అక్క మహాదేవి నేటి కర్ణాటకలోని శివమొగ్గ జిల్లా ఉడుతడికి చెందిన 12వ శతాబ్దపు కన్నడ కవయిత్రి. ఆమె వచనాలు శివుని చెన్నమల్లికార్జునుడు, అంటే "సుందరుడైన మల్లికార్జునుడు" అని సంబోధిస్తాయి. ఆమె ఇల్లు వదిలి సంచార భక్తురాలిగా జీవించి, కళ్యాణలో బసవన్న, అల్లమ ప్రభువుల బృందంలో చేరారు; కన్నడంలో తొలి కవయిత్రుల్లో ఒకరిగా ఆమెను స్మరిస్తారు. లింగాయత (వీరశైవ) సంప్రదాయం ఆమెను తన మహా శరణుల్లో ఒకరిగా పూజిస్తుంది; ఆ సంప్రదాయం హిందూ మతంలో భాగమా లేక ప్రత్యేక మతమా అనేది చర్చనీయాంశం, దానిని కింద వివరించాము.

ముఖ్య వివరాలు
జీవించిన కాలం12వ శతాబ్దం (ఆమె జననానికి తరచుగా సుమారు 1130 అని చెబుతారు)
జన్మస్థలంఉడుతడి, శికారిపుర సమీపంలో, శివమొగ్గ జిల్లా, కర్ణాటక
భాషకన్నడ
ముద్ర (అంకితం)చెన్నమల్లికార్జున
సంప్రదాయంలింగాయత / వీరశైవ; బసవన్న, అల్లమ ప్రభువుల సమకాలికురాలు
రచనలుసుమారు 350 వచనాలు ఆమెకు ఆపాదించబడ్డాయి; మరికొన్ని రచనలను సంప్రదాయం ఆమెకు ఆపాదిస్తుంది
మరణంసంప్రదాయం ప్రకారం శ్రీశైలం సమీప అడవుల్లోని కదళిలో

జీవితం

ఆమె జీవితం గురించి తెలిసినది ఆమె స్వంత వచనాల నుంచి, తరువాతి భక్తి రచనల నుంచి, ముఖ్యంగా హరిహరుని మహాదేవియక్కన రగళె, 15వ శతాబ్దపు శూన్యసంపాదనె నుంచి వస్తుంది. ఈ కథనాల ప్రకారం ఆమె చిన్నతనం నుంచే శివభక్తురాలు; శ్రీశైలంలో పూజలందుకునే శివ రూపమైన చెన్నమల్లికార్జునుని తన ఏకైక భర్తగా ఎంచుకున్నారు. కౌశికుడు అనే స్థానిక రాజు ఆమెను వివాహం చేసుకోవాలనుకున్నాడని, ఆమె అతన్ని విడిచి వెళ్లారని కొన్ని జీవితచరిత్రలు చెబుతాయి; ఆమె అసలు వివాహమే చేసుకోలేదని మరికొన్ని అంటాయి. పండితులు ఈ ఘట్టాలను సంప్రదాయంగా పరిగణిస్తారు.

Advertisement

ఆమె ఇల్లు వదిలి సంచార భక్తురాలిగా ప్రయాణించారు; దుస్తులను కూడా విడిచి కేవలం తన జుట్టుతో దేహాన్ని కప్పుకున్నానని ఆమె వచనాలు చెబుతాయి. బసవన్న చుట్టూ భక్తులు సమావేశమైన కళ్యాణకు ఆమె వచ్చారు. ఆ బృందం ఆమెను స్వీకరించే ముందు అల్లమ ప్రభువు ఆమెను సుదీర్ఘంగా ప్రశ్నించినట్లు శూన్యసంపాదనె వర్ణిస్తుంది; ఆ తరువాత ఆమెను "అక్క", అంటే పెద్దక్క అని పిలిచారు. తరువాత ఆమె కళ్యాణను వదిలి నేటి ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని శ్రీశైలానికి వెళ్లారు; అక్కడి అడవిలోని కదళిలో, ఇంకా చిన్న వయసులోనే, శివునిలో ఐక్యమై తనువు చాలించారని సంప్రదాయం చెబుతుంది.

