శివాష్టకం (ప్రభుం ప్రాణనాథం విభుం విశ్వనాథం): పూర్తి పాఠం, అర్థంతో

సంక్షిప్త సమాధానం: ఈ శివాష్టకం 'ప్రభుం ప్రాణనాథం విభుం విశ్వనాథం' అనే పంక్తితో మొదలవుతుంది. ఇది 8 శ్లోకాలు, ఒక ఫలశ్రుతి కలిగిన, పరమేశ్వరుడైన శివునిపై స్తోత్రం. ప్రతి శ్లోకం 'śivaṃ śaṅkaraṃ śambhum īśānam īḍe' ('శివుడిని, శంకరుడిని, శంభుని, ఈశానుడిని స్తుతిస్తున్నాను') అని ముగుస్తుంది. దీనిని సోమవారాల్లో, ప్రదోషం, శివరాత్రి రోజుల్లో, కార్తీక మాసంలో పఠిస్తారు.

చివరి నవీకరణ: 21 అక్టోబర్ 2026. క్రింది సంస్కృత పాఠం sanskritdocuments.org ప్రచురించిన పూర్తి పాఠం (ఫైల్ shiva8_1.itx; రచయిత, లిప్యంతరకర్త, ప్రూఫ్‌రీడర్ పేర్లు ఇందులో లేవు). దీనిని మూలం నుండి సాఫ్ట్‌వేర్ ద్వారా దేవనాగరి, IAST లిపుల్లోకి మార్చాం; ఒక్క పదం కూడా చేతితో టైప్ చేయలేదు, ఒక్క అక్షరం కూడా మార్చలేదు. ప్రతి శ్లోకం తర్వాత మా సొంత సరళమైన అర్థం ఇచ్చాం.

శివాష్టకం: పూర్తి పాఠం, అర్థంతో

ప్రతి శ్లోకం ముందు దేవనాగరిలో, తర్వాత IAST లిప్యంతరణలో, ఆపై దాని అర్థంతో ఇవ్వబడింది. ప్రతి శ్లోకం ద్వితీయా విభక్తిలో ('... అయిన ప్రభువును') శివుని నామాలను, రూపాలను వరుసగా పేర్చి, చివరలో 'స్తుతిస్తున్నాను' అనే పల్లవితో వాక్యాన్ని పూర్తి చేస్తుంది.

ప్రారంభం

॥ अथ श्री शिवाष्टकम् ॥

|| atha śrī śivāṣṭakam ||

అర్థం: ఇప్పుడు శ్రీ శివాష్టకం ప్రారంభమవుతుంది.

సర్వేశ్వరుడు (శ్లోకాలు 1 నుండి 4)

శ్లోకం 1

प्रभुं प्राणनाथं विभुं विश्वनाथं जगन्नाथनाथं सदानन्दभाजम् ।
भवद्भव्यभूतेश्वरं भूतनाथं शिवं शङ्करं शम्भुमीशानमीडे ॥ १॥

prabhuṃ prāṇanāthaṃ vibhuṃ viśvanāthaṃ jagannāthanāthaṃ sadānandabhājam |
bhavadbhavyabhūteśvaraṃ bhūtanāthaṃ śivaṃ śaṅkaraṃ śambhumīśānamīḍe || 1||

అర్థం: ప్రభువు, ప్రాణాలకు నాథుడు, సర్వవ్యాపి అయిన విశ్వనాథుడు, జగన్నాథునికి (విష్ణువుకు) కూడా నాథుడు, ఎల్లప్పుడూ ఆనందంలో ఉండేవాడు; గతం, వర్తమానం, భవిష్యత్తులకు ఈశ్వరుడు, సకల భూతాలకు నాథుడు: శివుడిని, శంకరుడిని, శంభుని, ఈశానుడిని స్తుతిస్తున్నాను.

