సోమనాథ ఆలయం

సంప్రదాయంలో: చంద్రుడు ఇక్కడ మొదట బంగారు ఆలయాన్ని, రావణుడు వెండి ఆలయాన్ని, శ్రీకృష్ణుడు చందనపు ఆలయాన్ని నిర్మించారనే పురాణ విశ్వాసాన్ని ట్రస్ట్ నమోదు చేస్తుంది. ఇవి పవిత్ర గాథలు, పురావస్తు ఆధారాలు కావు.

చారిత్రక ఆధారాలలో: మహమూద్ గజనీ 1025–26 శీతాకాలంలో ఆలయాన్ని ధ్వంసం చేశాడు. ఎన్‌సైక్లోపీడియా బ్రిటానికా (Encyclopaedia Britannica) ఈ దాడిని 1024–25 నాటిదిగా పేర్కొంటుండగా, భారత ప్రభుత్వ 2026 స్మారక కార్యక్రమం మొదటి నమోదైన దాడిని జనవరి 1026గా పేర్కొంటుంది. బ్రిటానికా ప్రకారం ఆలయం 1169లో పునర్నిర్మితమై, 13వ శతాబ్దం చివరి దండయాత్రలలో మళ్లీ ధ్వంసమైంది; ఆ తర్వాత ఇంకా పలుమార్లు పునర్నిర్మితమై ధ్వంసమైంది. ట్రస్ట్ ప్రకారం, 1782లో ఇండోర్ రాణి అహల్యాబాయి హోల్కర్ పూజలు కొనసాగేలా శిథిలాల దగ్గర ప్రత్యేక సోమనాథ్ ఆలయాన్ని నిర్మించారు. ఆ ఆలయం ఇప్పటికీ ఉంది.

12 నవంబర్ 1947న (దీపావళి, కార్తక్ సుద్ 1) సర్దార్ వల్లభ్‌భాయ్ పటేల్ శిథిలాలను సందర్శించి ఆలయాన్ని పునర్నిర్మించాలని సంకల్పించారు; ఈ పనిలో సన్నిహితంగా పాల్గొన్నవారిలో కె. ఎం. మున్షీ ఒకరు. కొత్త ఆలయం 11 మే 1951న ప్రతిష్ఠించబడింది, ఆ రోజు రాష్ట్రపతి రాజేంద్ర ప్రసాద్ ప్రాణ ప్రతిష్ఠ చేశారు. దీని యాభయ్యవ వార్షికోత్సవం 31 అక్టోబర్ 2001న జరిగింది; జనవరి 2026లో సోమనాథ్ స్వాభిమాన్ పర్వ్ (8–11 జనవరి) ఈ రెండు మైలురాళ్లను స్మరించుకుంది.

Architecture and sacred features

భారత ప్రభుత్వం వర్ణించినట్లుగా ప్రస్తుత ఆలయం పశ్చిమ భారత (చాళుక్య / మారు-గుర్జర) ఆలయ సంప్రదాయంలో, కైలాస మహామేరు ప్రాసాద శైలిలో నిర్మించబడింది. ఇందులో గర్భగుడి, సభామండపం, నృత్య మండపం ఉన్నాయి; ఆలయం సముద్రానికి ఆనుకునే ఉంది. ప్రెస్ ఇన్ఫర్మేషన్ బ్యూరో (Press Information Bureau) ప్రకారం, శిఖరం సుమారు 150 అడుగుల ఎత్తు ఉండి, సుమారు 10 టన్నుల బరువున్న కలశాన్ని, 27 అడుగుల ధ్వజస్తంభాన్ని కలిగి ఉంది.

సముద్ర గోడపై బాణ స్తంభం (Baan Stambh) ఉంది. ఈ స్థలం నుండి దక్షిణ ధ్రువం వరకు సరళ రేఖలో ఎలాంటి భూభాగం లేదని దానిపై ఉన్న సంస్కృత శాసనం చెబుతుంది. ఈ స్తంభం ఆధునిక ఆలయ సముదాయానికి చెందినది. ఇది ప్రాచీనమైనదనే ప్రచారంలోని వాదనలను ఏ అధికారిక లేదా పురావస్తు ఆధారమూ ధృవీకరించలేదు.