ఆమె వచనాలు

ఇతర లింగాయత శరణుల్లాగే ఆమె కూడా వచనాలు రచించారు: సాధారణ కన్నడంలో రాసిన చిన్న కవితలు, ప్రతిదీ ఆమె ముద్ర చెన్నమల్లికార్జునతో ముగుస్తుంది. సుమారు 350 వచనాలు ఆమెకు ఆపాదించబడ్డాయి. వాటిలో చాలా వరకు శివుని తన ప్రభువుగా, భర్తగా సంబోధించే ప్రేమ కవితలు. మరికొన్ని, దుస్తులు గానీ కుటుంబం గానీ లేకుండా సంచరిస్తున్నందుకు ఆమెను ఎగతాళి చేసినవారికి జవాబులు; భక్తి పేరిట సిగ్గును, సామాజిక నియమాలను అవి తిరస్కరిస్తాయి.

Advertisement

ఎ. కె. రామానుజన్ అనువదించిన Speaking of Siva (Penguin, 1973)లో ఆమె వచనాల ఎంపిక ఉంది; ఆ గ్రంథం ఆమెను బసవన్న, అల్లమ ప్రభువు, దేవర దాసిమయ్యల సరసన ఉంచుతుంది. వినయ చైతన్య (Songs for Siva, 2005) వంటి తరువాతి అనువాదకులు మరింత విస్తృత ఎంపికలను ప్రచురించారు. అనువాదాలను ఉదహరించకుండా ఇక్కడ వాటి వివరాలు మాత్రమే ఇస్తున్నాము.

అక్క మహాదేవి మరియు లింగాయత ప్రశ్న

అక్క మహాదేవి నేడు లింగాయత లేదా వీరశైవ అని పిలిచే, బసవన్న చుట్టూ ఏర్పడిన ఉద్యమానికి చెందినవారు. ఆ సంప్రదాయం ఎక్కడ నిలుస్తుందనే విషయంలో దాని సభ్యులే ఏకాభిప్రాయంతో లేరు:

  • లింగాయత మతం బసవన్న స్థాపించిన, వచనాలపై ఆధారపడిన ప్రత్యేక మతమని అనేక లింగాయత సంస్థలు చెబుతాయి.
  • వీరశైవ మఠాలు, సంస్థలు సాధారణంగా దానిని హిందూ మతంలోని ఒక శైవ సంప్రదాయంగా చూస్తాయి.
  • మార్చి 2018లో కర్ణాటక ప్రభుత్వం ఒక నిపుణుల కమిటీ సిఫార్సును ఆమోదించి, లింగాయతులను మత మైనారిటీగా గుర్తించాలని కేంద్ర ప్రభుత్వాన్ని కోరింది. 2018 చివరలో కేంద్ర ప్రభుత్వం దానిని తిరస్కరించింది; ఆ డిమాండ్ ఇంకా కొనసాగుతోంది.
Advertisement

మా బసవన్న పేజీ ఈ చర్చను వివరిస్తుంది. ముఖ్యంగా కర్ణాటకలో హిందువులు ఆమెను విస్తృతంగా గౌరవిస్తారు కాబట్టి హిందూటోన్ అక్క మహాదేవిని ప్రముఖ హిందువుల విభాగంలో చేర్చింది; ఇది ఆ చర్చపై తీర్పు కాదు.

