సంక్షిప్త సమాధానం: ఓం (ఔం) హిందూ ధర్మంలో అత్యంత పవిత్రమైన అక్షరం, పరమ సత్యమైన బ్రహ్మం యొక్క నాద-ప్రతీక. మాండూక్య ఉపనిషత్తు దాని మూడు ధ్వనులైన అ, ఉ, మ లను జాగ్రత్, స్వప్న, సుషుప్తి అవస్థలుగా, వాటి తర్వాతి మౌనాన్ని శుద్ధ చైతన్యమైన నాలుగవ అవస్థ తురీయం గా వివరిస్తుంది. చాలా మంత్రాలు, ప్రార్థనలు ఓంకారంతోనే ప్రారంభమవుతాయి.

ఓం అంటే ఏమిటి

ఓంను ప్రణవం అని కూడా అంటారు, దీనికి తరచుగా "ఎప్పటికీ నూతనమైనది" లేదా "అన్నిటిలో ప్రతిధ్వనించే నాదం" అని వివరణ ఇస్తారు. ఇది నిఘంటువు అర్థం ఉన్న పదం కంటే, సమస్త సృష్టికి ప్రతీక. ఉపనిషత్తులు దీనిని అనేక గుర్తుండిపోయే విధాలుగా వర్ణిస్తాయి:

  • కఠోపనిషత్తు: వేదాలన్నీ ప్రకటించే లక్ష్యం ఓం అనే ఒక్క పదంలో ఇమిడి ఉంది; ఈ అక్షరమే బ్రహ్మం, దీనిని తెలుసుకున్నవారు తాము కోరుకున్నది పొందుతారు.
  • ముండకోపనిషత్తు: ఓం విల్లు, ఆత్మ బాణం, బ్రహ్మం లక్ష్యం; స్థిరమైన మనస్సుతో బాణం గురిలో లీనమైనట్లు దానితో ఏకమవ్వాలి.
  • తైత్తిరీయోపనిషత్తు: ఓం బ్రహ్మం; ఇదంతా ఓంకారమే.
  • ఛాందోగ్యోపనిషత్తు: ఇది ఓంకారాన్ని ఉద్గీథంగా, అంటే గానం చేసే సామవేద సారంగా ధ్యానించడంతో ప్రారంభమవుతుంది.

ఇవి భావాల సారాంశాలు మాత్రమే, ఉల్లేఖనలు కావు; అనువాదాలు వేర్వేరుగా ఉంటాయి.

Advertisement

మాండూక్య ఉపనిషత్తు: అ, ఉ, మ మరియు మౌనమైన నాలుగవది

మాండూక్య ఉపనిషత్తు ప్రధాన ఉపనిషత్తులలో అతి చిన్నది, కేవలం పన్నెండు మంత్రాలు మాత్రమే, మరియు ఇది పూర్తిగా ఓంకారం గురించే. గతం, వర్తమానం, భవిష్యత్తు, మూడు కాలాలకు అతీతమైనది — ఇదంతా ఓంకారమే అని ఇది ప్రారంభమవుతుంది. తర్వాత ఆత్మయే బ్రహ్మం అని, దానికి నాలుగు "పాదాలు" ఉన్నాయని చెప్పి, వాటిని ఓంకారంలోని భాగాలతో ముడిపెడుతుంది:

ధ్వనిఅవస్థఉపనిషత్తులోని పేరుఇది వర్ణించేది
అజాగ్రత్వైశ్వానరుడుబయటకు మళ్ళిన చైతన్యం, భౌతిక ప్రపంచాన్ని అనుభవిస్తుంది
ఉస్వప్నంతైజసుడులోపలికి మళ్ళిన చైతన్యం, మనస్సు స్వంత చిత్రాలను అనుభవిస్తుంది
మసుషుప్తి (గాఢ నిద్ర)ప్రాజ్ఞుడువిషయాలు, కోరికలు లేని చైతన్యం, అవిభక్త చైతన్య ఘనం
మ తర్వాతి మౌనంతురీయం (నాలుగవది)అమాత్ర (కొలతకు అందనిది)శాంతమైన, అద్వైతమైన శుద్ధ చైతన్యం, మిగతా మూడింటికి ఆధారం

ముఖ్యమైన బోధ ఏమిటంటే, తురీయం సంపాదించవలసిన నాలుగవ అనుభవం కాదు. అది జాగ్రత్, స్వప్న, సుషుప్తి అన్నింటిలోనూ సమానంగా ఉండే చైతన్యం. మాండూక్యంపై గౌడపాదుల కారిక, తర్వాత ఆది శంకరాచార్యుల భాష్యం ఈ గ్రంథాన్ని అద్వైత వేదాంతానికి కేంద్రబిందువుగా చేశాయి. ఇతర వేదాంత సంప్రదాయాలు ఈ ఉపనిషత్తును తమదైన రీతిలో వ్యాఖ్యానిస్తాయి, కానీ అన్నీ ఓంకారాన్ని సర్వోన్నత పవిత్ర నాదంగానే భావిస్తాయి.

