సిక్కు మతంలో దీపావళి: బందీ ఛోడ్ దివస్ మరియు గురు హర్గోబింద్ జీ
భారతదేశమంతటా కోట్లాది మంది దీపావళిని శ్రీరాముడు అయోధ్యకు తిరిగి వచ్చిన సందర్భాన్ని స్మరించే దీపాల పండుగగా జరుపుకుంటుండగా, సిక్కు సమాజం ఈ రోజును…

భారతదేశమంతటా కోట్లాది మంది దీపావళిని శ్రీరాముడు అయోధ్యకు తిరిగి వచ్చిన సందర్భాన్ని స్మరించే దీపాల పండుగగా జరుపుకుంటుండగా, సిక్కు సమాజం ఈ రోజును…
భారతదేశమంతటా కోట్లాది మంది దీపావళిని శ్రీరాముడు అయోధ్యకు తిరిగి వచ్చిన సందర్భాన్ని స్మరించే దీపాల పండుగగా జరుపుకుంటుండగా, సిక్కు సమాజం ఈ రోజును అంతే ఉత్సాహంతో, కానీ పూర్తిగా భిన్నమైన కారణంతో జరుపుకుంటుంది. సిక్కులకు దీపావళి అంటే బందీ ఛోడ్ దివస్ (విముక్తి దినం). ఆరవ సిక్కు గురువు గురు హర్గోబింద్ జీ వీరోచితంగా తిరిగి రావడాన్ని, గ్వాలియర్ కోటలోని మొఘల్ చెరసాల నుండి ఆయన 52 మంది రాజులను విడిపించడాన్ని ఈ రోజు స్మరించుకుంటారు.
చారిత్రక నేపథ్యం
బందీ ఛోడ్ దివస్ కథ సిక్కు చరిత్రలోని అల్లకల్లోల కాలమైన క్రీ.శ. 1619 నాటిది. 1606లో కేవలం పదకొండేళ్ళ చిన్న వయసులో ఆరవ సిక్కు గురువుగా బాధ్యతలు చేపట్టిన గురు హర్గోబింద్ జీకి, మొఘల్ చక్రవర్తి జహంగీర్ చేతిలో చిత్రహింసలకు గురై మరణించిన తన తండ్రి గురు అర్జన్ దేవ్ జీ బలిదానాన్ని ఇంకా దుఃఖిస్తున్న సమాజం వారసత్వంగా వచ్చింది.
ఆధ్యాత్మిక సాధనలకు ప్రాధాన్యత ఇచ్చిన తన పూర్వీకుల వలె కాకుండా, గురు హర్గోబింద్ జీ మీరీ-పీరీ (లౌకిక మరియు ఆధ్యాత్మిక సార్వభౌమత్వం) అనే భావనను ప్రవేశపెట్టారు, దీనికి ప్రతీకగా రెండు ఖడ్గాలను ధరించారు. సిక్కు అధికారానికి లౌకిక పీఠంగా అకాల్ తఖ్త్ (కాలాతీతుని సింహాసనం)ను స్థాపించారు, తన అనుచరులకు యుద్ధ కళలు మరియు యుద్ధ విద్యలో శిక్షణ ఇచ్చి, తమ విశ్వాసాన్ని మరియు అణచివేతకు గురైనవారిని రక్షించుకునేలా వారిని సిద్ధం చేశారు.
గ్వాలియర్ కోటలో ఖైదు
గురు హర్గోబింద్ జీ పెరుగుతున్న ప్రభావం మరియు సిక్కు సమాజం సైనికీకరణ పట్ల రోజురోజుకూ అనుమానం పెంచుకున్న చక్రవర్తి జహంగీర్, కల్పిత ఆరోపణలపై ఆయనను అరెస్టు చేయమని ఆదేశించాడు. జహంగీర్ ఆస్థాన సభ్యులు మరియు కొందరు మత పెద్దలు గురువు మొఘల్ అధికారానికి ముప్పు అని అతన్ని నమ్మించారని కొన్ని చారిత్రక కథనాలు సూచిస్తాయి.
రాజ మరియు రాజకీయ ఖైదీలకు అత్యంత భద్రత గల చెరసాలగా ఉపయోగపడిన భారీ కొండ కోట అయిన దుర్భేద్యమైన గ్వాలియర్ కోటలో గురు హర్గోబింద్ జీని బంధించారు. మొఘల్ పాలనా యంత్రాంగం వివిధ కారణాలతో, చాలా వరకు మత లేదా రాజకీయ కారణాలతో నిర్బంధించిన 52 మంది హిందూ రాజులు (రాకుమారులు) అప్పటికే ఆ కోటలో ఉన్నారు.