శ్లోకం 2

गले रुण्डमालं तनौ सर्पजालं महाकालकालं गणेशाधिपालम् ।
जटाजूटगङ्गोत्तरङ्गैर्विशालं शिवं शङ्करं शम्भुमीशानमीडे ॥ २॥

gale ruṇḍamālaṃ tanau sarpajālaṃ mahākālakālaṃ gaṇeśādhipālam |
jaṭājūṭagaṅgottaraṅgairviśālaṃ śivaṃ śaṅkaraṃ śambhumīśānamīḍe || 2||

అర్థం: కంఠంలో కపాలమాల, శరీరంపై సర్పాల వల ధరించినవాడు, మహాకాలునికి (మృత్యువుకే) కాలుడైనవాడు, గణేశునికి, గణాధిపతులకు రక్షకుడు; జటాజూటంలోని గంగా తరంగాలతో విశాలంగా విలసిల్లేవాడు: శివుడిని, శంకరుడిని, శంభుని, ఈశానుడిని స్తుతిస్తున్నాను.

శ్లోకం 3

मुदामाकरं मण्डनं मण्डयन्तं महामण्डलं भस्मभूषाधरं तम् ।
अनादिह्यपारं महामोहहारं शिवं शङ्करं शम्भुमीशानमीडे ॥ ३॥

mudāmākaraṃ maṇḍanaṃ maṇḍayantaṃ mahāmaṇḍalaṃ bhasmabhūṣādharaṃ tam |
anādihyapāraṃ mahāmohahāraṃ śivaṃ śaṅkaraṃ śambhumīśānamīḍe || 3||

అర్థం: ఆనందానికి నిధి, ఆభరణాలకే అలంకారమైనవాడు, బ్రహ్మాండమనే మహామండలం, భస్మాన్ని అలంకారంగా ధరించినవాడు; ఆది లేనివాడు, అంతం లేనివాడు, మహామోహాన్ని హరించేవాడు: శివుడిని, శంకరుడిని, శంభుని, ఈశానుడిని స్తుతిస్తున్నాను.

శ్లోకం 4

वटाधोनिवासं महाट्टाट्टहासं महापापनाशं सदासुप्रकाशम् ।
गिरीशं गणेशं महेशं सुरेशं शिवं शङ्करं शम्भुमीशानमीडे ॥ ४॥

vaṭādhonivāsaṃ mahāṭṭāṭṭahāsaṃ mahāpāpanāśaṃ sadāsuprakāśam |
girīśaṃ gaṇeśaṃ maheśaṃ sureśaṃ śivaṃ śaṅkaraṃ śambhumīśānamīḍe || 4||

అర్థం: మర్రిచెట్టు కింద నివసించేవాడు, ఉరుములా మార్మోగే అట్టహాసం చేసేవాడు, మహాపాపాలను నశింపజేసేవాడు, ఎల్లప్పుడూ ప్రకాశించేవాడు; గిరీశుడు, గణేశుడు (గణాలకు ప్రభువు), మహేశుడు, సురేశుడు (దేవతలకు ప్రభువు): శివుడిని, శంకరుడిని, శంభుని, ఈశానుడిని స్తుతిస్తున్నాను.

పార్వతి, త్రిశూలం, వృషభంతో శివుడు (శ్లోకాలు 5 నుండి 8)

శ్లోకం 5

गिरिन्द्रात्मजासंग्रहीतार्धदेहं गिरौ संस्थितं सर्वदा सन्नगेहम् ।
परब्रह्मब्रह्मादिभिर्वन्द्यमानं शिवं शङ्करं शम्भुमीशानमीडे ॥ ५॥

girindrātmajāsaṃgrahītārdhadehaṃ girau saṃsthitaṃ sarvadā sannageham |
parabrahmabrahmādibhirvandyamānaṃ śivaṃ śaṅkaraṃ śambhumīśānamīḍe || 5||

అర్థం: పర్వతరాజు కుమార్తె (పార్వతి) తన దేహంలో సగభాగాన్ని పొందినవాడు, పర్వతాన్నే నిత్య నివాసంగా చేసుకుని ఉండేవాడు; పరబ్రహ్మ, బ్రహ్మ మొదలైన దేవతలచే పూజించబడేవాడు: శివుడిని, శంకరుడిని, శంభుని, ఈశానుడిని స్తుతిస్తున్నాను.

