వరసిద్ధి వినాయక వ్రతకల్పం — పూర్తి పూజా విధానం, వ్రతకథ

గమనిక: ఇది భక్తి సహాయకంగా ఇవ్వబడిన పూజా విధానం. మధ్యాహ్న ముహూర్తం, సంకల్పంలోని సంవత్సరం–నక్షత్రం–యోగం–కరణం వివరాలను మీ స్థానిక పంచాంగంతో, మంత్రోచ్చారణను మీ కుటుంబ పురోహితునితో నిర్ధారించుకోండి. [ ] గుర్తులలో ఉన్నవి మీ పంచాంగం నుండి పూరించవలసినవి. చిన్నదైనా శ్రద్ధతో చేసిన పూజ సంపూర్ణమే — చివర చెప్పే క్షమా ప్రార్థన లోపాలను పూరిస్తుంది.

ఇక్కడ పూజ మూడు భాగాలుగా — పసుపు గణపతి పూజ, వరసిద్ధి వినాయక వ్రతం, వ్రతకథ. వినాయక చవితినాడు తెల్లవారుజామున లేచి తలస్నానం చేసి, ఇంటిని శుభ్రం చేసి మామిడాకుల తోరణాలు కట్టి, ఈశాన్యమూలలో (లేదా తూర్పు/ఉత్తర దిశలో) ముగ్గు వేసి పీటపై పసుపు–కుంకుమతో గణపతిని ప్రతిష్ఠించాలి.

ప్రారంభ శ్లోకాలు, ఆచమనం

శుక్లాంబరధరం విష్ణుం శశివర్ణం చతుర్భుజం । ప్రసన్న వదనం ధ్యాయేత్‌ సర్వవిఘ్నోపశాంతయే ॥

ఆచమ్య — ఓం కేశవాయ స్వాహా, ఓం నారాయణాయ స్వాహా, ఓం మాధవాయ స్వాహా (ఉద్ధరిణతో నీటిని స్వీకరించాలి); తరువాత గోవిందాయ నమః మొదలు శ్రీకృష్ణాయ నమః వరకు కేశవ నామాలు చదవాలి.

అపవిత్రః పవిత్రోవా సర్వావస్థాం గతోపివా । యస్మరేత్ పుండరీకాక్షం సబాహ్యాభ్యంతర శ్శుచిః ॥
ఓం పుండరీకాక్షాయ నమః (మూడు సార్లు తలపై నీళ్ళు చల్లుకోవాలి)

ఘృతవర్తి సమాయుక్తం అంధకార వినాశనం । దీపం దాస్యామితే దేవి గృహాణ ముదితోభవ ॥
దీపం వెలిగించి — దీపదేవతాభ్యో నమః
[దీపారాధన]

సంకల్పం

అక్షతలు–నీటిని కుడిచేతిలో ఉంచుకొని సంకల్పం చెప్పుకోవాలి. 14 సెప్టెంబర్ 2026 కి పూరించవలసినవి:

• సంవత్సరం — ప్రస్తుత తెలుగు సంవత్సరం [పంచాంగం నుండి]
• దక్షిణాయనే, వర్ష ఋతౌ, భాద్రపద మాసే, శుక్ల పక్షే, చతుర్థ్యాం తిథౌ, సోమవాసరే
• నక్షత్రం, యోగం, కరణం — [స్థానిక పంచాంగం నుండి]
• గోత్రం, నామం — మీవి

“…శ్రీ వరసిద్ధి వినాయక దేవతా ప్రీత్యర్థం, క్షేమ–స్థైర్య–విజయ–ఆయురారోగ్య–ఐశ్వర్యాభివృద్ధ్యర్థం, ధర్మార్థకామమోక్ష చతుర్విధ ఫల పురుషార్థ సిద్ధ్యర్థం, సర్వాభీష్ట సిద్ధ్యర్థం, ధ్యానావాహనాది షోడశోపచార పూజాం కరిష్యే.” ఇక్కడ మీరు ఎన్ని రోజులు (1½, 3, 5, 7 లేదా 10) ఉంచుతారో సంకల్పంలో చెప్పాలి.

