రవిదాస్ (రైదాస్, సంత్ రవిదాస్, గురు రవిదాస్ అని కూడా పిలుస్తారు) సుమారు 15వ శతాబ్దం, 16వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో వారణాసిలో జీవించిన భక్తి ఉద్యమ కవి-సంతు. అప్పట్లో అంటరానిదిగా చూసిన ఒక కులానికి చెందిన చర్మకార కుటుంబంలో జన్మించిన ఆయన, నిరాకార భగవంతునిపై భక్తిని, మనుషులందరి సమానత్వాన్ని బోధించారు. ఆయన కీర్తనల్లో సుమారు నలభై సిక్కుల పవిత్ర గ్రంథం గురు గ్రంథ్ సాహిబ్‌లో ఉన్నాయి. హిందువులు, సిక్కులు, 2010 నుంచి తమది ప్రత్యేక మతమని చెప్పుకుంటున్న రవిదాసియా సమాజం ఆయనను గౌరవిస్తారు; ఈ పేజీ ఆ సంప్రదాయాలను పక్కపక్కనే వివరిస్తుంది.

ముఖ్య వివరాలు
జీవించిన కాలంసుమారు 15వ శతాబ్దం, 16వ శతాబ్దం ప్రారంభం (ఖచ్చితమైన తేదీలు తెలియవు)
ప్రదేశంవారణాసి; సీర్ గోవర్ధన్‌పూర్ ఆయన జన్మస్థలమని సంప్రదాయం చెబుతుంది
కుటుంబంచర్మకారులు (చమార్ కులం), ఆయన కీర్తనలే చెప్పినట్లు
భాషసంత్ భాష, ఉత్తర భారత కవి-సంతులు వాడిన హిందీ తొలి రూపం
రచనలుగురు గ్రంథ్ సాహిబ్‌లో సుమారు 40 కీర్తనలు; రాజస్థానీ, హిందీ సంకలనాల్లో మరికొన్ని పాటలు
ప్రసిద్ధినిర్గుణ భక్తి (రూపం లేని భగవంతునిపై భక్తి); దుఃఖం లేని నగరం బేగంపురా దర్శనం
స్మరణ దినంరవిదాస్ జయంతి, మాఘ పూర్ణిమ (జనవరి లేదా ఫిబ్రవరి)

జీవితం

రవిదాస్ జీవితంలో చాలా తక్కువ విషయాలను మాత్రమే ఖచ్చితంగా నిర్ధారించగలం. అనంతదాస్ రచించిన రైదాస్ పర్చయీ (సుమారు 1600) వంటి తరువాతి జీవితచరిత్రలు ఆయన వారణాసి జీవితం, చెప్పులు కుట్టే వృత్తి, భక్తి గురించి చెబుతాయి. సంప్రదాయం ఆయనను కబీర్ సమకాలికుడిగా చెబుతుంది; రాజస్థానీ కవయిత్రి-సంతు మీరాబాయి ఆయనను తన గురువుగా భావించారని పలు సంప్రదాయాలు చెబుతాయి. పండితులు ఈ సంబంధాలను నిరూపిత వాస్తవాలుగా కాక సంప్రదాయంగా పరిగణిస్తారు.

Advertisement

ఆయన స్వంత కీర్తనలే అత్యంత నమ్మదగిన ఆధారం. గురు గ్రంథ్ సాహిబ్‌లో రాగ్ మలార్‌లోని ఒక కీర్తనలో (అంగ్ 1293), తన కుటుంబం చర్మంతో పనిచేసేదని, బనారస్ చుట్టూ చచ్చిన పశువులను మోసేదని, తాను భగవన్నామాన్ని ఆశ్రయించినందున ఇప్పుడు ఆ నగర బ్రాహ్మణులు తనకు నమస్కరిస్తున్నారని ఆయన చెబుతారు. ఆయన తన జన్మను దాచలేదు; కులం కాదు, భక్తే మనిషికి విలువనిస్తుందనే తన సందేశంలో దానిని భాగం చేశారు.

ఆయన కాలంలో కులం

ఆయన కాలపు వారణాసిలో చర్మకార కులాల వారిని ఆచారపరంగా అపవిత్రులుగా చూసి, ఇతరుల నుంచి వేరుగా ఉంచి, ఆలయాలకు, విద్యకు దూరం చేసేవారు. రవిదాస్ కీర్తనలు ఈ బహిష్కారం గురించి సూటిగా మాట్లాడతాయి. శతాబ్దాల తరువాత ఆయన జీవితం, మాటలు కుల వివక్షను ఎదుర్కొన్న సమాజాల్లో, ముఖ్యంగా పంజాబ్, ఉత్తర ప్రదేశ్‌లలో, ఆత్మగౌరవానికి, గౌరవం కోసం జరిగిన సంఘటిత ఉద్యమాలకు మూలంగా నిలిచాయి.