శ్లోకం 6

कपालं त्रिशूलं कराभ्यां दधानं पदाम्भोजनम्राय कामं ददानम् ।
बलीवर्दयानं सुराणां प्रधानं शिवं शङ्करं शम्भुमीशानमीडे ॥ ६॥

kapālaṃ triśūlaṃ karābhyāṃ dadhānaṃ padāmbhojanamrāya kāmaṃ dadānam |
balīvardayānaṃ surāṇāṃ pradhānaṃ śivaṃ śaṅkaraṃ śambhumīśānamīḍe || 6||

అర్థం: రెండు చేతుల్లో కపాలాన్ని, త్రిశూలాన్ని ధరించినవాడు, తన పాదపద్మాలకు నమస్కరించేవారి కోరికలను తీర్చేవాడు; వృషభ వాహనుడు, దేవతలలో ప్రధానుడు: శివుడిని, శంకరుడిని, శంభుని, ఈశానుడిని స్తుతిస్తున్నాను.

శ్లోకం 7

शरच्चन्द्रगात्रं गुणानन्द पात्रं त्रिनेत्रं पवित्रं धनेशस्य मित्रम् ।
अपर्णाकलत्रं चरित्रं विचित्रं शिवं शङ्करं शम्भुमीशानमीडे ॥ ७॥

śaraccandragātraṃ guṇānanda pātraṃ trinetraṃ pavitraṃ dhaneśasya mitram |
aparṇākalatraṃ caritraṃ vicitraṃ śivaṃ śaṅkaraṃ śambhumīśānamīḍe || 7||

అర్థం: శరత్కాల చంద్రునిలా తెల్లని దేహం కలవాడు, సద్గుణాలకు, ఆనందానికి పాత్రుడు, త్రినేత్రుడు, పవిత్రుడు, కుబేరునికి (ధనాధిపతికి) మిత్రుడు; అపర్ణ (పార్వతి) భార్యగా కలవాడు, విచిత్రమైన లీలలు కలవాడు: శివుడిని, శంకరుడిని, శంభుని, ఈశానుడిని స్తుతిస్తున్నాను.

శ్లోకం 8

हरं सर्पहारं चिता भूविहारं भवं वेदसारं सदा निर्विकारम् ।
श्मशाने वसन्तं मनोजं दहन्तं शिवं शङ्करं शम्भुमीशानमीडे ॥ ८॥

haraṃ sarpahāraṃ citā bhūvihāraṃ bhavaṃ vedasāraṃ sadā nirvikāram |
śmaśāne vasantaṃ manojaṃ dahantaṃ śivaṃ śaṅkaraṃ śambhumīśānamīḍe || 8||

అర్థం: సర్పాలను హారంగా ధరించి చితాభూమిలో విహరించే హరుడు; వేదాల సారమైన, ఎల్లప్పుడూ వికారం లేని భవుడు; శ్మశానంలో నివసించేవాడు, కామదేవుడైన మన్మథుని దహించినవాడు: శివుడిని, శంకరుడిని, శంభుని, ఈశానుడిని స్తుతిస్తున్నాను.

ఫలశ్రుతి (శ్లోకం 9)

శ్లోకం 9 (ఫలశ్రుతి)

स्तवं यः प्रभाते नरः शूलपाणे पठेत् सर्वदा भर्गभावानुरक्तः ।
स पुत्रं धनं धान्यमित्रं कलत्रं विचित्रं समासाद्य मोक्षं प्रयाति ॥ ९॥

stavaṃ yaḥ prabhāte naraḥ śūlapāṇe paṭhet sarvadā bhargabhāvānuraktaḥ |
sa putraṃ dhanaṃ dhānyamitraṃ kalatraṃ vicitraṃ samāsādya mokṣaṃ prayāti || 9||

అర్థం: ఓ శూలపాణీ, భర్గుని (శివుని) పట్ల భక్తితో ప్రతి ఉదయం ఈ స్తోత్రాన్ని పఠించే వ్యక్తి పుత్రులను, ధనాన్ని, ధాన్యాన్ని, మిత్రులను, భార్యను, అనేక అద్భుతాలను పొంది మోక్షాన్ని చేరుకుంటాడు.

