సంక్షిప్త సమాధానం: రామచరితమానస్ ("రాముని చరితల సరోవరం") కవి-సాధువు తులసీదాస్ 16వ శతాబ్దంలో హిందీ భాషా రూపమైన అవధీలో రచించిన రామాయణం. సంవత్ 1631 (1574 CE) రామనవమి నాడు అయోధ్యలో దీనిని ప్రారంభించానని తులసీదాస్ స్వయంగా కావ్యంలో చెప్పారు. వాల్మీకి లాగానే ఇది రాముని కథను ఏడు కాండలలో చెబుతుంది, కానీ రాముని పరమాత్మగా భావించే భక్తి కావ్యంగా చెబుతుంది. ఉత్తర భారతదేశంలో అత్యధికంగా చదివే, పాడే రామాయణం ఇదే.

చాలా హిందూ కుటుంబాలకు "రామాయణం" అంటే మానస్: దీనిని ఇళ్ళలో పారాయణం చేస్తారు, ఆలయాల్లో పాడతారు, ప్రతి శరదృతువులో రామలీలలో ప్రదర్శిస్తారు. ఈ పేజీ దీని నిర్మాణాన్ని, వాల్మీకి సంస్కృత ఇతిహాసం నుండి ఇది ఎలా భిన్నంగా ఉంటుందో, దీనిని ఎలా చదువుతారో వివరిస్తుంది.

రామచరితమానస్ ఒక్క చూపులో
రచయితగోస్వామి తులసీదాస్
భాషఅవధీ (తూర్పు హిందీ)
ప్రారంభంరామనవమి, సంవత్ 1631 (1574 CE), అయోధ్యలో, కావ్యమే చెబుతున్నట్లు
భాగాలుఏడు కాండలు: బాల, అయోధ్య, అరణ్య, కిష్కింధ, సుందర, లంక, ఉత్తర
ఛందస్సులుప్రధానంగా చౌపాయి (నాలుగు పాదాల చరణాలు), మధ్యమధ్యలో దోహా, సోరఠా ద్విపదలు, కొన్ని ఛంద్‌లు
స్వభావంభక్తిప్రధానం: రాముడు పరమేశ్వరుడు, కథ ఒకదానిలో ఒకటి ఇమిడిన సంభాషణల వరుసగా సాగుతుంది
ప్రామాణిక ప్రతిగీతా ప్రెస్, గోరఖ్‌పూర్, హిందీ అర్థంతో

ఈ పేరు ఎందుకు?

మానస్ అంటే సరోవరం (మానససరోవరంలో లాగా), మనస్సు అని కూడా అర్థం. తులసీదాస్ ఈ కావ్యాన్ని రాముని చరితల పవిత్ర సరోవరంగా చూపిస్తారు: అది మొదట శివుని మనస్సులో నిలిచి, తర్వాత లోకానికి ఇవ్వబడింది; దానికి నాలుగు ఘాట్లు లేదా రేవులు ఉన్నాయి, వాటి వద్ద దాని నలుగురు కథకులు మాట్లాడతారు.

Advertisement

నలుగురు కథకులు

మానస్ సంభాషణలలో సంభాషణలుగా చెప్పబడుతుంది:

  1. శివుడు పార్వతికి, రాముని నిజ స్వరూపం గురించి ఆమె అడిగినప్పుడు.
  2. కాకి రూపంలోని మహర్షి కాకభుశుండి గరుడునికి, యుద్ధంలో నాగపాశాలతో బంధించబడిన రాముని చూసి ఆయన దైవత్వంపై గరుడుడు సందేహించినప్పుడు.
  3. ప్రయాగలో యాజ్ఞవల్క్య మహర్షి భరద్వాజునికి.
  4. తులసీదాస్ పాఠకునికి, తన సొంత మనస్సుకు.

ఈ చట్రం వల్ల కావ్యం తరచుగా స్తుతికి, ఉపదేశానికి, భక్తుల స్వరాలకు ఆగగలుగుతుంది.

