అమాంత vs పూర్ణిమాంత: హిందూ మాసాలు వేర్వేరు రోజుల్లో ఎందుకు మొదలవుతాయి

సంక్షిప్త సమాధానం: హిందూ పంచాంగంలో రెండు చంద్ర-మాస పద్ధతులు ఉన్నాయి. అమాంత (దక్షిణ/పశ్చిమ భారతం)లో మాసం అమావాస్యకు ముగుస్తుంది; పూర్ణిమాంత (ఉత్తర భారతం)లో పౌర్ణమికి. అందుకే ఒకే పండుగ వేర్వేరు మాస పేరు కలిగి ఉంటుంది — ఉదా. 4 సెప్టెంబర్ 2026 కృష్ణ జన్మాష్టమి పూర్ణిమాంతంలో భాద్రపదం, అమాంతంలో శ్రావణం. ఏ పద్ధతీ ఎక్కువ సరైనది కాదు.

ఒకే పండుగ రెండు వేర్వేరు హిందూ మాసాల్లో వస్తున్నట్లు మీరు ఎప్పుడైనా చూసి ఉంటే, పంచాంగంలోని అత్యంత సాధారణ గందరగోళాన్ని మీరు తాకారు: చంద్ర మాసాలను లెక్కించే అమాంత మరియు పూర్ణిమాంత పద్ధతుల మధ్య తేడా. రెండూ ప్రాచీనమైనవి, చెల్లుబాటు అయ్యేవి, విస్తృతంగా పాటించబడేవి — కేవలం మాసం ముగించే బిందువును వేర్వేరుగా ఎంచుకుంటాయి.

ఈ వ్యాసం రెండు పద్ధతులను సరళ భాషలో వివరిస్తుంది, ఏ ప్రాంతం ఏది పాటిస్తుందో చూపిస్తుంది, 2026 నిజ ఉదాహరణతో ఒకే రోజు రెండు వేర్వేరు మాస పేర్లు ఎందుకు కలిగి ఉంటుందో చూపిస్తుంది. ముఖ్యంగా — ఏ పద్ధతీ 'సరైనది' లేదా 'తప్పు' కాదు; రెండూ అదే ఆకాశానికి వర్తించే రెండు సంప్రదాయాలు.

• అమాంత పద్ధతి: మాసం అమావాస్యకు ముగుస్తుంది; దక్షిణ, పశ్చిమ భారతంలో ప్రచారంలో
• పూర్ణిమాంత పద్ధతి: మాసం పౌర్ణమికి ముగుస్తుంది; ఉత్తర భారతంలో ప్రచారంలో
• ఉమ్మడి తిథులు: రెండింటిలో తిథులు ఒకటే; కృష్ణ పక్ష మాస-పేరు మాత్రమే వేరు
• 2026 ఉదాహరణ: కృష్ణ జన్మాష్టమి, 4 సెప్టెంబర్ 2026
• ముఖ్య నియమం: ఏ పద్ధతీ ఎక్కువ ప్రామాణికం కాదు; మీ ప్రాంత/కుటుంబ సంప్రదాయం పాటించండి

హిందూ పంచాంగంలో చంద్ర మాసం అంటే ఏమిటి?

హిందూ చంద్ర మాసం సుమారు 29.5 రోజులు — చంద్రుడు తన అన్ని కళల గుండా వెళ్లే సమయం. ప్రతి మాసం రెండు పక్షాలుగా విభజించబడుతుంది: శుక్ల పక్షం (వెలుగు, పెరిగే, అమావాస్య నుండి పౌర్ణమి వైపు) మరియు కృష్ణ పక్షం (చీకటి, తగ్గే, పౌర్ణమి నుండి అమావాస్య వైపు). ఈ భాగం రెండు పద్ధతుల్లో ఒకటే.

విభేదం కేవలం ఒక మాసం ఎక్కడ ముగుస్తుంది, తర్వాతది ఎక్కడ మొదలవుతుంది అనే దానిపైనే. మాసాన్ని అమావాస్యకు మూసివేయాలా లేదా పౌర్ణమికా? ఈ ఒక్క ఎంపికే మొత్తం అమాంత–పూర్ణిమాంత తేడాను సృష్టిస్తుంది.