ముగింపు

॥ इति शिवाष्टकं सम्पूर्णम् ॥

|| iti śivāṣṭakaṃ sampūrṇam ||

అర్థం: ఇంతటితో శివాష్టకం సంపూర్ణం.

ఈ స్తోత్రంలో శివుని రూపాలు

శివాష్టకం శివుని అనేక రూపాల చిత్రశాల వంటిది: గతం, వర్తమానం, భవిష్యత్తులకు అధిపతి అయిన విశ్వేశ్వరుడు; భస్మం, సర్పాలు, కపాలాలు ధరించిన తపస్వి; మర్రిచెట్టు కింద కూర్చున్న దక్షిణామూర్తి; సగం పార్వతి అయిన అర్ధనారీశ్వరుడు; కాముని దహించిన ప్రభువు. మరింత సమాచారం మా శివ హబ్‌లో.

సంప్రదాయంగా దీనిని ఎప్పుడు పఠిస్తారు?

• సోమవారాల్లో: ఇది శివునికి ప్రీతికరమైన రోజు. చూడండి: హిందూ ధర్మంలో సోమవారం గురించి మార్గదర్శిని మరియు NRI కుటుంబాల కోసం సోమవారం పూజా విధానాల మార్గదర్శిని.
• ప్రదోషం, శివరాత్రి రోజుల్లో: చూడండి: ప్రదోషం మార్గదర్శిని; తదుపరి మాస శివరాత్రి శనివారం, 7 నవంబర్ 2026 నాడు, కార్తీక మాస శివరాత్రి సోమవారం, 7 డిసెంబర్ 2026 నాడు వస్తుంది (ఇవి భారతదేశపు తేదీలు; మీ స్థానిక పంచాంగం చూసుకోండి).
• కార్తీక మాసంలో: ముఖ్యంగా 2026 కార్తీక సోమవారాలు — నవంబర్ 16, 23, 30 మరియు డిసెంబర్ 7 సోమవారాల్లో.
• ఉదయం వేళ: తెల్లవారుజామున (ప్రభాతే) దీనిని పఠించాలని ఫలశ్రుతే స్వయంగా చెబుతుంది.

ఇంట్లో ఎలా పఠించాలి

1. శివలింగం లేదా శివుని చిత్రపటం ముందు దీపం వెలిగించి, నీరు, పాలు లేదా కొన్ని బిల్వ పత్రాలు సమర్పించండి.
2. ప్రారంభ పంక్తిని, ఎనిమిది శ్లోకాలను పఠించండి; కుటుంబ సభ్యులందరూ పల్లవిలో గొంతు కలపవచ్చు.
3. ఫలశ్రుతి (శ్లోకం 9) మరియు హారతితో ముగించండి.
4. సమయం ఉన్న రోజున వీటిని కూడా జోడించండి: బిల్వాష్టకం, లింగాష్టకం లేదా శివుని 108 నామాలు.
5. చివరగా 'ఓం నమః శివాయ' అని కొన్నిసార్లు జపించండి; మరిన్ని వివరాలు మా పంచాక్షరీ మంత్ర మార్గదర్శినిలో.

