ఉత్తరకాండ సారాంశం: రామాయణంలో చివరి కాండ, దాని కర్తృత్వంపై చర్చ

సంక్షిప్త సమాధానం: ఉత్తరకాండ ("తరువాతి కాండ") వాల్మీకి రామాయణంలో ఏడవది, చివరిది అయిన కాండ. ఇది రాముని పట్టాభిషేకం తర్వాత ప్రారంభమవుతుంది. అగస్త్య మహర్షి రావణుని వంశ కథను, హనుమంతుని బాల్యాన్ని చెబుతాడు. తరువాత లంకలో సీత ఉండటం గురించి అయోధ్యలో ప్రజలు మాట్లాడుకుంటున్నారని రాముడు వింటాడు, గర్భవతిగా ఉన్న ఆమెను వాల్మీకి ఆశ్రమం దగ్గర నివసించడానికి పంపుతాడు; అక్కడ ఆమె కవల కుమారులు లవకుశులకు జన్మనిస్తుంది. లవణునిపై శత్రుఘ్నుని విజయం, తాపసి శంబూకుని రాముడు వధించడం, అశ్వమేధ యాగం, రాముని సభలో కవలలు రామాయణాన్ని గానం చేయడం, సీత ప్రమాణం, ఆమె భూమిలోకి తిరిగి వెళ్ళడం, లక్ష్మణుని నిష్క్రమణ, చివరికి రాముడే సరయూ నదిలోకి వెళ్ళిపోవడం కూడా ఈ కాండ చెబుతుంది.

ఈ రోజు ముద్రించి, పారాయణ చేసే రామాయణంలో ఉత్తరకాండ భాగం; ఇతిహాసం ప్రారంభ అధ్యాయాలే దీనిని వాల్మీకి రచనగా పేర్కొంటాయి. అయితే చాలా మంది ఆధునిక పండితులు దీనిని కావ్యపు మూల భాగం కంటే తరువాతిదిగా భావిస్తారు. రెండు అభిప్రాయాలనూ వాటి ఆధారాలతో కింద ఇచ్చాం. ఈ పేజీ వాటి మధ్య తీర్పు చెప్పదు.

ఈ పేజీలోని అధ్యాయ సంఖ్యలు హరి ప్రసాద్ శాస్త్రి ఆంగ్ల అనువాదాన్ని అనుసరిస్తాయి (111 అధ్యాయాలు, కొన్ని భాగాలను ప్రక్షిప్తాలుగా గుర్తించారు). మన్మథ నాథ్ దత్ 1894 అనువాదం అదనపు విభాగాలను లెక్కిస్తుంది, కాబట్టి దానిలో విభాగ సంఖ్యలు ఎక్కువగా ఉంటాయి; ఏదైనా వివరాన్ని దత్‌లో సరిచూసిన చోట ఆ విషయం చెప్పాం.

వరుసగా కథ

1. అగస్త్యుని కథలు: రావణుని వంశం (అధ్యాయాలు 1 నుండి 34)

పట్టాభిషేకం తర్వాత అగస్త్యుని నాయకత్వంలో మునులు రాముని సత్కరించడానికి అయోధ్యకు వస్తారు (అధ్యాయం 1). రాముని కోరిక మేరకు అగస్త్యుడు రాక్షసుల చరిత్ర చెబుతాడు: విశ్రవసుని, ఆయన కుమారుడు, ధనాధిపతి వైశ్రవణుని (కుబేరుని) జననం (అధ్యాయాలు 2, 3); రాక్షస సోదరులు మాల్యవంతుడు, సుమాలి, మాలి, విష్ణువుతో వారి యుద్ధం (అధ్యాయాలు 4 నుండి 8); దశగ్రీవుని (రావణుని), అతని సోదరుల జననం, వారి తపస్సు, వారు పొందిన వరాలు (అధ్యాయాలు 9, 10). రావణుడు కుబేరుని నుండి లంకను తీసుకుంటాడు (అధ్యాయం 11), లోకాలను జయించడానికి బయలుదేరుతాడు. దారిలో అతను బలాత్కారం చేయబోయిన వేదవతి అతని నాశనం కోసం మళ్ళీ పుడతానని ప్రతిజ్ఞ చేసి అతనిని శపిస్తుంది (అధ్యాయం 17); అతను ఒకటి కంటే ఎక్కువసార్లు ఓడిపోతాడు: కార్తవీర్యార్జున మహారాజు నర్మదా తీరంలో అతనిని బంధిస్తాడు (అధ్యాయాలు 32, 33), వానర రాజు వాలి అతనిని తన నడుము పట్టీకి వేలాడదీసుకుని తీసుకుపోతాడు (అధ్యాయం 34).