బందీఖానాలో జీవితం
ఖైదులో ఉన్న సమయంలో, గురు హర్గోబింద్ జీ ఆధ్యాత్మిక బలం మరియు కరుణా స్వభావం ఇతర ఖైదీలను గాఢంగా కదిలించాయి. ఆయన ధ్యానం మరియు ప్రార్థనలో సమయం గడిపేవారు, కొందరు సంవత్సరాలుగా బందీఖానాలో మగ్గుతున్న 52 మంది రాజులకు ఆయన సాన్నిధ్యం ఆశను, ఊరటను ఇచ్చింది.
గురువు నిరాశలో తన సమయాన్ని వృథా చేయలేదు. బదులుగా, తోటి ఖైదీలతో ఆధ్యాత్మిక చర్చలు జరుపుతూ, వారికి ఆశను మరియు ఆధ్యాత్మిక మార్గదర్శనాన్ని అందించడానికి ఈ కాలాన్ని ఉపయోగించుకున్నారు. ఆయన దివ్య వ్యక్తిత్వం మరియు జ్ఞానం, కొందరు చెరసాల కాపలాదారులతో సహా, తనను కలిసిన అందరి గౌరవాన్ని మరియు భక్తిని ఆకర్షించాయి.
చక్రవర్తి హృదయ పరివర్తన
అనేక నెలల ఖైదు తర్వాత, చక్రవర్తి జహంగీర్ తీవ్ర అనారోగ్యానికి గురయ్యాడు. రాజ వైద్యులు ఎంత ప్రయత్నించినా అతని పరిస్థితి క్షీణించింది. గురు హర్గోబింద్ జీని ఎంతో గౌరవించే చక్రవర్తి తల్లి మరియు అతని కొందరు సలహాదారులు, గురువును ఖైదు చేయడం వల్లనే చక్రవర్తిపై దైవ ఆగ్రహం కలిగి ఉండవచ్చని సూచించారు.
సిక్కులు మరియు ముస్లింలు ఇద్దరూ గౌరవించే, స్వర్ణ దేవాలయం (హర్మందిర్ సాహిబ్)కు శంకుస్థాపన చేసిన హజ్రత్ మియాఁ మీర్ అనే పూజ్య సూఫీ సాధువు కూడా గురువు తరఫున మధ్యవర్తిత్వం వహించారు. గురు హర్గోబింద్ జీ అన్యాయంగా ఖైదు చేయబడిన పవిత్ర పురుషుడని ఆయన జహంగీర్ను ఒప్పించారు.
తన తప్పును గ్రహించి, పుణ్యాన్ని కోరుతూ, జహంగీర్ గురు హర్గోబింద్ జీని విడుదల చేయమని ఆదేశించాడు.
స్వేచ్ఛ కోసం గురువు పెట్టిన షరతు
తాను త్వరలో విడుదల కాబోతున్నానని తెలిసినప్పుడు, గురు హర్గోబింద్ జీ సిక్కు విలువలకు నిర్వచనమైన నిస్వార్థ కరుణను ప్రదర్శించారు. ఖైదులో ఉన్న 52 మంది రాజులను కూడా విడిపిస్తేనే తప్ప తాను బయటకు రానని ఆయన నిరాకరించారు.
గురువు ఇలా ప్రకటించారు: "బందీలుగా ఉన్న రాజులను కూడా విడుదల చేస్తేనే నేను స్వేచ్ఛను అంగీకరిస్తాను."
ఈ అసాధారణ కరుణా చర్యకు చలించిపోయినప్పటికీ రాజకీయ కారణాలతో కట్టుబడిన చక్రవర్తి జహంగీర్, గురువు కోట నుండి బయటకు వెళ్ళేటప్పుడు ఆయన అంగవస్త్రాన్ని పట్టుకోగలిగిన రాజులను మాత్రమే విడుదల చేయడానికి అంగీకరించాడు. కొద్దిమంది రాజులు మాత్రమే గురువు వస్త్రాన్ని భౌతికంగా పట్టుకోగలరని చక్రవర్తి బహుశా ఊహించి ఉండవచ్చు.
