారు.
సీతామఢీ రైల్వే స్టేషన్ నుండి పునౌరా ధామ్ ఎంత దూరం?
సీతామఢీ జిల్లా యంత్రాంగం ప్రకారం ఇది సీతామఢీ రైల్వే స్టేషన్ నుండి సుమారు 5 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. అదే యంత్రాంగం పేర్కొన్న సమీప విమానాశ్రయం దర్భంగా, సుమారు 90 కి.మీ. దూరంలో ఉంది.
ఆలయాన్ని ఎవరు నిర్వహిస్తారు?
ఆలయ నిర్వహణ కోసం శ్రీ జానకీ జన్మభూమి పునౌరా ధామ్ మందిర్ న్యాస్ సమితిని ఏర్పాటు చేసినట్లు ఆగస్టు 2025లో ఆల్ ఇండియా రేడియో తెలిపింది.
Sources and attribution
- © OpenStreetMap contributors — location data © OpenStreetMap contributors (ODbL)
- Wikidata Q7531579 — structured data (CC0)
- Wikipedia — Sita Kund — text facts from Wikipedia, licensed CC BY-SA 4.0
- District Administration Sitamarhi, Government of Bihar — Punaura Dham, Sitamarhi
- Department of Tourism, Government of Bihar — Punaura Dham
- The Indian Express (20 Dec 2023) — Bihar to develop Sita's birthplace: An expert explains the history and mythology of Mithila
- All India Radio / Akashvani News (8 Aug 2025) — Union Minister Amit Shah & Bihar CM Nitish Kumar to lay foundation stone of temple dedicated to Goddess Sita at Punaura Dham, Bihar
- PTI via Rediff (1 Jul 2025) — Bihar Cabinet okays Rs 882.87cr for developing Sita's birthplace
- India TV News (1 Jul 2025) — Bihar govt approves Rs 882 crore for 'Punaura Dham Janki Mandir' revamp
- Aaj Tak (8 Aug 2025) — Amit Shah bhoomi pujan at Punaura Dham (Hindi)
Further reading: సీత కుండ on Wikipedia (CC BY-SA 4.0).
Spotted an error? Write to info@hindutone.com — see our editorial policy.
Pilgrim Circuit