2. హనుమంతుని బాల్యం (అధ్యాయాలు 35, 36)

అంత బలవంతుడైన హనుమంతుడు వాలికి వ్యతిరేకంగా సుగ్రీవునికి ఎందుకు సహాయం చేయలేదని రాముడు అడుగుతాడు. అగస్త్యుడు వివరిస్తాడు. వాయుదేవుని, అంజనల కుమారుడైన హనుమంతుడు పసివాడిగా ఉన్నప్పుడు ఉదయిస్తున్న సూర్యుని పండుగా భావించి పట్టుకోవడానికి ఆకాశంలోకి ఎగిరాడు. ఇంద్రుడు తన వజ్రాయుధంతో అతనిని కొట్టి దవడ విరగగొట్టాడు; కోపించిన వాయుదేవుడు లోకం నుండి తనను తాను ఉపసంహరించుకున్నాడు, చివరికి బ్రహ్మ, దేవతలు ఆ బిడ్డను బతికించి వరాలు ఇచ్చారు (అధ్యాయం 35). బాల్యంలో హనుమంతుడు తన పూర్తి బలాన్ని గుర్తించకుండా ఉండేలా మునులు అతనిని శపించారని అగస్త్యుడు చెబుతాడు (అధ్యాయం 36; దత్ అనువాదంలో, వాలికి వ్యతిరేకంగా సుగ్రీవుని కోసం హనుమంతుడు తన శక్తిని ఉపయోగించకపోవడానికి కారణంగా అగస్త్యుడు దీనినే చెబుతాడు).

3. రాముని పాలన, మిత్రుల వీడ్కోలు (అధ్యాయాలు 37 నుండి 42)

మిత్రులను సత్కరించి కానుకలతో ఇళ్ళకు పంపుతారు (అధ్యాయాలు 38 నుండి 40), పుష్పక విమానాన్ని పంపివేస్తారు (అధ్యాయం 41), రాముడు, సీత అయోధ్యలో సుఖంగా జీవిస్తారు. సీత గర్భవతి; గంగా తీరంలోని ఆశ్రమాలను దర్శించాలని ఉందని ఆమె రామునితో చెబుతుంది (అధ్యాయం 42).

4. సీత పరిత్యాగం (అధ్యాయాలు 43 నుండి 50)

ప్రజలు ఏమంటున్నారని రాముడు తన సహచరులను అడుగుతాడు. వారిలో ఒకడైన భద్రుడు (దత్ అనువాదంలో వద్రుడు) ఇలా చెబుతాడు: పౌరులు ఆయన విజయాన్ని ప్రశంసిస్తున్నారు, కానీ రావణుని ఇంట్లో ఉన్న భార్యను ఆయన ఎలా తిరిగి స్వీకరించగలడని కూడా అడుగుతున్నారు, ఇకపై తమ భార్యల విషయంలో కూడా తాము అలాంటి ప్రవర్తనను సహించవలసి వస్తుందని అంటున్నారు (అధ్యాయం 43). రాముడు తన సోదరులను పిలుస్తాడు (అధ్యాయం 44). దత్ అనువాదంలో ఆయన వారితో ఇలా చెబుతాడు: సీత పవిత్రురాలని తనకు తెలుసు, లంకలో దేవతల ముందు ఆమె అగ్నిలో ప్రవేశించి బయటపడింది, కానీ ప్రజల నిందను తాను భరించలేడు; ఆమె కోరికను తీరుస్తున్నట్లుగా మరుసటి ఉదయం ఆమెను గంగ ఆవల తమసా తీరంలోని వాల్మీకి ఆశ్రమానికి తీసుకువెళ్ళమని లక్ష్మణుని ఆజ్ఞాపిస్తాడు, దీనికి వ్యతిరేకంగా వేడుకోవద్దని సోదరులను నిషేధిస్తాడు (అధ్యాయం 45).