అమాంత పద్ధతి (దక్షిణ, పశ్చిమ భారతం)

'అమాంత' అంటే 'అమావాస్యకు ముగిసేది.' ఇందులో ప్రతి మాసం అమావాస్య మరుసటి రోజు మొదలై, తర్వాతి అమావాస్యకు ముగుస్తుంది. కాబట్టి మాసం మొదట శుక్ల పక్షం, తర్వాత కృష్ణ పక్షం క్రమంలో సాగి చీకటిలో మూసుకుంటుంది.

అమాంత లెక్కింపు దక్షిణ భారతంలోని అధిక భాగం — ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణ, కర్ణాటక, తమిళనాడు, కేరళ — మరియు పశ్చిమ మహారాష్ట్ర, గుజరాత్, గోవాలో ప్రామాణికం. తెలుగు, కన్నడ, మరాఠీ లేదా గుజరాతీ సంప్రదాయం వారు దాదాపు అమాంత మాసాలనే పాటిస్తారు.

పూర్ణిమాంత పద్ధతి (ఉత్తర భారతం)

'పూర్ణిమాంత' అంటే 'పౌర్ణమికి ముగిసేది.' ఇక్కడ ప్రతి మాసం పౌర్ణమికి ముగుస్తుంది, కాబట్టి మాసం కృష్ణ పక్షంతో మొదలై శుక్ల పక్షంతో పౌర్ణమికి ముగుస్తుంది. ఉత్తర భారత రాష్ట్రాలు — ఉత్తర ప్రదేశ్, బీహార్, మధ్యప్రదేశ్, రాజస్థాన్, పంజాబ్, హర్యానా మరియు హిందీ ప్రాంతంలో ఎక్కువ భాగం — పూర్ణిమాంత పాటిస్తాయి.

పూర్ణిమాంత మాసాన్ని తర్వాత (పౌర్ణమికి, ముందటి అమావాస్యకు కాదు) మూసివేస్తుంది కాబట్టి, పౌర్ణమి తర్వాతి తగ్గే పక్షం అమాంతంతో పోలిస్తే తర్వాతి మాస పేరులోకి 'ముందుకు లాగబడుతుంది'. ఈ మార్పే మొత్తం విషయానికి మూలం.

ఒకే పండుగ వేర్వేరు మాసాల్లో ఎందుకు వస్తుంది

తిథి, పక్షం మరియు అసలు తేదీ రెండు పద్ధతుల్లో ఒకటే. వేరుగా ఉండేది కేవలం కృష్ణ పక్షానికి జతచేసిన మాస-పేరు మాత్రమే. అమాంతంలో కృష్ణ-పక్ష రోజు రాబోయే అమావాస్యకు ముగియబోయే మాసానికి చెందుతుంది. పూర్ణిమాంతంలో అదే రోజు ఇప్పటికే తర్వాతి మాసానికి చెందుతుంది, ఎందుకంటే పూర్ణిమాంత ఆ మాసాన్ని గత పౌర్ణమికే మొదలుపెట్టింది.

అందుకే శుక్ల పక్ష పండుగలు — గణేశ చతుర్థి లేదా రామ నవమి వంటివి — రెండు పద్ధతుల్లో ఒకే మాస పేరు కలిగి ఉంటాయి. కేవలం కృష్ణ పక్ష పండుగలు — జన్మాష్టమి, మహా శివరాత్రి — రెండు వేర్వేరు మాస పేర్లతో కనిపిస్తాయి.

ఉదాహరణ: కృష్ణ జన్మాష్టమి 2026

కృష్ణ జన్మాష్టమి కృష్ణ పక్ష అష్టమి తిథి (తగ్గే పక్షం ఎనిమిదవ రోజు)న ఆచరించబడుతుంది. 2026లో ఇది 4 సెప్టెంబర్‌న వస్తుంది. కృష్ణ-పక్ష పండుగ కావడంతో దీని మాస-పేరు రెండు పద్ధతుల్లో వేరుగా ఉంటుంది — సరైన ఉదాహరణ.