Advertisement

ఆయన కీర్తనలు మరియు బేగంపురా దర్శనం

రవిదాస్ ఆచారాల ద్వారా కాక ప్రేమ, భగవన్నామ స్మరణ ద్వారా చేరుకునే నిరాకార భగవంతుని గురించి పాడారు. ఆయన రచనల్లో సుమారు నలభైని గురు అర్జన్ ఆది గ్రంథ్‌లో (1604) చేర్చారు; అదే తరువాత గురు గ్రంథ్ సాహిబ్ అయింది. ఆయనకు ఆపాదించే మరికొన్ని పాటలు రాజస్థానీ రాతప్రతి సంకలనాల్లో, ఉత్తర భారత మౌఖిక సంప్రదాయంలో నిలిచి ఉన్నాయి; అయితే వాటిలో చాలా ఆపాదనలను పండితులు జాగ్రత్తగా చూస్తారు.

అత్యంత ప్రసిద్ధమైనది రాగ్ గౌరీలోని (అంగ్ 345) బేగంపురా కీర్తన. అది ఇలా మొదలవుతుంది:

ਬੇਗਮ ਪੁਰਾ ਸਹਰ ਕੋ ਨਾਉ ॥ ਦੂਖੁ ਅੰਦੋਹੁ ਨਹੀ ਤਿਹਿ ਠਾਉ ॥

Advertisement

డా. సంత్ సింగ్ ఖల్సా ఆంగ్ల అనువాదం ప్రకారం దీని భావం: ఆ నగరం పేరు బేగంపురా, "దుఃఖం లేని నగరం"; అక్కడ బాధ గానీ, ఆందోళన గానీ లేవు. మిగతా కీర్తనలో రవిదాస్ బేగంపురాను వర్ణిస్తారు: బాధ, ఆందోళన, పన్నులు, భయం లేని, ఎవరూ రెండో లేదా మూడో స్థాయిలో ఉండని, ప్రజలు ఇష్టం వచ్చిన చోటికి వెళ్లగలిగే ప్రదేశం. దీనిని భక్తుని ఆధ్యాత్మిక నివాసపు చిత్రంగా, కులం లేని సమాజపు దర్శనంగా కూడా చదువుతారు. పై గురుముఖి పాఠం srigranth.org, searchgurbani.com లతో సరిపోలుతుంది.

ఒకే సంతు, అనేక సంప్రదాయాలు

  • హిందూ సంప్రదాయాలు ఆయనను సంత్ రవిదాస్ లేదా రైదాస్‌గా, ఉత్తర భారత భక్తి మహా సంతుల్లో ఒకరిగా గౌరవిస్తాయి; హిందూ భజన సమావేశాల్లో ఆయన పాటలు పాడతారు.
  • సిక్కులు ఆయనను భగత్ రవిదాస్‌గా, అంటే గురు గ్రంథ్ సాహిబ్‌లో కీర్తనలు ఉన్న భగత్‌లలో (సిక్కు గురువుల పరంపరకు వెలుపలి భక్తులు) ఒకరిగా గౌరవిస్తారు.
  • రవిదాసియా సమాజం. పంజాబ్‌లో, విదేశాల్లో, జలంధర్ సమీపంలోని డేరా సచ్‌ఖండ్ బల్లాన్ వంటి డేరాల చుట్టూ సంఘటితమైన అనేక మంది అనుచరులు ఆయనను గురువుగా పూజిస్తారు. మే 2009లో వియన్నాలో ఒక రవిదాసియా సమావేశంపై జరిగిన దాడిలో సంత్ రామానంద్ మరణించిన తరువాత, జనవరి 2010లో డేరా సచ్‌ఖండ్ బల్లాన్ గురు రవిదాస్ కీర్తనలతో కూడిన అమృత్‌బాణి అనే స్వంత గ్రంథంతో ప్రత్యేక రవిదాసియా మతాన్ని ప్రకటించింది. రవిదాస్ అనుచరులందరూ ఆ నిర్ణయాన్ని అనుసరించలేదు; కొందరు ఇప్పటికీ తమను సిక్కులుగా లేదా హిందువులుగా గుర్తించుకుంటారు. భారత జనగణనలో ప్రత్యేక మత వర్గం కావాలని రవిదాసియా నాయకులు కోరారు.
Advertisement

హిందువులు ఆయనను భక్తి సంతుగా విస్తృతంగా గౌరవిస్తారు కాబట్టి హిందూటోన్ రవిదాస్‌ను ప్రముఖ హిందువుల విభాగంలో చేర్చింది. ఆయన హిందువులకు మాత్రమే చెందినవారని ఇది చెప్పడం లేదు: రవిదాసియా మతం, సిక్కులు తమ తమ పద్ధతుల్లో ఆయనను గౌరవిస్తారు; వారి స్వీయ వర్ణనలను వారు చెప్పినట్లే పైన ఇచ్చాము.