లక్ష్మణుడు సీతను రథంలో గంగ వరకు తీసుకువెళ్తాడు. ఆవలి తీరంలో, రాముడు ఆమెను పరిత్యజించాడని ఏడుస్తూ చెబుతాడు (అధ్యాయాలు 46, 47). సీత దుఃఖంతో, గౌరవంతో జవాబిస్తుంది. రాముని బిడ్డను మోస్తున్నందున తాను ప్రాణం తీసుకోనని చెబుతుంది; రాణులకు గౌరవపూర్వక సందేశాలు పంపుతుంది, పౌరులను సోదరులుగా చూసుకోమని రాముని కోరుతుంది; తనను చూసి తాను గర్భవతినని గమనించమని లక్ష్మణుని అడుగుతుంది (అధ్యాయం 48). వాల్మీకి ఆమెను కనుగొని తన ఆశ్రమంలో రక్షణ ఇస్తాడు (అధ్యాయం 49).

5. రామునికి చెప్పిన కథలు, శత్రుఘ్నుని దండయాత్ర (అధ్యాయాలు 51 నుండి 72)

లక్ష్మణుడు తిరిగి వస్తాడు, రాముడు అతనికి నృగుడు, నిమి, యయాతి కథలు చెబుతాడు (అధ్యాయాలు 53 నుండి 59). యమునా ప్రాంతపు మునులు మధువు కుమారుడైన లవణాసురుని నుండి రక్షణ కోరతారు (అధ్యాయాలు 60, 61). శత్రుఘ్నుడు ఆ పనిని తనకు ఇవ్వమని అడుగుతాడు, రాజుగా అభిషిక్తుడై బయలుదేరుతాడు (అధ్యాయాలు 62 నుండి 64). దారిలో అతను ఒక రాత్రి వాల్మీకి ఆశ్రమంలో గడుపుతాడు, అదే రాత్రి సీత కవల కుమారులకు జన్మనిస్తుంది (అధ్యాయం 66). వాల్మీకి కుశ గడ్డితో పసిపిల్లలను రక్షిస్తాడు; దత్ అనువాదంలో ఆయన గడ్డి పై భాగం పేరుతో పెద్దవానికి కుశుడని, కింది భాగం పేరుతో చిన్నవానికి లవుడని పేరు పెడతాడు. శత్రుఘ్నుడు లవణుని వధించి మధు నగరంలో స్థిరపడతాడు; దత్ అనువాదం ఆ నగరాన్ని మథుర అంటుంది (అధ్యాయాలు 68 నుండి 70); తరువాత అతను మళ్ళీ వాల్మీకిని దర్శించి రాముని చూడటానికి తిరిగి వస్తాడు (అధ్యాయాలు 71, 72).

6. శంబూకుడు (అధ్యాయాలు 73 నుండి 76)

ఒక వృద్ధ బ్రాహ్మణుడు తన చిన్న కుమారుని శవాన్ని రాజభవన ద్వారం వద్దకు తెచ్చి రాజును నిందిస్తాడు, ఎందుకంటే సుపరిపాలన ఉన్న రాజ్యంలో బిడ్డ తల్లిదండ్రుల కంటే ముందు మరణించడు (అధ్యాయం 73). పూర్వ యుగాలలో తపస్సు ఒక వర్ణం తర్వాత మరొక వర్ణం ఆచరించిందని, ఇప్పుడు ఆయన రాజ్యంలో ఒక శూద్రుడు ఆ యుగ నియమానికి విరుద్ధంగా తపస్సు చేస్తున్నాడని, బాలుని మరణానికి అదే కారణమని నారదుడు రామునికి వివరిస్తాడు (అధ్యాయం 74). రాముడు పుష్పకంలో దేశమంతా ప్రయాణించి (అధ్యాయం 75) ఒక సరస్సు పక్కన తలకిందులుగా వేలాడుతున్న తాపసిని కనుగొంటాడు. ఆ తాపసిని అతని వర్ణం ఏమిటని అడుగుతాడు. తాను శంబూకుడనే శూద్రుడినని, సశరీరంగా దేవలోకం చేరడానికి తపస్సు చేస్తున్నానని తాపసి జవాబిస్తాడు. రాముడు అతనిని తన ఖడ్గంతో వధిస్తాడు; దేవతలు రాముని ప్రశంసిస్తారు, బ్రాహ్మణుని కుమారుడు మళ్ళీ బతుకుతాడు (అధ్యాయం 76). దత్ అనువాదంలో, రాముని చేతిలో మరణించిన శంబూకుడు దేవలోకం చేరాడని కూడా దేవతలు రామునికి చెబుతారు.