కలశారాధన

కలశస్య ముఖే విష్ణుః కంఠే రుద్రస్సమాశ్రితః । మూలే తత్ర స్థితో బ్రహ్మా మధ్యే మాతృ గణాస్మృతాః ॥ గంగేచ యమునేచైవ గోదావరి సరస్వతీ । నర్మదా సింధు కావేరి జలేస్మిన్ సన్నిధిం కురు ॥

కలశ జలమును తమలపాకుతో పూజా ద్రవ్యాల మీద, దేవుని మీద, తమ మీద చల్లుకోవాలి.

పసుపు గణపతి పూజ, ప్రాణప్రతిష్ఠ

గణానాంత్వాం గణపతిగ్ం హవామహే కవిం కవీనా ముపమశ్రవస్తమం । జ్యేష్ఠరాజం బ్రహ్మణాం బ్రహ్మణ్యస్పత్యః ఆనశృణ్వన్నూతిభిస్సీద సాదనం ॥
శ్రీ మహాగణాధిపతయే నమః — ధ్యానావాహనాది షోడశోపచార పూజాం కరిష్యే

ఓం ఆంహ్రీంక్రోం యంరంలంవం శంషంసంహం — ఇత్యాద్యేన ప్రాణప్రతిష్ఠాపనం కృత్వా । స్వామిన్ సర్వజగన్నాథ యావత్పూజావసానకం తావత్వం ప్రీతిభావేన బింబేస్మిన్ సన్నిధిం కురు ॥
ఆవాహితోభవ, స్థాపితోభవ, సుప్రసన్నోభవ, వరదోభవ, ప్రసీద ప్రసీద ప్రసీద
[విగ్రహం పాదాల వద్ద అక్షతలు/పూలు]

ఏకదంతం శూర్పకర్ణం గజవక్త్రం చతుర్భుజం । పాశాంకుశధరం దేవం ధ్యాయే త్సిద్ధి వినాయకమ్ ॥

అత్రాగచ్ఛ జగద్వన్ద్య సురరాజార్చితేశ్వర । అనాథనాథ సర్వజ్ఞ గౌరీగర్భసముద్భవ ॥
ఆవాహయామి

షోడశోపచారాలు

ఆసనం, పాద్యం, అర్ఘ్యం, ఆచమనీయం, మధుపర్కం, పంచామృత స్నానం (పాలు–పెరుగు–నెయ్యి–పంచదార–తేనె; కొబ్బరికాయ కొట్టి), శుద్ధోదక స్నానం, వస్త్రయుగ్మం, యజ్ఞోపవీతం, గంధం, అక్షతలు, పుష్పములు — ఒక్కొక్కటిగా సమర్పించాలి.

పంచామృతైర్దేవ గృహాణ గణనాయక । అనాథనాథ సర్వజ్ఞ గీర్వాణగణపూజిత ॥
పంచామృత స్నానం సమర్పయామి

అంగపూజ

ఓం పార్వతీనందనాయ నమః (పాదౌ), గణేశాయ (గుల్ఫౌ), జగద్ధాత్రే (జంఘే), జగద్వల్లభాయ (జానునీ), ఉమాపుత్రాయ (ఊరూ), వికటాయ (కటిం), నాథాయ (నాభిం), ఉత్తమాయ (ఉదరం), వినాయకాయ (వక్షఃస్థలం), హేరంబాయ (హృదయం), కపిలాయ (కంఠం), స్కంధాగ్రజాయ (స్కంధే), హరసుతాయ (హస్తాన్), బ్రహ్మచారిణే (బాహున్), సుముఖాయ (ముఖం), ఏకదంతాయ (దంతౌ), విఘ్ననేత్రే (నేత్రే), శూర్పకర్ణాయ (కర్ణే), ఫాలచంద్రాయ (ఫాలం), నాగాభరణాయ (నాశికాం), శివప్రియాయ (శిరః), సర్వమంగళాసుతాయ నమః (సర్వాణ్యంగాని) — పూజయామి.