ఉచ్చారణ సహాయం

• దీని ఛందస్సు భుజంగప్రయాతం: ప్రతి పాదంలో 'డ-డుం-డుం' (హ్రస్వం, దీర్ఘం, దీర్ఘం) వంటి నాలుగు గణాలు ఉంటాయి, ఉదాహరణకు 'ప్ర-భుం ప్రా-ణ-నా-థం'.
• అచ్చుపై గీత (ā, ī, ū) ఉంటే దానిని రెట్టింపు సమయం సాగదీసి పలకాలి; ṃ అనుస్వారం (ముక్కుతో పలికే ధ్వని); ś, ṣ రెండూ 'శ/ష' ధ్వనులు.
• 'Īśānam īḍe' ని 'ఈశానమీడే' అని పలకాలి, ḍ ని నాలుకను కొద్దిగా వెనక్కి మడిచి మృదువుగా పలకాలి.

శివాష్టకం గురించి సంప్రదాయ విశ్వాసాలు

భక్తితో శివాష్టకం పఠిస్తే ఈ విధంగా ఫలితం ఉంటుందని భక్తులు సంప్రదాయంగా నమ్ముతారు:

• 'తన పాదాలకు నమస్కరించేవారి కోరికలు తీర్చే' శివుని అనుగ్రహం లభిస్తుంది (శ్లోకం 6);
• మనసును కప్పివేసే బంధాలైన 'మహామోహం' సడలడానికి సహాయపడుతుంది (శ్లోకం 3);
• ఫలశ్రుతి చెప్పినట్లుగా, తెల్లవారుజామున పఠిస్తే మరింత ఫలప్రదం.

ఇవి విశ్వాసానికి సంబంధించిన విషయాలు; కుటుంబం, సంపద లేదా ఏ ఫలితానికీ హామీలు కావు.

NRI కుటుంబాల కోసం చిట్కాలు

• లయబద్ధంగా పాడండి. 'సర్పం నడక' లయకు పిల్లలు సులభంగా చప్పట్లు కొడుతూ పాడగలరు.
• పట్టికను ఉపయోగించండి. మీ ఇంటి పూజా మందిరంలోని చిత్రపటంలో శివుని ప్రతి రూపాన్ని (చంద్రుడు, గంగ, త్రిశూలం, నంది) కనుక్కోమని పిల్లలను అడగండి.
• ఇంకా ముందుకు వెళ్ళండి. ఇవి కూడా ప్రయత్నించండి: రుద్రాష్టకం, శివ పంచాక్షర స్తోత్రం, కాలభైరవాష్టకం లేదా కాశీ విశ్వనాథాష్టకం.

తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు

శివాష్టకాన్ని ఎవరు రచించారు?

ప్రసిద్ధ పుస్తకాలు దీనిని తరచుగా ఆది శంకరాచార్యుల రచనగా చెబుతాయి, కానీ మేము ఉపయోగించిన sanskritdocuments.org పాఠంలో రచయిత పేరు లేదు: అందులో Author వివరం లేదు, ముగింపు వాక్యం కేవలం 'ఇతి శివాష్టకం సంపూర్ణం' అని మాత్రమే చెబుతుంది. అందువల్ల మేము రచయిత పేరు ఇవ్వడం లేదు.

పల్లవి (రిఫ్రెయిన్) అర్థం ఏమిటి?

'Śivaṃ śaṅkaraṃ śambhum īśānam īḍe' అంటే 'శివుడిని (మంగళకరుడు), శంకరుడిని (శుభం చేకూర్చేవాడు), శంభుని (ఆనందానికి మూలం), ఈశానుడిని (పాలకుడు) స్తుతిస్తున్నాను' అని అర్థం. ఈ నాలుగూ ఒకే పరమేశ్వరుని నామాలు.

ఇది రుద్రాష్టకం ఒకటేనా?

కాదు. తులసీదాసు రచించిన రుద్రాష్టకాన్ని ('నమామీశమీశాన నిర్వాణరూపం') కొన్నిసార్లు శివాష్టకం అని కూడా అంటారు, ఈ పేరుతో ఇంకా అనేక స్తోత్రాలు ఉన్నాయి. ఈ పేజీలో 'ప్రభుం ప్రాణనాథం' అని ప్రారంభమయ్యే స్తోత్రం ఇచ్చాం. రుద్రాష్టకం కోసం మా ప్రత్యేక పేజీ చూడండి.

