కార్తీక పూర్ణిమ 2026 & దేవ్ దీపావళి: తేదీ, పూజా విధానం, ప్రాముఖ్యత

సంక్షిప్త సమాధానం: కార్తీక పూర్ణిమ 2026లో మంగళవారం 24 నవంబర్ నాడు వస్తుంది. ఇది కార్తీక మాసంలోని శుక్ల పక్ష పూర్ణిమ తిథి — గంగా/నదీ స్నానం, దీపదానం, తులసీ పూజలకు అత్యంత పవిత్రమైన రోజుగా భావిస్తారు. అదే తిథి నాడు వారణాసిలో దేవ్ దీపావళి, తమిళనాడు–కేరళలలో కార్తిగై దీపం, మరియు సిక్కు సోదరుల గురునానక్ జయంతి (గురుపురబ్) కూడా జరుపుతారు.

కార్తీక పూర్ణిమ హిందూ పంచాంగంలో అత్యంత పవిత్రమైన పూర్ణిమలలో ఒకటిగా భావిస్తారు. కార్తీక మాసం మొత్తం విష్ణువుకు, శివునికి ప్రియమైనదిగా పరిగణించే సంప్రదాయం ఉంది; ఆ మాసానికి శిఖరాయమానంగా వచ్చే పూర్ణిమ రోజున స్నానం, దీపదానం, తులసీ పూజ, దానధర్మాలకు ప్రత్యేక ప్రాధాన్యత ఇస్తారు. 2026లో ఈ పర్వదినం మంగళవారం 24 నవంబర్ నాడు వస్తుంది. ఆసక్తికరమైన విషయం ఏమిటంటే — ఇదే తిథి నాడు వివిధ ప్రాంతాలలో పలు పండుగలు కలిసి వస్తాయి: వారణాసిలో దేవ్ దీపావళి, తమిళనాడు–కేరళలలో కార్తిగై దీపం, మరియు సిక్కు సోదరుల గురునానక్ జయంతి (గురుపురబ్). ఈ వ్యాసంలో ఈ అన్ని పర్వదినాల తేదీ, ప్రాముఖ్యత, పూజా విధానం, ప్రాంతీయ ఆచారాలను చూద్దాం.

కార్తీక పూర్ణిమ 2026: త్వరిత వివరాలు

• పండుగకార్తీక పూర్ణిమ (దేవ్ దీపావళి)
• తేదీమంగళవారం, 24 నవంబర్ 2026
• తిథికార్తీక మాస పూర్ణిమ (శుక్ల పక్షం)
• మాసం (అమాంత/పూర్ణిమాంత)కార్తీక మాసం — ఉభయ గణనలలోనూ పూర్ణిమ ఒకే రోజు వస్తుంది
• ముఖ్య ఆచారాలుగంగా/నదీ స్నానం, దీపదానం, తులసీ పూజ, దానం, భజన
• ఇతర పర్వాలుదేవ్ దీపావళి, కార్తిగై దీపం, గురునానక్ జయంతి

గమనిక: పూర్ణిమ తిథి ప్రారంభ–ముగింపు ఘడియలు, స్నాన–ముహూర్త సమయాలు ప్రాంతం, పంచాంగం బట్టి కొద్దిగా మారుతుంటాయి. ఖచ్చితమైన తిథి ప్రవేశ–నిర్గమన ఘడియలు, బ్రహ్మ ముహూర్త స్నాన సమయం కోసం మీ కుటుంబ పంచాంగాన్ని లేదా స్థానిక ఆలయ పంచాంగాన్ని చూసుకోవడం మంచిది. [VERIFY] నిర్దిష్ట గడియార సమయాలను ఇక్కడ ఇవ్వడం లేదు.

కార్తీక పూర్ణిమ ప్రాముఖ్యత

పురాణ కథల ప్రకారం, ఈ రోజునే శివుడు త్రిపురాసురుడనే రాక్షసుని సంహరించాడని, అందుకే దీనిని 'త్రిపురి పూర్ణిమ' లేదా 'త్రిపురారి పూర్ణిమ' అని కూడా పిలుస్తారు — ఇది సంప్రదాయంగా చెప్పబడుతున్న కథ. అలాగే విష్ణువు మత్స్యావతారంతో సంబంధించిన కథలు కూడా ఈ తిథికి జోడిస్తారు. కార్తీక మాసంలో దీపారాధన — ముఖ్యంగా నదీతీరాలలో, ఆలయాలలో, తులసీకోట వద్ద దీపాలు పెట్టడం — ఈ మాసపు కేంద్ర ఆచారం. ఇవన్నీ సంప్రదాయంగా ఆచరించబడే భక్తి క్రియలు; ఏ నిర్దిష్ట ఫలితమూ (ధనం, వివాహం, సంతానం, ఆరోగ్యం, ఉద్యోగం) హామీగా ఇవ్వబడదు.