7. అగస్త్యుని కానుక, రాముని యాగాలు (అధ్యాయాలు 77 నుండి 92)

రాముడు అగస్త్యుని దర్శిస్తాడు, ఆయన రామునికి ఒక దివ్యాభరణాన్ని ఇస్తాడు (అధ్యాయాలు 76 నుండి 82). రాజసూయం చేయవద్దని భరతుడు రాముని ఒప్పిస్తాడు (అధ్యాయం 83), బదులుగా లక్ష్మణుడు అశ్వమేధ యాగాన్ని సూచిస్తాడు; దాని శక్తిని చూపడానికి వృత్రుని, ఇల కథలు చెబుతారు (అధ్యాయాలు 84 నుండి 90). నైమిశారణ్యంలో అశ్వమేధ యాగం జరుగుతుంది (అధ్యాయాలు 91, 92). రామునికి వేరే భార్య లేదు: దత్ అనువాదంలో యాగంలో తన పక్కన కూర్చోవడానికి ఆయన సీత బంగారు ప్రతిమను చేయిస్తాడు.

8. లవకుశులు రామాయణం గానం చేయడం (అధ్యాయాలు 93 నుండి 94)

వాల్మీకి తన శిష్యులతో యాగానికి వచ్చి, వీధులలో, రాజు ముందు రామాయణం గానం చేయమని లవకుశులకు చెబుతాడు (అధ్యాయం 93). రాముడు రోజుల తరబడి వింటాడు, కథ ద్వారా ఆ ఇద్దరు గాయకులు సీత కుమారులని గ్రహిస్తాడు (అధ్యాయం 94).

9. సీత ప్రమాణం, భూమిలోకి తిరిగి వెళ్ళడం (అధ్యాయాలు 95 నుండి 98)

సీత పవిత్రురాలైతే సభ ముందుకు వచ్చి దానిని నిరూపించాలని రాముడు కబురు పంపుతాడు (అధ్యాయం 95). వాల్మీకి ఆమెను తీసుకువచ్చి, ఆమె పవిత్రురాలని, కవలలు రాముని కుమారులని తన తపస్సు బలంతో ప్రకటిస్తాడు (అధ్యాయం 96). ఆమె నిర్దోషి అని తనకు తెలుసని, పిల్లలను తనవారిగా స్వీకరిస్తున్నానని, కానీ ప్రజల కోసం ఆమె నిరూపణ ఇవ్వాలని కోరుతున్నానని రాముడు జవాబిస్తాడు. ఎర్రని వస్త్రం ధరించిన సీత (దత్ అనువాదంలో) ప్రమాణం చేస్తుంది: తాను రాముని తప్ప మరెవరినీ ఎన్నడూ తలచి ఉండకపోతే, భూదేవి తనకు చోటు ఇవ్వాలని. భూమి నుండి ఒక సింహాసనం పైకి వస్తుంది, భూదేవి సీతను తన చేతులలోకి తీసుకుంటుంది, దేవతలు ప్రశంసిస్తుండగా సీత భూమిలోకి ప్రవేశిస్తుంది (అధ్యాయం 97; దత్‌లో కూడా ఇదే క్రమం ఉంది). రాముని దుఃఖాన్ని, కోపాన్ని బ్రహ్మ శాంతింపజేస్తాడు (అధ్యాయం 98).

10. లక్ష్మణుని నిష్క్రమణ (అధ్యాయాలు 103 నుండి 106)

రాణుల మరణం, రాకుమారులకు రాజ్యాల ఏర్పాటు తర్వాత (అధ్యాయాలు 99 నుండి 102), కాలుడు ఒక తాపసి రూపంలో రాముని వద్దకు వచ్చి ఏకాంత సమావేశం కోరతాడు; దానికి అంతరాయం కలిగించిన వారికి మరణశిక్ష విధిస్తానని రాముడు మాట ఇస్తాడు (అధ్యాయాలు 103, 104). దుర్వాస మహర్షి వచ్చి, వెంటనే లోపలికి పంపకపోతే వంశమంతటినీ శపిస్తానని బెదిరిస్తాడు, కాబట్టి లక్ష్మణుడు లోపలికి వెళ్తాడు (అధ్యాయం 105). పరిత్యాగం మరణంతో సమానమని వసిష్ఠుడు సలహా ఇవ్వగా రాముడు లక్ష్మణుని పరిత్యజిస్తాడు; లక్ష్మణుడు సరయూ తీరానికి వెళ్ళి శ్వాసను నిరోధించి దేవలోకానికి తీసుకుపోబడతాడు (అధ్యాయం 106; దత్ కూడా ఇదే వృత్తాంతం ఇస్తాడు).