భగవద్గీత మరియు యోగ సూత్రాలలో ఓం

భగవద్గీతలో శ్రీకృష్ణుడు అనేకసార్లు ఓంకారాన్ని ప్రస్తావిస్తాడు. సారాంశంగా:

  • వేదాలన్నింటిలో తాను ఓంకారాన్నని చెబుతాడు (7వ అధ్యాయం).
  • ఏకాక్షర బ్రహ్మమైన ఓంను ఉచ్చరిస్తూ, తనను స్మరిస్తూ దేహాన్ని విడిచేవారు పరమ గతిని పొందుతారని బోధిస్తాడు (8వ అధ్యాయం).
  • ఓం తత్ సత్ ను బ్రహ్మం యొక్క త్రివిధ నామంగా వివరించి, యజ్ఞ, దాన, తపస్సు కర్మలు ఓంకారంతో ప్రారంభమవుతాయని చెబుతాడు (17వ అధ్యాయం).

పతంజలి యోగ సూత్రాలు (1.27 నుండి 1.29) ఈశ్వరుని సూచించే పదం ప్రణవం, అంటే ఓం అని చెబుతాయి. దాని అర్థాన్ని భావిస్తూ దానిని జపించడం మనస్సును అంతర్ముఖం చేసి, మార్గంలోని అడ్డంకులను తొలగించే సాధనగా సూచించబడింది. దీనికి సంబంధించిన మా మరో మార్గదర్శిని చూడండి: ఏకాగ్రత, యోగంలో ఏకాగ్రచిత్తం.

ఓం మంత్రాలను ఎలా ప్రారంభిస్తుంది

శైవ, వైష్ణవ, శాక్త, స్మార్త సంప్రదాయాలన్నింటిలో దాదాపు ప్రతి హిందూ మంత్రం ఓంకారంతోనే ప్రారంభమవుతుంది. సుపరిచితమైన ఉదాహరణలు: ఓం నమః శివాయ, ఓం నమో నారాయణాయ, ఓం గం గణపతయే నమః మరియు గాయత్రీ మంత్రం. ఓంకారాన్ని ముందు ఉంచడం దాని తర్వాత వచ్చేదాన్ని పవిత్రం చేస్తుందని, ఆ ప్రత్యేక దేవతను ఏకైక బ్రహ్మంతో అనుసంధానిస్తుందని సాంప్రదాయ గురువులు వివరిస్తారు.

Advertisement

వేద పఠనం సాంప్రదాయకంగా ఓంకారంతో ప్రారంభమై ఓంకారంతో ముగుస్తుంది; వేద విద్యార్థుల కోసం మనుస్మృతి వంటి ధర్మ గ్రంథాలు ఈ ఆచారాన్ని ప్రస్తావిస్తాయి. ప్రార్థనలు, తరగతులు కూడా సాధారణంగా అన్ని స్థాయిలలో శాంతిని కోరుతూ "ఓం శాంతిః శాంతిః శాంతిః" తో ముగుస్తాయి. అత్యంత ప్రియమైన ఓం మంత్రాలలో ఒకదాని గురించి చదవండి: ఓం నమః శివాయ: అర్థం మరియు సాధన.

ఓం చిహ్నం: దాని భాగాల అర్థం ఏమని చెబుతారు

రాసే ఓం చిహ్నం — పైన అర్ధచంద్రుడు, బిందువు ఉన్న వంపుల ఆకారం — తర్వాతి కాలంలో రూపొందినది; ఉపనిషత్తులు నాదం గురించి చర్చిస్తాయి, ఆకారం గురించి కాదు. యోగ మరియు హిందూ తరగతులలో విస్తృతంగా బోధించే ఒక ప్రసిద్ధ ఆధునిక వివరణ, ఈ చిహ్నాన్ని మాండూక్య ఉపనిషత్తు ఆధారంగా ఇలా వివరిస్తుంది:

  • కింది పెద్ద వంపు: జాగ్రదవస్థ (అ).
  • పై వంపు: గాఢ నిద్ర (మ).
  • పక్కకు ఉన్న వంపు: స్వప్నావస్థ (ఉ).
  • అర్ధచంద్రుడు: మాయ, మనల్ని అత్యున్నత అవస్థ నుండి వేరు చేసే తెర.
  • బిందువు: తురీయం, నాలుగవది, ఆ తెర తాకనిది.

ఇది శాస్త్రంలో చెప్పినది కాదు, ఉపయోగకరమైన బోధనా సాధనం మాత్రమే, మరియు వేర్వేరు గురువులు వంపులకు కొద్దిగా భిన్నమైన అర్థాలు ఇస్తారు. ఈ చిహ్నం ప్రతి భారతీయ లిపిలో వేర్వేరుగా రాయబడుతుంది; ఉదాహరణకు తమిళ, తెలుగు ఇళ్ళలో ఇది ఉత్తర భారత రూపం కంటే చాలా భిన్నంగా కనిపిస్తుంది.