కార్తీక పూర్ణిమ పూజా విధానం (దశలవారీ)

1. సూర్యోదయానికి ముందు లేదా బ్రహ్మ ముహూర్తంలో నదిలో లేదా ఇంటిలో పవిత్ర స్నానం చేయండి; నదికి వెళ్లలేని వారు నీటిలో గంగాజలం కలిపి స్నానం చేసే సంప్రదాయం ఉంది.
2. శుభ్రమైన వస్త్రాలు ధరించి, పూజా స్థలాన్ని, తులసీకోటను శుభ్రం చేసి, రంగవల్లికలు వేయండి.
3. విష్ణువు/సత్యనారాయణ స్వామికి లేదా శివునికి — మీ కుటుంబ ఆరాధ్య దైవాన్ని బట్టి — దీపం, ధూపం, నైవేద్యంతో పూజ చేయండి.
4. సాయంత్రం సంధ్యవేళ ఇంటి ముందు, తులసీకోట వద్ద, నదీతీరంలో (వీలైతే) దీపాలు వెలిగించండి — ఇది కార్తీక దీపదానం.
5. కుటుంబ సంప్రదాయాన్ని బట్టి సత్యనారాయణ వ్రత కథ, విష్ణు సహస్రనామం లేదా లలితా సహస్రనామ పారాయణం చేసుకోవచ్చు.
6. శక్తి, భక్తికి తగినట్టు అన్నదానం, వస్త్రదానం లేదా దీపదానం చేయడం సంప్రదాయం.

కార్తీక పూర్ణిమ నాడు గంగా, గోదావరి, కృష్ణ, యమునా వంటి పవిత్ర నదులలో స్నానం చేయడం అత్యంత పుణ్యప్రదంగా భావిస్తారు. నదికి వెళ్లలేని వారు ఇంటిలోనే గంగాజలం కలిపిన నీటితో స్నానం చేస్తారు. దీపదానం — నదిలో లేదా నీటిలో దీపాలు వదలడం, తులసీ ముందు దీపం వెలిగించడం — ఈ రోజు ప్రధాన ఆచారం. ఇవన్నీ సంప్రదాయ భక్తి క్రియలుగా ఆచరిస్తారు.

దేవ్ దీపావళి — వారణాసిలో దేవతల దీపావళి

కార్తీక పూర్ణిమ నాడే వారణాసిలో (కాశీ) 'దేవ్ దీపావళి' — అంటే 'దేవతల దీపావళి' — జరుపుతారు. ఈ రోజున గంగా నదీ ఘాట్‌లన్నీ లక్షలాది మట్టి ప్రమిదల (దీపాల) వెలుగుతో నిండిపోతాయని సంప్రదాయం. త్రిపురాసుర సంహారం తర్వాత దేవతలు కాశీకి వచ్చి దీపాలు వెలిగించి ఆనందించారని కథనం. (నిర్దిష్ట గంగా హారతి కార్యక్రమాలు, వేదికలు, సమయాలు ప్రతి సంవత్సరం మారుతాయి — వాటిని ఇక్కడ ఇవ్వడం లేదు.)

కార్తిగై దీపం మరియు గురునానక్ జయంతి

తమిళనాడు, కేరళ ప్రాంతాలలో కార్తిగై దీపం (కృత్తికా దీపం) ఒక ప్రధాన దీపోత్సవం. తిరువణ్ణామలై అరుణాచలేశ్వర ఆలయంలో కొండ శిఖరంపై వెలిగించే మహాదీపం ఈ పండుగకు ప్రసిద్ధి. ఇళ్ల ముందు వరుసలుగా దీపాలు వెలిగించడం, ఆలయాలలో దీపారాధన చేయడం ఈ పండుగ ప్రత్యేకత. కార్తిగై దీపం సంప్రదాయంగా కృత్తికా నక్షత్రం ఆధారంగా నిర్ణయించబడుతుంది; కాబట్టి కొన్ని సంవత్సరాలలో ఇది పూర్ణిమకు దగ్గరగా వచ్చినా, తేదీ మీ ప్రాంతపు తమిళ పంచాంగం బట్టి కొద్దిగా మారవచ్చు — స్థానిక ఆలయ పంచాంగాన్ని చూసుకోండి.

