బమ్మెర పోతన: జీవితం, ఆంధ్ర మహా భాగవతము

బమ్మెర పోతన 15వ శతాబ్దానికి చెందిన తెలుగు కవి. సంస్కృత భాగవత పురాణాన్ని తెలుగులో పునఃకథనం చేసిన ఆంధ్ర మహా భాగవతము ద్వారా ఆయన ప్రసిద్ధులు. ఆయన నేటి తెలంగాణలో వరంగల్ సమీపంలోని బమ్మెరకు చెందిన రైతు కవి అని, తన రచనను ఒక రాజుకు కాకుండా శ్రీరామునికి అంకితం చేశారని సంప్రదాయం చెబుతుంది. గజేంద్ర మోక్షం, ప్రహ్లాద చరిత్ర వంటి ఘట్టాలను తెలుగు ఇళ్లలో ఇప్పటికీ కంఠస్థం చేస్తారు.

జీవితం

పోతన జీవితంలోని కొన్ని విషయాలు మాత్రమే నిశ్చయంగా తెలుసు. తన పద్యాలలో ఆయన తనను కేసన, లక్కమాంబల కుమారుడిగా చెప్పుకున్నారు. తరువాతి సంప్రదాయం ఆయనను వ్యవసాయం చేస్తూ నిరాడంబరంగా జీవించిన పండితుడిగా స్మరిస్తుంది. చాలా మంది పండితులు ఆయనను బమ్మెరకు చెందినవారిగా భావిస్తారు; రాయలసీమలో బలంగా ఉన్న రెండవ సంప్రదాయం ప్రకారం ఆయన కడప జిల్లాలోని కోదండరామ ఆలయ పట్టణమైన ఒంటిమిట్టలో నివసించారు. ఆయన రచనలలో పేర్కొన్న రాజులు, ఆయన కాలపు కవుల ఆధారంగా ఆయన కాలం సుమారుగా మాత్రమే తెలుస్తుంది.

భోగినీ దండకం, వీరభద్ర విజయము

ఆయన తొలి రచనగా తెలిసిన భోగినీ దండకం, రాచకొండ రేచర్ల రాజు సర్వజ్ఞ సింగభూపాలుని ఆస్థానంలోని ఒక భోగినిని ప్రశంసించే చిన్న కావ్యం. వీరభద్ర విజయము శివుని ఉగ్రరూపమైన వీరభద్రుని కథను, దక్షయజ్ఞ ధ్వంసాన్ని వివరిస్తుంది.

ఆంధ్ర మహా భాగవతము

పోతన గొప్ప రచన, విష్ణువు మరియు శ్రీకృష్ణుని గురించిన సంస్కృత పురాణమైన భాగవత పురాణాన్ని తెలుగు పద్యాలలోకి తీసుకువస్తుంది. ఆయన పంక్తికి పంక్తి అనువదించలేదు: తన భక్తి, సంగీతం, భావచిత్రాలతో కథలను విస్తరించారు; సుసంపన్నమైనప్పటికీ పాడుకోవడానికి, గుర్తుంచుకోవడానికి సులభమైన తెలుగులో రచించారు.

• అంకితం. ప్రారంభ పద్యాలలో, శ్రీరాముడు ఒక దర్శనంలో ఈ రచన చేయమని తనను కోరారని పోతన చెబుతూ, దానిని శ్రీరామునికే సమర్పిస్తారు. ఆయన దానిని రాచకొండ రాజుకు అంకితం ఇవ్వడానికి నిరాకరించారని తరువాతి సంప్రదాయం జోడిస్తుంది; ఈ కథ ఆంధ్ర, తెలంగాణ అంతటా ప్రచారంలో ఉన్నప్పటికీ ఆయన జీవితకాలంలో నమోదు కాలేదు.
• పోయిన భాగాలు. ఆయన తరువాత కొద్ది కాలానికే రచనలోని కొన్ని భాగాలు పోయాయి లేదా దెబ్బతిన్నాయి. తరువాతి ముగ్గురు కవులు, బొప్పరాజు గంగన, ఏర్చూరి సింగన, వెలిగందల నారాయణ, ఐదవ, ఆరవ, పదకొండవ, పన్నెండవ స్కంధాలలో లోపించిన భాగాలను రచించారు.
• అత్యంత ప్రియమైన ఘట్టాలు. గజేంద్ర మోక్షం (విష్ణువు రక్షించిన గజరాజు కథ), ప్రహ్లాద చరిత్ర, వామన చరిత్ర, రుక్మిణీ కల్యాణం పఠించబడతాయి, పాడబడతాయి, పిల్లలకు నేర్పబడతాయి.

పోతనను ఎలా స్మరిస్తారు

సంప్రదాయ తెలుగు కవిత్వంలోని గొప్ప పేర్లలో నన్నయ, తిక్కన, ఎర్రన, శ్రీనాథుడితో పాటు పోతన నిలుస్తారు, కానీ భక్తుడిగానే ఆయనను అందరూ ఎక్కువగా ప్రేమిస్తారు. ఆయన పద్యాలు ప్రవచనాలలో, హరికథలలో ఉదహరించబడతాయి, కర్ణాటక సంగీత, లలిత సంగీత గాయకులు పాడతారు, పాఠశాలల్లో బోధిస్తారు. తెలంగాణ ఆయనను వరంగల్ ప్రాంత బిడ్డగా స్మరించుకుంటుంది.

తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు

తెలుగు భాగవతాన్ని ఎవరు రచించారు?

15వ శతాబ్దంలో బమ్మెర పోతన. ఆయన తరువాత పోయిన కొన్ని భాగాలను బొప్పరాజు గంగన, ఏర్చూరి సింగన, వెలిగందల నారాయణ పూర్తి చేశారు.

పోతన ఎక్కడివారు?

చాలా మంది పండితులు ఆయనను తెలంగాణలో వరంగల్ సమీపంలోని బమ్మెరకు చెందినవారిగా భావిస్తారు. రెండవ సంప్రదాయం ఆయనను కడప జిల్లాలోని ఒంటిమిట్టతో ముడిపెడుతుంది.

పోతన భాగవతాన్ని ఎవరికి అంకితం చేశారు?

శ్రీరామునికి. దీనిని రచించమని శ్రీరాముడు తనను కోరారని ఆయన ప్రారంభ పద్యాలలో చెబుతారు.

పోతన ఇతర రచనలు ఏవి?

భోగినీ దండకం, వీరభద్ర విజయము.

పోతన భాగవతంలోని ఏ కథలు అత్యంత ప్రసిద్ధమైనవి?

గజేంద్ర మోక్షం, ప్రహ్లాద చరిత్ర, వామన చరిత్ర, రుక్మిణీ కల్యాణం.

ఆధారాలు

• Velcheru Narayana Rao and David Shulman, Classical Telugu Poetry: An Anthology (University of California Press, 2002).
• Sahitya Akademi, Encyclopaedia of Indian Literature, "Potana" ఎంట్రీ.
• Arudra, Samagra Andhra Sahityam (తెలుగు సాహిత్య చరిత్ర).

చివరిసారి సమీక్షించినది: 12 నవంబర్ 2026.

సంబంధిత: ప్రముఖ హిందువులు · అన్నమాచార్యులు · భక్త రామదాసు · యోగి వేమన · శ్రీకృష్ణదేవరాయలు