ఏకవింశతి పత్ర పూజ (21 ఆకులు)

మాచీ, బృహతీ (నేలములక), బిల్వ (మారేడు), దూర్వాయుగ్మం (గరిక), దుర్ధూర (ఉమ్మెత్త), బదరీ (రేగు), అపామార్గ (ఉత్తరేణి), తులసీ, చూత (మామిడి), కరవీర (గన్నేరు), విష్ణుక్రాంత, దాడిమీ (దానిమ్మ), దేవదారు, మరువక (మరువము), సింధూర (వావిలి), జాతీ (జాజి), గండకీ (తెల్లగరిక), శమీ (జమ్మి), అశ్వత్థ (రావి), అర్జున (మద్ది), అర్క (జిల్లేడు) — ఒక్కో నామంతో ఒక్కో పత్రం సమర్పించాలి. అన్ని పత్రాలు దొరకనప్పుడు దొరికినవి సమర్పించి, మిగిలిన లెక్కను గరికతో పూర్తిచేయాలి. తరువాత 21 దూర్వాయుగ్మాలు సమర్పించాలి.

శ్రీ వినాయక అష్టోత్తర శతనామ పూజ

ఓం గజాననాయ నమః, గణాధ్యక్షాయ, విఘ్నరాజాయ, వినాయకాయ, ద్వైమాతురాయ, ద్విముఖాయ, ప్రముఖాయ, సుముఖాయ, కృతినే, సుప్రదీప్తాయ, సుఖనిధయే, సురాధ్యక్షాయ, మహాగణపతయే, హేరంబాయ, లంబజఠరాయ, ప్రథమాయ, ప్రాజ్ఞాయ, మోదకప్రియాయ, విఘ్నకర్త్రే, విఘ్నహంత్రే, విశ్వనేత్రే, శ్రీపతయే, వాక్పతయే, ఆశ్రితవత్సలాయ, శివప్రియాయ, శీఘ్రకారిణే, శాశ్వతాయ, భక్తనిధయే, భావగమ్యాయ, మంత్రకృతే, సర్వాయ, సర్వకర్త్రే, సర్వసిద్ధిప్రదాయ, పార్వతీనందనాయ, కుమారగురవే, గంగాసుతాయ, గణాధీశాయ, అభీష్టవరదాయ, మంగళప్రదాయ, పురాణపురుషాయ, సత్యధర్మిణే, బ్రహ్మచారిణే, మహోదరాయ, మదోత్కటాయ, మహావీరాయ, విష్ణుప్రియాయ, భక్తజీవితాయ … శ్రీ విఘ్నేశ్వరాయ నమః — అష్టోత్తర శతనామ పూజాం సమర్పయామి. (పూర్తి 108 నామాలను మీ పాఠ్యం ప్రకారం చదవండి.)

ధూప, దీప, నైవేద్య, నీరాజన

దశాంగం గుగ్గులోపేతం ధూపం (అగరుబత్తి), సాజ్యం త్రివర్తి దీపం చూపించాలి. నైవేద్యం — ఉండ్రాళ్ళు, కుడుములు, పానకం, వడపప్పు, అరటిపండ్లు, కొబ్బరి; గాయత్రి స్మరణ చేస్తూ నీరు చిలకరించి ఓం ప్రాణాయ స్వాహా … సమానాయ స్వాహా అంటూ నివేదించాలి. తరువాత తాంబూలం, కర్పూర నీరాజనం, మంత్రపుష్పం, ప్రదక్షిణ నమస్కారాలు.

యానికానిచ పాపాని జన్మాన్తరకృతానిచ । తాని తాని ప్రణశ్యన్తి ప్రదక్షిణ పదేపదే ॥

శ్రీ వరసిద్ధి వినాయక వ్రత కథ

గజముఖాసురుడు శివుని మెప్పించి, తనను ఎవరూ వధించలేని వరమును, శివుడు తన ఉదరమందే ఉండవలెననీ కోరాడు. పార్వతి దుఃఖంతో విష్ణువును అర్థించగా, విష్ణువు గంగిరెద్దువాని వేషమున నందీశ్వరుని ద్వారా గజముఖాసురుని మెప్పించి శివుని విముక్తి చేశాడు. ఆ సమయంలో పార్వతి నలుగుపిండితో ఒక బాలుని చేసి ప్రాణప్రతిష్ఠ చేసి వాకిట కావలి ఉంచింది. తిరిగివచ్చిన శివుని బాలుడు అడ్డగించగా, రౌద్రంతో శివుడు ఆ బాలుని శిరస్సును ఖండించాడు. పార్వతి విలపించగా, శివుడు గజముఖాసురుని శిరమును ఆ మొండెమునకు అతికి, త్రిలోకపూజ్యతను, గణాధిపత్యమును అనుగ్రహించాడు — గజాననుడు ఉద్భవించాడు.