సిక్కు మతస్థులకు కార్తీక పూర్ణిమ నాడు గురునానక్ దేవ్‌జీ జయంతి — గురుపురబ్ — ఒక ప్రధాన పర్వదినం. ఈ రోజున గురుద్వారాలలో అఖండ్ పాఠ్ (గురు గ్రంథ్ సాహిబ్ నిరంతర పారాయణం), ప్రభాత్ ఫేరీలు, లంగర్ (సామూహిక భోజన సేవ), కీర్తనలు జరుగుతాయి. ఇది సేవ, సమానత్వం, భక్తి భావనలను గుర్తుచేసే రోజు.

ఎవరు ఆచరించవచ్చు, ఎలా ఆచరించాలి

కార్తీక పూర్ణిమ ఆచరణలో స్త్రీ–పురుష, వివాహిత–అవివాహిత అనే భేదం లేకుండా ఎవరైనా స్నానం, దీపదానం, పూజ, పారాయణంలో పాల్గొనవచ్చనేది విస్తృత సంప్రదాయ దృష్టికోణం. వ్రతం, ఉపవాసం విషయంలో కుటుంబ ఆచారాలు వేర్వేరుగా ఉంటాయి — కొందరు పూర్తి ఉపవాసం, కొందరు ఫలహారం, కొందరు ఒక్క పూట మాత్రమే భోజనం చేస్తారు. ఏది సరైనది అని ఇక్కడ నిర్ణయించడం లేదు; మీ కుటుంబ మరియు ఆలయ ఆచారాన్ని అనుసరించండి.

• ఉదయం స్నానం, దీపారాధన, తులసీ పూజ
• సాయంత్రం దీపదానం (ఇల్లు/తులసీకోట/నదీతీరం)
• సత్యనారాయణ వ్రతం లేదా విష్ణు/శివ పారాయణం
• శక్తి కొద్దీ అన్నదానం, దీపదానం, వస్త్రదానం
• కుటుంబ సభ్యులతో కలిసి భజన, కథా శ్రవణం

ఉపవాసం, ఆరోగ్య గమనిక

ఉపవాసం (వ్రతం) పూర్తిగా వ్యక్తిగత శ్రద్ధ, శక్తి, కుటుంబ ఆచారంపై ఆధారపడి ఉంటుంది. ఇక్కడ ఏ నిర్దిష్ట ఆహార నియమాలు, పరిమాణాలు సూచించడం లేదు. ముఖ్యమైన సూచన: ఏదైనా వైద్య పరిస్థితి ఉన్నవారు, గర్భవతులు, వృద్ధులు, మధుమేహం వంటి సమస్యలున్నవారు ఉపవాసం చేయడానికి ముందు తప్పకుండా వైద్యుడిని సంప్రదించాలి. ఆరోగ్యానికి భంగం కలగకుండా, భక్తి భావాన్ని కాపాడుకుంటూ ఆచరించడం మంచిది. దిగువ పట్టికలో వివిధ ప్రాంతాల ఆచారాలను ఒక చూపులో చూడవచ్చు.

బాణసంచా, దీపాల విషయంలో భద్రత

దీపాలు, బాణసంచా వాడకంలో అగ్ని భద్రత చాలా ముఖ్యం. బాణసంచా వినియోగాన్ని స్థానిక చట్టాలు, నిబంధనలు నియంత్రిస్తాయి — వాటిని తప్పకుండా పాటించండి. పిల్లల దగ్గర పెద్దల పర్యవేక్షణ ఉండాలి; నూనె దీపాలను పొడి, గాలి తగలని చోట, పిల్లలు–పెంపుడు జంతువులకు దూరంగా ఉంచండి. చట్టవిరుద్ధమైన లేదా ప్రమాదకరమైన వాడకాన్ని ఈ వ్యాసం ప్రోత్సహించదు.

తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు

కార్తీక పూర్ణిమ 2026 ఎప్పుడు?

కార్తీక పూర్ణిమ 2026లో మంగళవారం 24 నవంబర్ నాడు వస్తుంది. ఇది కార్తీక మాసంలోని శుక్ల పక్ష పూర్ణిమ తిథి. ఖచ్చితమైన తిథి ప్రవేశ–నిర్గమన ఘడియల కోసం మీ కుటుంబ లేదా స్థానిక ఆలయ పంచాంగాన్ని చూసుకోండి.

దేవ్ దీపావళి ఎప్పుడు జరుపుతారు?

దేవ్ దీపావళిని కార్తీక పూర్ణిమ నాడే — అంటే 2026లో మంగళవారం 24 నవంబర్ నాడు — ముఖ్యంగా వారణాసిలో (కాశీ) జరుపుతారు. దీపావళి తర్వాత 15 రోజులకు వచ్చే ఈ పర్వదినాన్ని 'దేవతల దీపావళి' అంటారు.

కార్తిగై దీపం ఏ రోజు?

కార్తిగై దీపం సంప్రదాయంగా కృత్తికా నక్షత్రం ఆధారంగా నిర్ణయించబడుతుంది; ఇది తరచుగా కార్తీక పూర్ణిమకు దగ్గరగా వస్తుంది. ఖచ్చితమైన తేదీ మీ ప్రాంతపు తమిళ పంచాంగం బట్టి కొద్దిగా మారవచ్చు — స్థానిక ఆలయ పంచాంగాన్ని చూసుకోండి.

కార్తీక పూర్ణిమ నాడు ఏం చేస్తారు?

ఉదయం నదీ/పవిత్ర స్నానం, తులసీ పూజ, విష్ణు/శివ ఆరాధన, సాయంత్రం దీపదానం చేస్తారు. కొందరు సత్యనారాయణ వ్రతం, పారాయణం, అన్నదానం, దీపదానం చేస్తారు. ఇవన్నీ సంప్రదాయ భక్తి క్రియలు.

కార్తీక పూర్ణిమ వ్రతం ఎవరు చేయవచ్చు?

విస్తృత సంప్రదాయ దృష్టిలో స్త్రీ–పురుష, వివాహిత–అవివాహిత భేదం లేకుండా ఎవరైనా ఆచరించవచ్చు. ఉపవాస రూపం (పూర్తి/ఫలహారం/ఒక పూట) కుటుంబ ఆచారాన్ని బట్టి మారుతుంది. మీ కుటుంబ, ఆలయ ఆచారాన్ని అనుసరించండి.

గురునానక్ జయంతి కార్తీక పూర్ణిమ నాడేనా?

అవును, సిక్కు సంప్రదాయంలో గురునానక్ దేవ్‌జీ జయంతి (గురుపురబ్) కార్తీక పూర్ణిమ నాడు జరుపుతారు. గురుద్వారాలలో అఖండ్ పాఠ్, ప్రభాత్ ఫేరీలు, లంగర్, కీర్తనలతో ఈ రోజును ఆచరిస్తారు.

ఉపవాసం చేయడం విషయంలో ఏం జాగ్రత్తలు?

ఉపవాసం వ్యక్తిగత శ్రద్ధ, శక్తిపై ఆధారపడి ఉంటుంది. ఏదైనా వైద్య పరిస్థితి ఉన్నవారు, గర్భవతులు, వృద్ధులు, మధుమేహం ఉన్నవారు ఉపవాసానికి ముందు తప్పకుండా వైద్యుడిని సంప్రదించాలి. ఆరోగ్యానికి భంగం కలగకుండా ఆచరించండి.

కార్తీక పూర్ణిమ నాడు ఏ మంత్రాలు పఠిస్తారు?

కుటుంబ సంప్రదాయాన్ని బట్టి విష్ణు సహస్రనామం, సత్యనారాయణ వ్రత కథ, ఓం నమో నారాయణాయ, ఓం నమః శివాయ వంటి సంప్రదాయ మంత్రాలు, స్తోత్రాలు పఠిస్తారు. పొడవైన స్తోత్రాలను పంచాంగం/గురువుల మార్గదర్శకం మేరకు చదవడం మంచిది.