ఏడు కాండలు

కాండఅందులో ఉన్నది
బాల కాండఉపోద్ఘాతం, కావ్యాన్ని చుట్టుముట్టే సంభాషణలు, శివుడు-సతి-పార్వతి కథ, రాముని అవతారానికి కారణాలు, ఆయన బాల్యం, విశ్వామిత్రుడు, అహల్య, జనకపురిలో వివాహం
అయోధ్య కాండపట్టాభిషేక ప్రణాళిక, కైకేయి వరాలు, వనవాసం, దశరథుని మరణం, భరతుని చిత్రకూట యాత్ర, పాదుకలు
అరణ్య కాండఅడవి, శూర్పణఖ, బంగారు జింక, సీతాపహరణం, జటాయువు, శబరి
కిష్కింధ కాండహనుమంతుడు, సుగ్రీవుడు, వాలి, అన్వేషణ (అతి చిన్న కాండ)
సుందర కాండహనుమంతుని లంకా యాత్ర, సీతతో ఆయన కలయిక, లంకా దహనం
లంక కాండవారధి, యుద్ధం, రావణుని ఓటమి
ఉత్తర కాండతిరుగు ప్రయాణం, పట్టాభిషేకం, రాముని పాలన, భక్తిపై కాకభుశుండి గరుడునికి చేసే సుదీర్ఘ ఉపదేశం

సుందర కాండను తరచుగా విడిగా, ముఖ్యంగా మంగళవారాలు, శనివారాల్లో చదువుతారు; మా సుందర కాండ గైడ్ చూడండి.

Advertisement

వాల్మీకి రామాయణం నుండి ఇది ఎలా భిన్నం

మానస్ వాల్మీకి కథా చట్రాన్నే అనుసరిస్తుంది, కానీ ప్రాధాన్యంలోనూ, అనేక వివరాలలోనూ భిన్నంగా ఉంటుంది:

  • దేవునిగా రాముడు. వాల్మీకి రాముడు ఆదర్శ పురుషుడు, ఆయన దైవత్వం చాలావరకు నేపథ్యంలో ఉంటుంది. తులసీదాస్ రాముడు మొదటి నుండీ పరమేశ్వరుడు, కావ్యం నిరంతరం స్తుతి వైపు మళ్ళుతుంది.
  • మాయా సీత. అపహరణకు ముందు రాముడు సీతను అగ్నిలో ప్రవేశించమని కోరి, ఆమె స్థానంలో ఒక ప్రతిరూపాన్ని ఉంచుతాడు; యుద్ధం తర్వాత జరిగే అగ్ని పరీక్ష నిజమైన సీతను తిరిగి తెస్తుంది. ఈ భావన అధ్యాత్మ రామాయణం నుండి వచ్చింది, వాల్మీకిలో లేదు. రామాయణంలో సీత చూడండి.
  • అహల్య. మానస్‌లో అహల్య రాయిగా మారి, రాముని పాదస్పర్శతో తిరిగి రూపం పొందుతుంది. వాల్మీకిలో ఆమె రాయి కాదు, ఎవరికీ కనిపించకుండా ఉంటుంది (బాలకాండ 1.48.29 నుండి 30).
  • ఉద్యానవన దృశ్యం. ధనుర్భంగ కార్యక్రమానికి ముందు రాముడు, సీత జనకుని ఉద్యానవనంలో ఒకరినొకరు చూసుకుంటారు; ఇది వాల్మీకిలో లేదు.
  • ముందు వరుసలో భక్తులు. శబరి, పడవవాడు కేవట్ (గంగను దాటించే ముందు రాముని పాదాలు కడుగుతాడు), జటాయువు, విభీషణుడు వంటి పాత్రలను భక్తికి ఆదర్శాలుగా చూపిస్తారు.
  • ఉత్తర కాండలో సీతా పరిత్యాగం గురించిన వాల్మీకి తర్వాతి ఘట్టాలు ఏవీ లేవు; అది రాముని ఆదర్శ పాలనతో, కాకభుశుండి ఉపదేశంతో ముగుస్తుంది.
Advertisement

ఒక ఘట్టాన్ని పక్కపక్కనే పోల్చి చూడటానికి వాల్మీకి, రామచరితమానస్‌లలో సీతారామ వివాహ కథ చూడండి.