గణాధిపత్యం కోసం కుమారస్వామితో పోటీలో, నారాయణ మంత్ర ప్రభావంతో వినాయకుడు ప్రతి తీర్థంలో ముందుగా ప్రత్యక్షమై ఆధిపత్యం పొందాడు. వినాయకుని వింతరూపమునకు నవ్విన చంద్రునికి — “నిన్ను చూసినవారు నీలాపనిందలకు గురవుతారు” అని శాపం కలిగింది. లోకులు అర్థించగా, భాద్రపద శుద్ధ చవితినాడు పూజచేసి కథ విని అక్షతలు శిరమున ధరించినవారికి నిష్కళంక జీవితం కలుగుతుందని వరమిచ్చాడు.

ద్వాపరయుగంలో శ్రీకృష్ణుడు చవితినాడు పాలలో చంద్రబింబం చూసి శ్యమంతకమణి నీలాపనిందకు గురయ్యాడు. ప్రసేనుని సింహము, సింహమును జాంబవంతుడు చంపగా, మణి జాంబవంతుని గుహకు చేరింది. 28 దినాల యుద్ధం తరువాత జాంబవంతుడు శ్రీరాముని గుర్తించి మణిని, జాంబవతిని సమర్పించాడు. కృష్ణుడు నింద బాపుకొని, సత్యభామను వివాహమాడాడు. అప్పటినుండి చవితినాడు వినాయక వ్రతం చేసి శ్యమంతకమణి కథ వినడం సంప్రదాయమైంది.

సింహః ప్రసేనమవధీత్‌ సింహో జాంబవతా హతాః । సుకుమారక మా రోదీః తవ హ్యేష శ్యమంతకః ॥

(చవితి రాత్రి పొరపాటున చంద్రుని చూస్తే ఈ శ్లోకం చదవాలి)

ప్రార్థన, మంగళహారతి

తొండము నేకదంతమును తోరపు బొజ్జయు వామహస్తమున్‌ / మెండుగ మ్రోయు గజ్జెలును మెల్లని చూపుల మందహాసమున్‌ / కొండొక గుజ్జురూపమున కోరిన విద్యలకెల్ల నొజ్జయై / యుండెడి పార్వతీ తనయ ఓయి గణాధిపా నీకు మ్రొక్కెదన్‌.

శ్రీశంభుతనయునకు సిద్ధిగణనాథునకు వాసిగల దేవతావంద్యునకును — జయ మంగళం నిత్య శుభమంగళం.

మంత్రహీనం క్రియాహీనం భక్తిహీనం మహేశ్వర । యత్పూజితం మయా దేవ పరిపూర్ణం తదస్తుతే ॥

(క్షమా ప్రార్థన)

శ్రీ మహాగణాధిపతి దేవతార్పణమస్తు. పూజ చేసిన అక్షతలను శిరస్సుపై ధరించాలి. విసర్జన రోజున మాత్రమే ఉద్వాసన — “యాంతు దేవగణాః సర్వే …” చెప్పి ఉద్వాసన చేయాలి; మధ్య రోజులలో విగ్రహాన్ని ఉంచి నిత్యపూజ కొనసాగించాలి.

ఇందులోని మంత్రాలు, నామాలు, కథలు సంప్రదాయ వైదిక–పౌరాణిక పూజావిధానంలోనివి. ఈ సంకలనం శ్రీ వాసు ముక్తినూతలపాటి గారి పాఠ్యం ఆధారంగా, కృతజ్ఞతతో సమర్పించబడింది. అన్ని వివరాలను మీ కుటుంబ పురోహితునితో నిర్ధారించుకోగలరు.