52 కుచ్చుల అంగవస్త్రం
జ్ఞానాన్ని మరియు కరుణను రెండింటినీ ప్రదర్శిస్తూ, గురు హర్గోబింద్ జీ ఖైదులో ఉన్న ఒక్కో రాజుకు ఒక్కటి చొప్పున 52 కుచ్చులు లేదా పట్టీలతో ఒక ప్రత్యేక అంగవస్త్రాన్ని తయారు చేయించారు. విముక్తి దినం వచ్చినప్పుడు, 52 మంది రాజులలో ప్రతి ఒక్కరూ గురువు అంగవస్త్రంలోని ఒక్కో కుచ్చును పట్టుకున్నారు, ఆ విధంగా అందరూ విడుదలయ్యారు.
ఈ చాతుర్యమైన పరిష్కారం చక్రవర్తి షరతును అక్షరాలా నెరవేరుస్తూనే, ఖైదీలందరినీ విడిపించాలనే గురువు లక్ష్యాన్ని సాధించింది. 52 మంది రాజులు తన అంగవస్త్రాన్ని పట్టుకుని ఉండగా గురు హర్గోబింద్ జీ గ్వాలియర్ కోట నుండి బయటకు నడిచిన దృశ్యం సిక్కు చరిత్రలో అత్యంత ప్రతీకాత్మకమైన ఘట్టాలలో ఒకటిగా నిలిచిపోయింది.
అమృత్సర్కు వైభవోపేత పునరాగమనం
గురు హర్గోబింద్ జీ మరియు విముక్తి పొందిన రాజులు దీపావళి రోజున అమృత్సర్ చేరుకున్నారు. నగరమంతా సంబరాలతో ఉప్పొంగింది. గురువుకు స్వాగతం పలకడానికి స్వర్ణ దేవాలయం మరియు పట్టణమంతా వేలాది దీపాలు, కొవ్వొత్తులు (దివ్వెలు)తో వెలిగిపోయాయి.
తమ గురువు రాక కోసం ఆత్రుతగా ఎదురుచూసిన సిక్కు సమాజం, ఆయన స్వేచ్ఛను మాత్రమే కాకుండా, విశ్వాసం లేదా నేపథ్యంతో సంబంధం లేకుండా న్యాయం కోసం నిలబడటం మరియు అణచివేతకు గురైనవారిని రక్షించడం అనే సిక్కు సూత్రానికి ఆయన ప్రతిరూపంగా నిలవడాన్ని కూడా వేడుకగా జరుపుకుంది.
అప్పటి నుండి, సిక్కులు 1619లో తమ పూర్వీకులు చేసినట్లే, స్వర్ణ దేవాలయాన్ని మరియు ప్రపంచవ్యాప్తంగా గురుద్వారాలను వెలిగిస్తూ ఈ రోజును బందీ ఛోడ్ దివస్గా జరుపుకుంటున్నారు.
బందీ ఛోడ్ దివస్ ప్రాముఖ్యత
అనేక కారణాల వల్ల సిక్కు మతంలో బందీ ఛోడ్ దివస్కు లోతైన ప్రాముఖ్యత ఉంది:
1. నిరంకుశత్వంపై న్యాయం విజయం
ఈ పండుగ అణచివేతపై ధర్మం సాధించిన విజయాన్ని వేడుక చేస్తుంది. ఇతరుల బాధల మూల్యంతో వ్యక్తిగత స్వేచ్ఛను అంగీకరించడానికి గురు హర్గోబింద్ జీ నిరాకరించడం న్యాయం పట్ల సిక్కుల నిబద్ధతకు నిదర్శనం.
2. మత సామరస్యం
హిందూ రాజుల విడుదలను సాధించడం ద్వారా, మత విశ్వాసాలతో సంబంధం లేకుండా ప్రజలందరి రక్షణ కోసం సిక్కు మతం నిలుస్తుందని గురు హర్గోబింద్ జీ నిరూపించారు. ఈ చర్య సిక్కు మతం యొక్క విశ్వజనీన సందేశాన్ని మరింత బలపరిచింది.
3. ఆధ్యాత్మిక మరియు లౌకిక శక్తి
బలహీనులను రక్షించడానికి మరియు న్యాయాన్ని నిలబెట్టడానికి ఆధ్యాత్మిక నాయకులు లౌకిక వ్యవహారాలలో కూడా పాల్గొనాలని చూపిస్తూ, ఈ సంఘటన గురు హర్గోబింద్ జీ మీరీ-పీరీ భావనను ప్రముఖంగా చాటింది.