వారసత్వం మరియు ప్రదేశాలు

  • సాహిత్యంలో. కన్నడంలో తొలి కవయిత్రుల్లో ఒకరిగా ఆమెను లెక్కిస్తారు. ఆమె వచనాలను కర్ణాటకలో ఇప్పటికీ పాడతారు; అనేక అనువాదాల ద్వారా ప్రపంచవ్యాప్తంగా వాటిని స్త్రీల భక్తి కవిత్వంగా చదువుతారు.
  • అక్కమహాదేవి మహిళా విశ్వవిద్యాలయం. విజయపురలోని కర్ణాటక రాష్ట్ర మహిళా విశ్వవిద్యాలయానికి ఆమె గౌరవార్థం కర్ణాటక రాష్ట్ర అక్కమహాదేవి మహిళా విశ్వవిద్యాలయం అని పేరు మార్చారు.
  • ఉడుతడి. శివమొగ్గ జిల్లా శికారిపుర సమీపంలోని ఆమె జన్మస్థలాన్ని భక్తులు దర్శిస్తారు.
  • అక్క మహాదేవి గుహలు, శ్రీశైలం సమీపంలో. కృష్ణా నదీ తీరాన నల్లమల కొండల్లోని సహజ గుహలు; శ్రీశైలం దిగువన ఉన్న పాతాళగంగ నుంచి పడవలో చేరుకుంటారు. స్థానిక సంప్రదాయం వాటికి ఆమె పేరు పెట్టింది.
  • అక్క మహాదేవి జయంతి. భక్తులు దీనిని చైత్ర పూర్ణిమ, అంటే చైత్ర మాస పౌర్ణమి నాడు (మార్చి లేదా ఏప్రిల్) జరుపుకుంటారు; అందువల్ల ఆంగ్ల క్యాలెండర్ తేదీ ఏటా మారుతుంది.

తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు

అక్క మహాదేవి ఎవరు?

12వ శతాబ్దపు కన్నడ కవయిత్రి, శివభక్తురాలు, కళ్యాణలోని బసవన్న బృందంలో సభ్యురాలు; కన్నడంలో తొలి కవయిత్రుల్లో ఒకరిగా ఆమెను స్మరిస్తారు.

చెన్నమల్లికార్జున అంటే ఏమిటి?

శివునికి ఆమె పెట్టిన పేరు, "సుందరుడైన మల్లికార్జునుడు" అని అర్థం. ఇది ఆమె ప్రతి వచనం చివర ఉండే ముద్ర; శ్రీశైల శివుడిని సూచిస్తుంది.

అక్క మహాదేవి ఎక్కడ జన్మించారు?

కర్ణాటకలోని శివమొగ్గ జిల్లా శికారిపుర సమీపంలోని ఉడుతడిలో.

అక్క మహాదేవి ఎన్ని వచనాలు రచించారు?

సుమారు 350 వచనాలు ఆమెకు ఆపాదించబడ్డాయి.

అక్క మహాదేవి ఎక్కడ మరణించారు?

సంప్రదాయం ప్రకారం శ్రీశైలం సమీప అడవుల్లోని కదళిలో.

అక్క మహాదేవి హిందువా?

ఆమె లింగాయత (వీరశైవ) సంప్రదాయంలోని శివభక్తురాలు. ఆ సంప్రదాయం హిందూ మతంలో భాగమా లేక ప్రత్యేక మతమా అనేది లింగాయతుల మధ్యే చర్చనీయాంశం; కాబట్టి సమాధానం ఏ అభిప్రాయాన్ని అనుసరిస్తామనే దానిపై ఆధారపడి ఉంటుంది.

అక్క మహాదేవి జయంతి ఎప్పుడు?

చైత్ర పూర్ణిమ నాడు, అంటే చైత్ర మాస పౌర్ణమి రోజున; ఇది మార్చి లేదా ఏప్రిల్‌లో వస్తుంది.

ఆధారాలు

  • A. K. Ramanujan (trans.), Speaking of Siva (Penguin Classics, 1973): ఉపోద్ఘాతం, మహాదేవియక్క వచనాలు.
  • Vinaya Chaitanya (trans.), Songs for Siva: Vacanas of Akka Mahadevi (AltaMira Press, 2005).
  • Sahapedia, "The Vachanas of Akkamahadevi".
  • లింగాయత మైనారిటీ హోదా ప్రతిపాదన, కేంద్ర ప్రభుత్వ నిర్ణయంపై Onmanorama (19 March 2018), The News Minute (December 2018).
  • Deccan Chronicle, "Akka Mahadevi caves draw pilgrims, adventure seekers to Nallamala's riverine rockscape".

చివరిగా సమీక్షించినది: 16 నవంబర్ 2026.

సంబంధిత పేజీలు: ప్రముఖ హిందువులు · బసవన్న · నాయనార్లు · ఆండాళ్ (ఆంగ్లం) · కనకదాసు (ఆంగ్లం) · ఏప్రిల్‌లో జన్మించిన ప్రముఖ హిందువులు (ఆంగ్లం)