11. రాముని నిష్క్రమణ (అధ్యాయాలు 107 నుండి 111)

రాముడు దక్షిణ కోసల భూములను కుశునికి, ఉత్తర భూములను లవునికి ఇస్తాడు (అధ్యాయం 107); దత్ అనువాదంలో వారి రాజధానులు కుశునికి వింధ్య పర్వతాల పాదం వద్ద కుశావతి, లవునికి శ్రావంతి. తన సోదరులు, పౌరులు, తనను అనుసరించాలనుకున్న వానరులతో కలిసి రాముడు సరయూ వరకు నడుస్తాడు (అధ్యాయాలు 108, 109). బ్రహ్మ ఆయనకు స్వాగతం పలుకుతాడు, రాముడు జలాలలోకి ప్రవేశించి విష్ణువుగా తన స్వరూపాన్ని తిరిగి పొందుతాడు; ఆయన అనుచరులు గోప్రతారం అనే చోట నదిలోకి ప్రవేశించి స్వర్గలోకాలకు వెళ్తారు (అధ్యాయం 110). రామాయణ శ్రవణ ఫలంతో కాండ ముగుస్తుంది (అధ్యాయం 111).

ఉత్తరకాండను వాల్మీకి రాశాడా? కర్తృత్వ చర్చ

పాఠం తన గురించి తాను ఏమి చెబుతుంది

రామాయణం ప్రారంభ కాండ ఉత్తరకాండను వాల్మీకిదిగా పేర్కొంటుంది. బాలకాండ 1.3.38 లో రాముని జీవితంలో ఇంకా జరగవలసిన సంఘటనలను వాల్మీకి "ఉత్తరంలో" రచించాడని చెప్పబడింది; 1.4.2 ఆయన కావ్యాన్ని 24,000 శ్లోకాలలో, 500 సర్గలలో, "ఆరు కాండలు, ఉత్తరం కూడా"గా రచించాడని చెబుతుంది. సంప్రదాయ పాఠకులు ఈ శ్లోకాలను యథాతథంగా స్వీకరిస్తారు: ప్రామాణిక ప్రతులలో ఉత్తరకాండ మిగిలిన ఆరు కాండలతో పాటు ముద్రించబడుతుంది, సంప్రదాయంగా అందిన వాల్మీకి రామాయణంలో భాగం.

అదే సమయంలో, మొదటి సర్గలోనే నారదుడు చెప్పిన రాముని జీవిత సంగ్రహం రాముని పునరాగమనం, పట్టాభిషేకం, సుదీర్ఘ శాంతియుత పాలనతో ముగుస్తుంది (బాలకాండ 1.1.89 నుండి 1.1.97). అది సీత పరిత్యాగాన్ని ప్రస్తావించదు.

చాలా మంది ఆధునిక పండితుల అభిప్రాయం

• హెర్మన్ యాకోబీ, పండితుల ఏకాభిప్రాయం. క్లే సంస్కృత లైబ్రరీ ప్రచురించిన రామాయణం కాండ I (బాల్యం) ఉపోద్ఘాతం ఇలా పేర్కొంటుంది: బాలకాండలో చాలా భాగం, ఉత్తరకాండలో అధిక భాగం, బహుశా మొత్తం, కావ్యపు మూల భాగానికి (రెండవ కాండ నుండి ఆరవ కాండ వరకు) తరువాత చేర్చినవని "కనీసం యాకోబీ కాలం నుండి పండితులు సాధారణంగా అంగీకరించారు". 1841 లో అడాల్ఫ్ హోల్ట్జ్‌మన్ మొదట చేసిన సూచనను యాకోబీ అభివృద్ధి చేశాడని అది గుర్తిస్తుంది.
• బాలకాండ కంటే కూడా తరువాతిది. ఉత్తరకాండను బాలకాండ కంటే కూడా తరువాతిదిగా పరిగణించడానికి అదే ఉపోద్ఘాతం అనేక కారణాలు ఇస్తుంది, వాటిలో మథుర ఒక ముఖ్య స్థలంగా ఈ కాండకు తెలిసి ఉండటం ఒకటి.
• ప్రాచీన పొరను చూసే భారతీయ పండితులు. కొందరు పండితులు, ముఖ్యంగా భారతదేశంలోనివారు, సాహిత్య విమర్శ ఆధారంగా ఉత్తరకాండలోని కొన్ని భాగాలను పాఠపు ప్రాచీన పొరకు చెందినవిగా చూశారని కూడా అదే ఉపోద్ఘాతం నమోదు చేస్తుంది.
• విమర్శనాత్మక ప్రతి. బరోడాలోని ఓరియంటల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ వాల్మీకి రామాయణ విమర్శనాత్మక ప్రతిలో సంపుటం VII గా ఉత్తరకాండను ప్రచురించింది; దీని సంపాదకుడు ఉమాకాంత్ పి. షా (మూడు భాగాలు, 1972 నుండి 1975), ప్రధాన సంపాదకులు యు. పి. షా, జి. హెచ్. భట్. విమర్శనాత్మక ప్రతి వ్రాతప్రతుల నుండి తిరిగి పొందగలిగిన అత్యంత ప్రాచీన పాఠ రూపాన్ని పునర్నిర్మిస్తుంది; అది ఉత్తరకాండను ఇతిహాసం నుండి తొలగించలేదు.
• ప్రిన్స్‌టన్ అనువాదం. రాబర్ట్ పి. గోల్డ్‌మన్, సాలీ జె. సదర్లాండ్ గోల్డ్‌మన్ చేసిన ఉత్తరకాండ అనువాదం (ప్రిన్స్‌టన్ యూనివర్సిటీ ప్రెస్, 2017) ఉపోద్ఘాతం ఈ కాండ సమస్యను, సీత పరిత్యాగం, రాముడు ఒక నిమ్నకుల తాపసిని వధించడం అనే వృత్తాంతాల "సంక్లిష్ట స్వీకరణ చరిత్ర"ను చర్చిస్తుంది.