1. పూర్ణిమాంత పద్ధతిలో (ఉత్తర భారతం) గత పౌర్ణమి నుండి సాగే మాసం భాద్రపదం. కాబట్టి ఉత్తర భారతీయునికి జన్మాష్టమి 2026 భాద్రపదం, కృష్ణ పక్షం, అష్టమిలో వస్తుంది.
2. అమాంత పద్ధతిలో (దక్షిణ, పశ్చిమ భారతం) అదే తగ్గే పక్షం ఇంకా శ్రావణానిదే, ఇది రాబోయే అమావాస్యకు ముగుస్తుంది. కాబట్టి దక్షిణ భారతీయునికి అదే 4 సెప్టెంబర్ శ్రావణం, కృష్ణ పక్షం, అష్టమి.
3. తిథి (అష్టమి), పక్షం (కృష్ణ) మరియు తేదీ (4 సెప్టెంబర్ 2026) ఒకటే. కేవలం మాస పేరు — భాద్రపదం vs శ్రావణం — మారుతుంది.

అందుకే ఢిల్లీ పంచాంగం 'భాద్రపద కృష్ణ అష్టమి' అని ముద్రించవచ్చు, హైదరాబాద్ పంచాంగం అదే జన్మాష్టమికి 'శ్రావణ కృష్ణ అష్టమి' అని ముద్రించవచ్చు. రెండూ తమ సంప్రదాయంలో సరైనవే. ఖచ్చితమైన తిథి ప్రారంభ-ముగింపు మరియు ఉపవాస/పారణ సమయాన్ని మీ నగరపు విశ్వసనీయ స్థానిక పంచాంగం నుండి తప్పక ధృవీకరించుకోండి.

మీరు ఏ పద్ధతి పాటిస్తారో ఎలా తెలుసుకోవాలి

• మీ కుటుంబం తెలుగు, కన్నడ, తమిళం, మలయాళం, మరాఠీ, కొంకణి లేదా గుజరాతీ మాట్లాడితే, మీరు ఎక్కువగా అమాంత పాటిస్తారు.
• మీ కుటుంబం హిందీ, భోజ్‌పురి, మైథిలి, రాజస్థానీ, పంజాబీ మాట్లాడితే లేదా హిందీ ప్రాంతం నుండి అయితే, ఎక్కువగా పూర్ణిమాంత.
• శుక్ల-పక్ష పండుగలకు మాస పేరు ఒకటే, కాబట్టి సరిపోల్చాల్సిన అవసరం లేదు.
• కృష్ణ-పక్ష పండుగలకు మీ ప్రాంతీయ పంచాంగంలో ముద్రించే మాస పేరునే పాటించండి — తేదీ, తిథి రెండింటిలో ఒకటే.
• ప్రవాస భారతీయులు తమ కుటుంబ సంప్రదాయం ఎంచుకోవచ్చు; ఆచరణ రోజు మారదు, కేవలం పేరు మారుతుంది.

ముఖ్యాంశాలు

• అమాంత అమావాస్యకు ముగుస్తుంది; పూర్ణిమాంత పౌర్ణమికి.
• రెండింటిలో తిథి, పక్షం, తేదీ ఒకటే.
• కేవలం కృష్ణ పక్ష (తగ్గే) పండుగలే రెండు మాస పేర్లు కలిగి ఉంటాయి.
• జన్మాష్టమి 2026 (4 సెప్టెంబర్) ఉత్తరంలో భాద్రపదం, దక్షిణంలో శ్రావణం.
• ఏ పద్ధతీ ఎక్కువ ప్రామాణికం కాదు — మీ ప్రాంత/కుటుంబ సంప్రదాయం పాటించండి.

మరిన్ని చదవండి

• p[object Object]
• p[object Object]
• p[object Object]
• p[object Object]

తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు

అమాంత మరియు పూర్ణిమాంత మధ్య తేడా ఏమిటి?