సంప్రదాయంగా దీనిని ఎప్పుడు పఠిస్తారు?

సోమవారాల్లో, ప్రదోషం నాడు, మాస శివరాత్రి నాడు (భారతదేశంలో శనివారం, 7 నవంబర్ 2026), 2026 కార్తీక సోమవారాల్లో (నవంబర్ 16, 23, 30 మరియు డిసెంబర్ 7 సోమవారాలు), అలాగే శివుని ముందు దీపం వెలిగించిన తర్వాత ఏ రోజైనా పఠించవచ్చు.

పఠించడానికి ఎంత సమయం పడుతుంది?

సుమారు మూడు నిమిషాలు. దీని ఛందస్సు (భుజంగప్రయాతం, అంటే 'సర్పం నడక') స్థిరమైన, సాగే లయతో ఉంటుంది, అందుకే అందరూ కలిసి పాడటం సులభం.

ఫలశ్రుతి ఏమి వాగ్దానం చేస్తుంది?

భక్తితో ప్రతి ఉదయం దీనిని పఠించేవారు కుటుంబం, సంపద, మిత్రులను పొంది చివరకు మోక్షాన్ని పొందుతారని శ్లోకం 9 చెబుతుంది. ఇది శివుని అనుగ్రహాన్ని తెస్తుందని భక్తులు సంప్రదాయంగా నమ్ముతారు; ఇది విశ్వాసానికి సంబంధించిన విషయం, ఏ లౌకిక ఫలితానికీ హామీ కాదు.

సంపాదకుని గమనిక (21 అక్టోబర్ 2026)

పాఠకులు, సెర్చ్ ఇంజన్లు ఇప్పటికే వెతుకుతున్న చిరునామాలోనే ఈ పేజీని 21 అక్టోబర్ 2026 న ప్రచురించాం. ఇక్కడి సంస్కృత పాఠం sanskritdocuments.org లోని శివాష్టకం 1 యొక్క పూర్తి పాఠం (ఫైల్ shiva8_1.itx). ఆ ఫైల్‌లో రచయిత, లిప్యంతరకర్త, ప్రూఫ్‌రీడర్ పేర్లు లేవు, కాబట్టి ప్రసిద్ధ పుస్తకాల్లో ఈ స్తోత్రాన్ని తరచుగా ఆది శంకరాచార్యులకు ఆపాదించినప్పటికీ మేము ఎవరి పేరూ ఇవ్వలేదు. sanskritdocuments.org లో శివాష్టకం పేరుతో ఇంకా అనేక స్తోత్రాలు ఉన్నాయి, కానీ అవి వేర్వేరు పాఠాలు; కాబట్టి దీనితో పోల్చడానికి ఈ స్తోత్రానికి రెండో ప్రతి లేదు, ఒక్క అక్షరం కూడా మార్చలేదు. కొన్ని పాఠాలను ముద్రించినట్లుగానే ఉంచాం: శ్లోకం 3 లో 'anādihyapāraṃ' (anādiṃ hy apāram), శ్లోకం 4 లో 'sadāsuprakāśam', శ్లోకం 7 లో 'guṇānanda pātraṃ', శ్లోకం 8 లో 'citā bhūvihāraṃ' లోని ఖాళీలు, శ్లోకం 9 లో 'śūlapāṇe' — దీనిని మేము శివుని సంబోధనగా ('ఓ శూలపాణీ') చదివాం; చాలా ప్రతుల్లో 'śūlapāṇeḥ' ('శూలపాణి యొక్క స్తోత్రం') అని ముద్రిస్తారు. అర్థాలు మా సొంతం.

సంబంధిత మార్గదర్శినులు

• రుద్రాష్టకం అర్థంతో
• బిల్వాష్టకం
• శివునికి బిల్వ పత్రాలు ఎందుకు సమర్పిస్తారు
• శివుని 108 నామాలు
• ప్రదోషం మార్గదర్శిని
• శివ హబ్