ఈ రెండు అభిప్రాయాలు వేర్వేరు ప్రశ్నలకు జవాబిస్తాయి. సంప్రదాయం సంప్రదాయంగా అంది, పారాయణ చేయబడుతున్న రామాయణంలో ఏది భాగం అని అడుగుతుంది; పాఠ పరిశోధన ఆ పాఠంలోని ఏ పొరలు అత్యంత ప్రాచీనమైనవి అని అడుగుతుంది. ఏ అభిప్రాయం కలవారైనా ఉత్తరకాండను శ్రద్ధగా చదవవచ్చు, ఇతిహాసంపై గంభీర అధ్యయనంలో రెండు అభిప్రాయాలకూ స్థానం ఉంది.

తరువాతి రచయితలు, పాఠకులు ఎలా స్పందించారు

భవభూతి నాటకం

సంస్కృత నాటకకర్త భవభూతి ఉత్తరరామచరితం ("రాముని చివరి అంకం") రచించాడు; వాల్మీకి ఇతిహాసానికి అత్యంత ప్రాచీన రంగస్థల రూపాంతరాలలో ఇది ఒకటి. షెల్డన్ పొలాక్ అనువాదాన్ని ప్రచురించే క్లే సంస్కృత లైబ్రరీ ఈ నాటకాన్ని ఇతిహాసంలోని "అత్యంత జటిలమైన ఘట్టం, కథానాయకుడు తన ప్రియమైన భార్యను తిరస్కరించడం"ను "సవరించే" నాటకంగా వర్ణిస్తుంది.

అధ్యాత్మ రామాయణం

అధ్యాత్మ రామాయణంలో (ఉత్తరకాండ, అధ్యాయం 4, లాలా బైజ్ నాథ్ 1913 ఆంగ్ల అనువాదంలో) పరిత్యాగం ఒక దైవ సంకల్పంలో భాగమవుతుంది. తాను ముందుగా వైకుంఠానికి తిరిగి రావాలని దేవతలు కోరుతున్నారని సీత రామునితో చెబుతుంది; ప్రజాపవాదం సాకుతో ఆమెను అడవికి పంపుతానని, ఆమె వాల్మీకి ఆశ్రమంలో ఇద్దరు కుమారులను కంటుందని, ఒక ప్రమాణం తర్వాత భూమి గుండా స్వర్గానికి వెళ్తుందని, అక్కడికి తాను ఆమెను అనుసరిస్తానని రాముడు జవాబిస్తాడు.