4. నిస్వార్థ సూత్రం
వ్యక్తిగత స్వేచ్ఛ కంటే సామూహిక విముక్తిపై గురువు పట్టుబట్టడం, వ్యక్తిగత లాభం కంటే సమాజ సంక్షేమం ముఖ్యమని సిక్కులకు బోధిస్తుంది.
5. ధైర్యం మరియు జ్ఞానం
52 కుచ్చుల అంగవస్త్రం అనే సృజనాత్మక పరిష్కారం, ధర్మబద్ధమైన లక్ష్యాలను సాధించడానికి ధైర్యానికి జ్ఞానం తోడవ్వాలని చూపిస్తుంది.
బందీ ఛోడ్ దివస్ను ఎలా జరుపుకుంటారు
స్వర్ణ దేవాలయంలో
అమృత్సర్లోని స్వర్ణ దేవాలయం (హర్మందిర్ సాహిబ్) బందీ ఛోడ్ దివస్ వేడుకలకు కేంద్రంగా మారుతుంది. ప్రాంగణమంతా వేలాది దీపాలు, దివ్వెలతో వెలిగిపోయి, ఊపిరి బిగబట్టే దృశ్యాన్ని సృష్టిస్తుంది. పవిత్ర సరోవరం దీపాలను ప్రతిబింబిస్తూ మంత్రముగ్ధులను చేసే వాతావరణాన్ని సృష్టిస్తుంది.
స్వర్ణ దేవాలయంపై అద్భుతమైన బాణసంచా ప్రదర్శన రాత్రి ఆకాశాన్ని వెలిగిస్తుంది, పగలూ రాత్రీ ప్రత్యేక ప్రార్థనలు (కీర్తన) జరుగుతాయి.
ప్రపంచవ్యాప్తంగా గురుద్వారాలలో
ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఉన్న సిక్కు గురుద్వారాలు ప్రత్యేక ప్రార్థనా కార్యక్రమాలు మరియు గురు గ్రంథ్ సాహిబ్ పఠనాలను నిర్వహిస్తాయి. గురుద్వారాలను దీపాలు, పూలతో అలంకరిస్తారు, విశ్వాసంతో సంబంధం లేకుండా సందర్శకులందరికీ సామూహిక భోజనం (లంగర్) వడ్డిస్తారు.
సామూహిక వేడుకలు
సిక్కు కుటుంబాలు తమ ఇళ్ళను శుభ్రం చేసి దీపాలు, దివ్వెలతో అలంకరిస్తాయి. ఇది హిందూ దీపావళి సంప్రదాయాల వలెనే ఉన్నప్పటికీ, గురు హర్గోబింద్ జీ పునరాగమనాన్ని స్మరిస్తూ చేస్తారు. మిఠాయిలు పంచుతారు, కుటుంబాలు కలిసి భోజనం చేస్తూ బందీ ఛోడ్ దివస్ కథను యువ తరాలకు వివరిస్తారు.
నగర్ కీర్తన
అనేక సిక్కు సమాజాలలో నగర్ కీర్తన అనే ఊరేగింపులు నిర్వహిస్తారు. ఇందులో గురు గ్రంథ్ సాహిబ్ను అలంకరించిన రథంపై వీధుల గుండా తీసుకువెళ్తారు, దానితో పాటు భజన గానం మరియు యుద్ధ కళల ప్రదర్శనలు ఉంటాయి.