ప్రదేశాలు మరియు స్మరణ

  • సీర్ గోవర్ధన్‌పూర్, వారణాసి. బనారస్ హిందూ విశ్వవిద్యాలయం సమీపంలోని ఈ గ్రామం ఆయన జన్మస్థలమని సంప్రదాయం చెబుతుంది. అక్కడి శ్రీ గురు రవిదాస్ జన్మ స్థాన్ మందిరం ప్రధాన యాత్రా కేంద్రం.
  • డేరా సచ్‌ఖండ్ బల్లాన్, జలంధర్ సమీపంలో. అతిపెద్ద రవిదాసియా డేరా; 2010లో రవిదాసియా మతాన్ని ప్రకటించిన సంస్థ.
  • రవిదాస్ జయంతి. ఇది మాఘ పూర్ణిమ, అంటే మాఘ మాస పౌర్ణమి నాడు (జనవరి లేదా ఫిబ్రవరి) వస్తుంది; అందువల్ల ఆంగ్ల క్యాలెండర్ తేదీ ఏటా మారుతుంది. యాత్రికులు, వారిలో చాలామంది పంజాబ్ నుంచి, సీర్ గోవర్ధన్‌పూర్‌లో సమావేశమవుతారు; గురుద్వారాలు, రవిదాసియా ఆలయాలు కీర్తన, ఊరేగింపులు నిర్వహిస్తాయి. తిరువళ్ళువర్ దినం, ఇతర జనవరి స్మరణ దినాలు మా జనవరిలో జన్మించిన ప్రముఖ హిందువులు (ఆంగ్లం) పేజీలో ఉన్నాయి.

తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు

గురు రవిదాస్ ఎవరు?

సుమారు 15వ శతాబ్దం, 16వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో వారణాసిలో జీవించిన భక్తి కవి-సంతు. చర్మకార కుటుంబంలో జన్మించిన ఆయన నిరాకార భగవంతునిపై భక్తిని, మనుషులందరి సమానత్వాన్ని బోధించారు.

గురు గ్రంథ్ సాహిబ్‌లో రవిదాస్ కీర్తనలు ఎన్ని ఉన్నాయి?

సుమారు నలభై. 1604లో ఆది గ్రంథ్‌ను సంకలనం చేసినప్పుడు గురు అర్జన్ వాటిని చేర్చారు.

బేగంపురా అంటే ఏమిటి?

రాగ్ గౌరీలోని రవిదాస్ కీర్తనలో (గురు గ్రంథ్ సాహిబ్, అంగ్ 345) వర్ణించిన "దుఃఖం లేని నగరం": బాధ, పన్నులు, భయం, అంతస్తులు లేని ప్రదేశం.

గురు రవిదాస్ హిందువా లేక సిక్కా?

ఆయన కీర్తనలు ఒక మతంలో సభ్యత్వం గురించి కాక భగవంతునిపై భక్తి గురించి మాట్లాడతాయి; సమాధానం ఎవరిని అడుగుతామో ఆ సంప్రదాయాన్ని బట్టి ఉంటుంది. హిందువులు ఆయనను భక్తి సంతుగా, సిక్కులు తమ గ్రంథంలో కీర్తనలు ఉన్న భగత్‌గా, రవిదాసియా మతం తమ గురువుగా గౌరవిస్తారు. హిందూటోన్ ప్రతి స్వీయ వర్ణనను వారు చెప్పినట్లే ఇస్తుంది.

రవిదాసియా మతం అంటే ఏమిటి?

జనవరి 2010లో డేరా సచ్‌ఖండ్ బల్లాన్ ప్రకటించిన మతం; గురు రవిదాస్ అమృత్‌బాణి దాని గ్రంథం. రవిదాస్ అనుచరులందరూ అందులో లేరు.

రవిదాస్ జయంతి ఎప్పుడు?

మాఘ పూర్ణిమ నాడు, అంటే మాఘ మాస పౌర్ణమి రోజున.

ఆధారాలు

  • Sri Guru Granth Sahib, Raag Gauri, Ang 345 (బేగంపురా) మరియు Raag Malar, Ang 1293, మూల పాఠం, డా. సంత్ సింగ్ ఖల్సా ఆంగ్ల అనువాదంతో, srigranth.org.
  • Winand M. Callewaert and Peter G. Friedlander, The Life and Works of Raidas (Manohar, 1992).
  • Outlook India, "Why Ravidassias Want A Separate Religion In The Census, And Why It Matters" (15 July 2026).
  • The Wire, "Dera Ballan sect head writes to Modi, seeks separate Ravidassia Dalit identity".
  • searchgurbani.com, Raag Gauri, Bhagat Ravidas, shabad 1278 (గురుముఖి పాఠం సరిపోలిక).

చివరిగా సమీక్షించినది: 16 నవంబర్ 2026.

సంబంధిత పేజీలు: ప్రముఖ హిందువులు · మీరాబాయి (ఆంగ్లం) · తులసీదాస్ (ఆంగ్లం) · సూరదాస్ · తిరువళ్ళువర్ · బసవన్న