సీత పరిత్యాగంపై పాఠకుల అభిప్రాయాలు

రచయిత్రి మధు కిశ్వర్ తన వ్యాసం "Yes to Sita, No to Ram!" (మానుషి, సంచిక 98) లో, ఏదో ఒక గ్రంథంలో కాకుండా జనప్రియ ఊహలో సీతను ఎలా చూస్తారో వర్ణిస్తారు. తాను సేకరించిన జానపద గీతాలలో, సంభాషణలలో రాముడు సీతను తిరస్కరించడం "దాదాపు సార్వత్రికంగా ఖండించబడుతుంది" అని, సీత చివరికి తిరిగి రావడానికి నిరాకరించడం "అత్యున్నత గౌరవానికి ఉదాహరణగా నిలపబడుతుంది" అని ఆమె నివేదిస్తారు. పరిత్యాగం తర్వాత సీత రామునికి పంపిన సందేశంలో ఆయనను "రాజా" అని సంబోధించే కాళిదాసు రఘువంశాన్ని కూడా ఆమె ఉదహరిస్తారు.

శంబూక ఘట్టంపై వ్యాఖ్యానాలు

రాముడు ఒక తాపసిని అతని వర్ణం కారణంగా వధించడం వల్ల, శంబూక ఘట్టం రామాయణంలో అత్యధికంగా చర్చించబడే భాగాలలో ఒకటి.

• బి. ఆర్. అంబేద్కర్, Annihilation of Caste (1936), విభాగం 16 లో, చాతుర్వర్ణ్య వ్యవస్థ అమలు కావడానికి శిక్షపై ఆధారపడుతుందని వాదించడానికి ఈ కథను ఉపయోగించారు: "రాజుగా రాముడు చాతుర్వర్ణ్యాన్ని కాపాడటానికి బద్ధుడు" అని ఆయన రాశారు; ఆయన వ్యాఖ్యానంలో, కథలోని మరణశిక్ష అలాంటి వ్యవస్థకు ఏమి అవసరమో చూపింది.
• ఉత్తరకాండను తరువాతి పొరగా పరిగణించే పండితులు (పైన చూడండి) ఈ ఘట్టాన్ని ఇతిహాసపు మూల భాగంలో కాకుండా ఆ తరువాతి పొరలో ఉంచుతారు.
• ప్రిన్స్‌టన్ యూనివర్సిటీ ప్రెస్, గోల్డ్‌మన్ దంపతుల అనువాదాన్ని వర్ణిస్తూ, సీత పరిత్యాగం, రాముడు ఒక "నిమ్నకుల తాపసి"ని వధించడం అనే వృత్తాంతాలే ఉత్తరకాండను "సామాజిక, మతపరమైన వివాదాంశం"గా చేశాయని పేర్కొంటుంది.

HinduTone ఈ వ్యాఖ్యానాలను వాటి ఆధారాలతో నివేదిస్తుంది, వాటికి ర్యాంకులు ఇవ్వదు.

తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు

"ఉత్తరకాండ" అంటే అర్థం ఏమిటి?

"ఉత్తర" అంటే "తరువాతి" లేదా "అనంతర", "కాండ" అంటే "గ్రంథ భాగం". యుద్ధం, పట్టాభిషేకం తర్వాత వచ్చే కాండ ఇది.

ఉత్తరకాండలో ఎన్ని అధ్యాయాలు ఉన్నాయి?

శాస్త్రి అనువాదంలో 111 అధ్యాయాలు, దానితో పాటు అది ప్రక్షిప్తాలుగా గుర్తించిన కొన్ని భాగాలు. దత్ 1894 అనువాదం వాటిలో కొన్ని భాగాలకు వేరుగా సంఖ్యలు ఇవ్వడం వల్ల ఎక్కువ విభాగాలను లెక్కిస్తుంది.

రాముడు సీతను ఎందుకు పంపివేశాడు?

పాఠం ప్రకారం, రావణుని ఇంట్లో ఆమె ఉండటం గురించి పౌరులు అంటున్న మాటల వల్ల. ఆమె నిర్దోషి అని తనకు తెలుసని, కానీ ప్రజల నిందను భరించలేనని రాముడు చెబుతాడు (అధ్యాయాలు 43 నుండి 45).

లవకుశులు ఎక్కడ జన్మించారు?

వాల్మీకి ఆశ్రమంలో, లవణునితో పోరాడటానికి వెళ్తూ శత్రుఘ్నుడు అక్కడ బస చేసిన రాత్రే (అధ్యాయం 66).

రామాయణం ఎలా ముగుస్తుంది?

ప్రమాణం తర్వాత సీత భూమిలోకి తిరిగి వెళ్తుంది (అధ్యాయం 97). తరువాత లక్ష్మణుడు సరయూ వద్ద లోకాన్ని విడిచిపెడతాడు (అధ్యాయం 106), రాముడు సరయూలోకి ప్రవేశించి విష్ణువుగా తన స్వరూపాన్ని తిరిగి పొందుతాడు (అధ్యాయం 110).