మానస్‌ను ఎలా చదువుతారు

  • నిత్య పారాయణం. చాలా కుటుంబాలు రోజుకు కొన్ని దోహాలు చదువుతాయి.
  • నవాహ్న పారాయణం, మాస పారాయణం. గీతా ప్రెస్ పాఠం వంటి ముద్రిత ప్రతులు కావ్యం మొత్తాన్ని తొమ్మిది రోజుల్లో (navahparayan) లేదా ఒక నెలలో (masparayan) చదవడానికి విరామాలను గుర్తిస్తాయి.
  • అఖండ పాఠం. కావ్యం మొత్తాన్ని నిరంతరాయంగా పారాయణం చేయడం, సాధారణంగా సుమారు ఒక రోజు పాటు, తరచుగా ఒక బృందం వంతులవారీగా చేస్తుంది.
  • సుందర కాండ పాఠం. ఐదవ కాండను మాత్రమే విడిగా చదవడం, మంగళవారాలు, శనివారాల్లో సాధారణం.
  • రామలీల. వారణాసి సమీపంలోని రామనగర్‌లో నెల రోజులు జరిగే రామలీల వంటి ఉత్తర భారత రామలీలలు మానస్ ఆధారంగానే రూపొందాయి. రామనగర్ రామలీల, భారతదేశంలో, విదేశాల్లో రామలీల చూడండి.

తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు

రామచరితమానస్‌ను ఎవరు రచించారు?

16వ శతాబ్దపు కవి-సాధువు గోస్వామి తులసీదాస్. తులసీదాస్: రామచరితమానస్ వెనుక ఉన్న కవి చూడండి.

రామచరితమానస్ ఏ భాషలో ఉంది?

తూర్పు హిందీ మాండలికమైన అవధీలో; ప్రతి కాండ ప్రారంభంలో సంస్కృత శ్లోకాలు ఉంటాయి.

ఇందులో ఎన్ని కాండలు ఉన్నాయి?

ఏడు; ఆరవ కాండను లంక కాండ అని పిలవడం తప్ప, మిగతా పేర్లు వాల్మీకి కాండల పేర్లే.

రామచరితమానస్ వాల్మీకి రామాయణానికి అనువాదమా?

కాదు. ఇది అదే కథపై రచించిన స్వతంత్ర కావ్యం; అధ్యాత్మ రామాయణం, ఇతర మూలాల నుండి కూడా స్వీకరించి, తనదైన భక్తి దృష్టితో రచించబడింది.

ఇది ఎప్పుడు రచించబడింది?

సంవత్ 1631, అంటే 1574 CE, రామనవమి నాడు అయోధ్యలో దీనిని ప్రారంభించానని తులసీదాస్ చెప్పారు.

మంగళవారాల్లో ఏ కాండ చదువుతారు?

హనుమంతుని లంకా యాత్రను వివరించే సుందర కాండ.

సంబంధిత పఠనం

ఆధారాలు

  1. తులసీదాస్, Sri Ramacharitamanasa, హిందీ అర్థంతో (గీతా ప్రెస్, గోరఖ్‌పూర్), దాని నవాహ్న పారాయణ, మాస పారాయణ విభాగాలతో సహా; రచనా తేదీ బాల కాండలో ఇవ్వబడింది.
  2. వాల్మీకి రామాయణం, IIT కాన్పూర్: heritage.iitk.ac.in/VRAM, పోలికల కోసం.
  3. ఫిలిప్ లట్‌గెండార్ఫ్, The Life of a Text: Performing the Ramcaritmanas of Tulsidas (University of California Press, 1991), పారాయణం, రామలీల కోసం.

చివరిసారి సమీక్షించినది: 12 నవంబర్ 2026.