గురు హర్గోబింద్ జీ వారసత్వం
గురు హర్గోబింద్ జీ (1595-1644) ఆధ్యాత్మిక భక్తిని మరియు తనను, ఇతరులను రక్షించుకునే సామర్థ్యాన్ని రెండింటినీ కాపాడుకోవడం ముఖ్యమని నొక్కి చెప్పడం ద్వారా సిక్కు మతాన్ని మార్చివేశారు. ఆయన వారసత్వంలో ఇవి ఉన్నాయి:
- అకాల్ తఖ్త్ స్థాపన, సిక్కు మతంలో లౌకిక అధికార పీఠం
- సంత్-సిపాహీ (సాధువు-సైనికుడు) భావనను ప్రవేశపెట్టడం, ఆధ్యాత్మిక క్రమశిక్షణను యుద్ధ శిక్షణతో మేళవించడం
- స్థిర సైన్యాన్ని నిర్మించడం సిక్కు సమాజాన్ని మరియు అణచివేతను ఎదుర్కొంటున్న ఇతరులను రక్షించడానికి
- స్వావలంబనను ప్రోత్సహించడం మరియు సిక్కు సమాజానికి సార్వభౌమత్వం
- అనేక యుద్ధాలు చేయడం మత స్వేచ్ఛను మరియు న్యాయాన్ని కాపాడటానికి
గురువుగా ఆయన 38 సంవత్సరాల పదవీకాలం సిక్కు సమాజం యొక్క దృఢత్వానికి మరియు యోధ సంప్రదాయానికి పునాది వేసింది, ఇది తరువాతి శతాబ్దాల పీడనలో కీలకమైనదిగా నిరూపించబడింది.
విస్తృత సందేశం
నిజమైన నాయకత్వం అంటే అణచివేతకు గురైనవారి పక్షాన నిలబడటమని, స్వేచ్ఛ అందరికీ పంచబడినప్పుడే అర్థవంతమని బందీ ఛోడ్ దివస్ మనకు గుర్తు చేస్తుంది. ఈ పండుగ ఒక వ్యక్తి విముక్తిని మాత్రమే కాకుండా, కరుణ, జ్ఞానం మరియు ధైర్యం ద్వారా సాధించిన అనేకుల విముక్తిని వేడుక చేస్తుంది.
అన్యాయం మరియు అణచివేత వివిధ రూపాలలో కొనసాగుతున్న నేటి ప్రపంచంలో, బందీ ఛోడ్ దివస్ సందేశం ఇప్పటికీ ఎంతో ప్రాసంగికంగా ఉంది. ఇది మనల్ని ఇలా పిలుస్తుంది:
- నిరంకుశత్వానికి మరియు అన్యాయానికి వ్యతిరేకంగా నిలబడండి
- మన సొంత సమాజాన్ని దాటి కరుణను విస్తరించండి
- అసాధ్యంగా అనిపించే సమస్యలను పరిష్కరించడానికి జ్ఞానాన్ని, సృజనాత్మకతను ఉపయోగించండి
- మన స్వేచ్ఛ ఇతరుల స్వేచ్ఛతో ముడిపడి ఉందని గుర్తుంచుకోండి
- ఆధ్యాత్మిక వికాసాన్ని లోకంలో కార్యాచరణతో సమతుల్యం చేయండి
ముగింపు
దీపాలు, మిఠాయిలు, సంబరాలతో దీపావళి వేడుకలు వివిధ సమాజాలలో ఒకేలా కనిపించవచ్చు, కానీ వాటి వెనుక ఉన్న కథలు మరియు అర్థాలు ప్రతి సంప్రదాయానికి ప్రత్యేకమైన లోతైన పాఠాలను అందిస్తాయి. సిక్కులకు, బందీ ఛోడ్ దివస్ కేవలం దీపాల పండుగ కాదు, విముక్తి, న్యాయం మరియు సరైనదాని కోసం నిలబడే ధైర్యానికి సంబంధించిన వేడుక.
ప్రతి సంవత్సరం వేలాది దివ్వెలు స్వర్ణ దేవాలయాన్ని వెలిగిస్తున్నప్పుడు, అవి గురు హర్గోబింద్ జీ ప్రకాశవంతమైన ఆదర్శాన్ని మనకు గుర్తు చేస్తాయి—నిజమైన గొప్పతనం మన స్వేచ్ఛను మనం పొందడంలో కాదు, అందరికీ స్వేచ్ఛను అందించడంలో ఉంది. ఆ చారిత్రక అంగవస్త్రంలోని 52 కుచ్చులు, విశ్వాసం, కులం లేదా మతంతో సంబంధం లేకుండా, న్యాయ రక్షకులుగా మరియు అణచివేతకు గురైనవారి పక్షపాతులుగా ఉండాలని ప్రపంచవ్యాప్తంగా సిక్కులకు స్ఫూర్తినిస్తూనే ఉన్నాయి.
ఈ దీపావళికి, భారతదేశమంతటా దీపాలు ప్రకాశిస్తున్నప్పుడు, అవి వేర్వేరు కథలను మోసుకువస్తాయి—కానీ అన్నీ స్వేచ్ఛ, న్యాయం మరియు చీకటిపై వెలుగు విజయం కోసం మానవుని శాశ్వత ఆకాంక్షను ప్రకాశింపజేస్తాయి.