అమాంత పద్ధతిలో చంద్ర మాసం అమావాస్యకు ముగుస్తుంది, ఇది దక్షిణ, పశ్చిమ భారతంలో ప్రచారంలో ఉంది. పూర్ణిమాంతంలో మాసం పౌర్ణమికి ముగుస్తుంది, ఇది ఉత్తర భారతంలో. తిథులు ఒకటే; కేవలం తగ్గే పక్ష మాస-పేరు మాత్రమే వేరు.

అమాంత లేదా పూర్ణిమాంత — ఏది సరైనది?

ఏదీ 'ఎక్కువ సరైనది' కాదు. రెండూ ప్రాచీన, చెల్లుబాటు అయ్యే సంప్రదాయాలు, అవి అదే ఆకాశానికి వర్తిస్తాయి. మాసం ముగించే బిందువును — అమావాస్య లేదా పౌర్ణమి — వేర్వేరుగా ఎంచుకుంటాయి. మీ కుటుంబ/ప్రాంత సంప్రదాయం పాటించండి.

జన్మాష్టమి ఉత్తర, దక్షిణ భారతంలో వేర్వేరు మాసంలో ఎందుకు?

జన్మాష్టమి కృష్ణ పక్ష (తగ్గే పక్షం) పండుగ. పూర్ణిమాంతంలో (ఉత్తర) ఆ పక్షం భాద్రపదానిది, అమాంతంలో (దక్షిణ) ఇంకా శ్రావణానిది. తేదీ, తిథి ఒకటే — కేవలం మాస పేరు మారుతుంది.

2026లో కృష్ణ జన్మాష్టమి ఎప్పుడు?

కృష్ణ జన్మాష్టమి 4 సెప్టెంబర్ 2026న కృష్ణ పక్ష అష్టమిన. పూర్ణిమాంతంలో ఇది భాద్రపద కృష్ణ అష్టమి, అమాంతంలో శ్రావణ కృష్ణ అష్టమి. ఖచ్చితమైన తిథి, పారణ సమయాన్ని స్థానిక పంచాంగం నుండి ధృవీకరించుకోండి.

శుక్ల-పక్ష పండుగలు రెండు పద్ధతుల్లో వేరుగా ఉంటాయా?

కాదు. శుక్ల పక్ష (వెలుగు, పెరిగే) పండుగలు గణేశ చతుర్థి లేదా రామ నవమి వంటివి రెండింటిలో ఒకే మాస పేరు కలిగి ఉంటాయి. కేవలం కృష్ణ-పక్ష (తగ్గే) పండుగలే రెండు వేర్వేరు మాస పేర్లు కలిగి ఉంటాయి.

ఏ రాష్ట్రాలు అమాంత పాటిస్తాయి?

దక్షిణ భారతంలోని అధిక భాగం — ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణ, కర్ణాటక, తమిళనాడు, కేరళ — మరియు పశ్చిమ మహారాష్ట్ర, గుజరాత్, గోవా అమాంత పాటిస్తాయి, ఇక్కడ ప్రతి మాసం అమావాస్యకు ముగుస్తుంది.

ఏ రాష్ట్రాలు పూర్ణిమాంత పాటిస్తాయి?

హిందీ ప్రాంత ఉత్తర భారత రాష్ట్రాలు — ఉత్తర ప్రదేశ్, బీహార్, మధ్యప్రదేశ్, రాజస్థాన్, పంజాబ్, హర్యానా — పూర్ణిమాంత పాటిస్తాయి, ఇక్కడ ప్రతి మాసం పౌర్ణమికి ముగుస్తుంది.

నా కుటుంబం ఏ పద్ధతి పాటిస్తుందో ఎలా తెలుసుకోవాలి?

సాధారణంగా తెలుగు, కన్నడ, మరాఠీ, గుజరాతీ కుటుంబాలు అమాంత పాటిస్తాయి, హిందీ-ప్రాంత కుటుంబాలు పూర్ణిమాంత. తగ్గే-పక్ష పండుగకు మీ స్థానిక పంచాంగంలో ముద్రించే మాస పేరునే పాటించండి; ఆచరణ రోజు అదే ఉంటుంది.