ఉత్తరకాండను వాల్మీకి రాశాడా?

ఆయనే రాశాడని బాలకాండ చెబుతుంది (1.3.38, 1.4.2), సంప్రదాయం దీనిని అంగీకరిస్తుంది. యాకోబీని అనుసరిస్తూ చాలా మంది ఆధునిక పండితులు దీనిలో అధిక భాగాన్ని రెండవ కాండ నుండి ఆరవ కాండ కంటే తరువాతిదిగా భావిస్తారు. కొందరు పండితులు, ముఖ్యంగా భారతదేశంలోనివారు, దీనిలోని కొన్ని భాగాలను ప్రాచీనమైనవిగా చూస్తారు.

సంబంధిత పఠనం

• రామాయణం: సంపూర్ణ గైడ్
• యుద్ధకాండ సారాంశం
• రామాయణంలో సీత
• రామాయణంలో లవకుశులు
• సీత అగ్నిపరీక్ష: ఒక్కో రూపం ఏమి చెబుతుంది
• శత్రుఘ్నుడు, ఊర్మిళ
• అధ్యాత్మ రామాయణం, రామాయణ మాసం

ఆధారాలు

1. వాల్మీకి రామాయణం, కాండ 7 (ఉత్తరకాండ), అనువాదం హరి ప్రసాద్ శాస్త్రి (1952), అధ్యాయాల జాబితా, పాఠం: wisdomlib.org, కాండ 7. ఈ పేజీలోని అధ్యాయ సంఖ్యలు ఈ అనువాదాన్ని అనుసరిస్తాయి.
2. The Ramayana, Uttara Kandam, అనువాదం మన్మథ నాథ్ దత్ (కలకత్తా, 1894), ప్రాజెక్ట్ గుటెన్‌బర్గ్ ఈ-బుక్ 62496: gutenberg.org/ebooks/62496.
3. వాల్మీకి రామాయణం, బాలకాండ 1.1, 1.3.38, 1.4.2, సంస్కృత పాఠం, ఆంగ్ల అనువాదంతో (రాష్ట్రీయ సంస్కృత విద్యాపీఠం, తిరుపతి), IIT కాన్పూర్: heritage.iitk.ac.in/VRAM.
4. రామాయణం కాండ I, బాల్యం (Boyhood) ఉపోద్ఘాతం ("History and Historicity"), క్లే సంస్కృత లైబ్రరీ: క్లే సంస్కృత లైబ్రరీ వెబ్‌సైట్, claysanskritlibrary.org.
5. The Valmiki-Ramayana, విమర్శనాత్మక ప్రతి, సంపుటం VII, ఉత్తరకాండ, సంపాదకుడు యు. పి. షా (ఓరియంటల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్, బరోడా, 1972 నుండి 1975); సమీక్ష రికార్డు, జర్నల్ ఆఫ్ ది రాయల్ ఏషియాటిక్ సొసైటీ: cambridge.org.
6. రాబర్ట్ పి. గోల్డ్‌మన్, సాలీ జె. సదర్లాండ్ గోల్డ్‌మన్, The Ramayana of Valmiki, Volume VII: Uttarakanda (ప్రిన్స్‌టన్ యూనివర్సిటీ ప్రెస్, 2017): ప్రచురణకర్త పేజీ press.princeton.edu (ISBN 9780691168845).
7. భవభూతి, Rama's Last Act (ఉత్తరరామచరితం), అనువాదం షెల్డన్ పొలాక్, క్లే సంస్కృత లైబ్రరీ: క్లే సంస్కృత లైబ్రరీ వెబ్‌సైట్, claysanskritlibrary.org.
8. The Adhyatma Ramayana, అనువాదం లాలా బైజ్ నాథ్ (1913), ఉత్తరకాండ అధ్యాయం 4: archive.org.
9. మధు కిశ్వర్, "Yes to Sita, No to Ram!", మానుషి సంచిక 98: infinityfoundation.com.
10. బి. ఆర్. అంబేద్కర్, Annihilation of Caste (1936), విభాగం 16, ఫ్రాన్సెస్ డబ్ల్యూ. ప్రిచెట్ వ్యాఖ్యాన సహిత ప్రతి, కొలంబియా యూనివర్సిటీ: columbia.edu.

చివరిసారి సమీక్షించినది: 12 నవంబర్ 2026.