సంబంధిత 2026 గైడ్లు
- దీపావళి 2026: తేదీలు, లక్ష్మీ పూజ ముహూర్తం & 5 రోజుల గైడ్
- 30 భారతీయ నగరాల్లో లక్ష్మీ పూజ ముహూర్తం 2026
- లక్ష్మీ పూజ విధి 2026: దశలవారీగా
- ధన త్రయోదశి (ధంతేరస్) 2026
- దీపావళి 2026 5 రోజుల క్యాలెండర్ ఒక్క చూపులో
తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు
2026లో బందీ ఛోడ్ దివస్ ఎప్పుడు?
బందీ ఛోడ్ దివస్ను దీపావళి రోజున జరుపుకుంటారు. ఇది భారతదేశం, USA, కెనడా, UK మరియు చాలా ఇతర దేశాలలో ఆదివారం, 8 నవంబర్ 2026న వస్తుంది. కార్యక్రమ వివరాల కోసం మీ స్థానిక గురుద్వారాను సంప్రదించండి.
సిక్కులు దీపావళిని బందీ ఛోడ్ దివస్గా ఎందుకు జరుపుకుంటారు?
ఆరవ గురువు గురు హర్గోబింద్ జీ 1619లో గ్వాలియర్ కోట నుండి విడుదలై దీపావళి రోజున అమృత్సర్కు తిరిగి రావడాన్ని స్మరిస్తూ సిక్కులు ఈ రోజును బందీ ఛోడ్ దివస్, అంటే విముక్తి దినంగా జరుపుకుంటారు. సాధారణంగా చెప్పబడే కథనం ప్రకారం, ఆయనకు స్వాగతం పలకడానికి స్వర్ణ దేవాలయం మరియు నగరమంతా దీపాలతో వెలిగించారు.
52 కుచ్చులు ఉన్న అంగవస్త్రం కథ ఏమిటి?
సాధారణంగా చెప్పబడే కథనం ప్రకారం, ఖైదులో ఉన్న 52 మంది రాజులను కూడా విడిపిస్తేనే తప్ప గ్వాలియర్ కోట నుండి బయటకు రానని గురు హర్గోబింద్ జీ నిరాకరించారు. గురువు అంగవస్త్రాన్ని పట్టుకోగలిగిన వారిని మాత్రమే విడుదల చేయడానికి చక్రవర్తి జహంగీర్ అంగీకరించాడు. గురువు 52 కుచ్చులతో ఒక అంగవస్త్రాన్ని తయారు చేయించారు, కాబట్టి ప్రతి రాజు ఒక్కో కుచ్చును పట్టుకుని స్వేచ్ఛగా బయటకు నడిచారు.
బందీ ఛోడ్ దివస్ను ఎలా జరుపుకుంటారు?
అమృత్సర్లోని స్వర్ణ దేవాలయం (హర్మందిర్ సాహిబ్) దీపాలు, దివ్వెలతో వెలిగిపోతుంది, పగలూ రాత్రీ బాణసంచా మరియు కీర్తన జరుగుతాయి. ప్రపంచవ్యాప్తంగా గురుద్వారాలు ప్రత్యేక ప్రార్థనలు, గురు గ్రంథ్ సాహిబ్ పఠనాలు నిర్వహిస్తాయి, అందరికీ లంగర్ వడ్డిస్తాయి, కొన్ని సమాజాలు నగర్ కీర్తన ఊరేగింపులను నిర్వహిస్తాయి.
విదేశాల్లో ఉన్న సిక్కు కుటుంబాలు బందీ ఛోడ్ దివస్ను ఎలా జరుపుకోవచ్చు?
భారతదేశం వెలుపల ఉన్న కుటుంబాలు తమ స్థానిక గురుద్వారాలో ప్రత్యేక దీవాన్, కీర్తన మరియు లంగర్లో పాల్గొనవచ్చు, ఇంట్లో దివ్వెలు వెలిగించవచ్చు, మిఠాయిలు పంచుకోవచ్చు, మరియు గురు హర్గోబింద్ జీ, 52 మంది రాజుల కథను యువ తరాలకు మళ్ళీ చెప్పవచ్చు.