బౌద్ధ, జైన, సిక్కు మతాలలో ఓం

భారతదేశంలో పుట్టిన ఇతర సంప్రదాయాలు కూడా ఓంకారాన్ని వేర్వేరు విధాలుగా పంచుకుంటాయి. ఒక్కొక్కటి దానిని తమదైన రీతిలో అర్థం చేసుకుంటుంది:

  • బౌద్ధం: అనేక మంత్రాల ప్రారంభంలో, ముఖ్యంగా టిబెటన్ బౌద్ధంలో, ఓం కనిపిస్తుంది — అవలోకితేశ్వరునితో ముడిపడిన కరుణా మంత్రం ఓం మణి పద్మే హుం లో లాగా.
  • జైనం: ఓంకారం ఐదు పరమ పురుషుల (పంచ పరమేష్ఠి) — అర్హంతులు, సిద్ధులు, ఆచార్యులు, ఉపాధ్యాయులు, మునులు — పేర్ల మొదటి అక్షరాల నుండి ఏర్పడిందని సాధారణంగా వివరిస్తారు.
  • సిక్కు మతం: గురు గ్రంథ్ సాహిబ్ "సృష్టికర్త ఒక్కడే" అనే అర్థం గల ఇక్ ఓంకార్ తో, అంటే మూల్ మంతర్ ప్రారంభంతో మొదలవుతుంది. సిక్కులు దీనిని సిక్కు బోధనలో భగవంతుని ఏకత్వ ప్రకటనగా అర్థం చేసుకుంటారు, దీనిని వారి స్వంత మాటలలో వర్ణించడమే ఉత్తమం.

ఈ సంబంధాల గురించి మరింత తెలుసుకోవడానికి చూడండి: హిందూ ధర్మం vs బౌద్ధం, హిందూ ధర్మం vs జైనం మరియు హిందూ ధర్మం vs సిక్కు మతం.

ఓం ఎలా జపించాలి: ఒక సులభమైన విధానం

ప్రారంభించడానికి ప్రత్యేక శిక్షణ అవసరం లేదు. ఒక సులభమైన, సాంప్రదాయ శైలి సాధన:

Advertisement
  • నేలపై లేదా కుర్చీలో వెన్ను నిటారుగా ఉంచి సౌకర్యంగా కూర్చోండి. కళ్ళు మూసుకోండి.
  • నెమ్మదిగా, సహజంగా శ్వాస లోపలికి తీసుకోండి.
  • శ్వాస వదిలేటప్పుడు "అ" ("అమ్మ" లోని లాగా) అని పలికి, దానిని "ఉ" ("ఉదయం" లోని లాగా) గా గుండ్రంగా మార్చి, పెదవులు మూసి దీర్ఘమైన, ఝుంకార "మ్" తో ముగించండి.
  • ఆ నాదం క్షీణించనివ్వండి, తర్వాత వచ్చే మౌనంలో కొన్ని క్షణాలు విశ్రాంతి తీసుకోండి. మాండూక్య దృష్టిలో ఆ మౌనం కూడా ఓంకారంలో భాగమే.
  • మూడుసార్లు, లేదా 108 వంటి నిర్ణీత సంఖ్యలో జపమాలతో పునరావృతం చేయండి.

ఓం జపించడం తమకు ప్రశాంతతను, ఏకాగ్రతను ఇస్తుందని చాలామంది చెబుతారు; ఇది వ్యక్తిగత, భక్తిపూర్వక అనుభవం, వైద్యపరమైన వాదన కాదు. మీకు శ్వాస సమస్యలు లేదా ఏదైనా ఆరోగ్య సమస్య ఉంటే, ఏ సాధన విషయంలోనైనా మీ వైద్యుని సలహాను పాటించండి.

విదేశాలలో పిల్లలకు, స్నేహితులకు ఓం గురించి వివరించడం

యోగ స్టూడియోల కారణంగా, భారతదేశం వెలుపల అత్యంత సుపరిచితమైన హిందూ చిహ్నం బహుశా ఓం. పిల్లలకు లేదా స్నేహితులకు ఒక సులభమైన వివరణ సరిపోతుంది: "ఓం అనేది ఉన్న సమస్తాన్నీ, దాని వెనుక ఉన్న శాంతినీ సూచించే పవిత్ర నాదం. హిందువులు ప్రార్థనల ప్రారంభంలో దీనిని జపిస్తారు, ఒక తలుపు తెరిచినట్లుగా." ఈ చిహ్నాన్ని గౌరవంగా చూడమని అడగడం సమంజసమే, ఉదాహరణకు చెప్పులు, నేల చాపలు లేదా బాత్‌రూమ్ వస్తువులపై ముద్రించకూడదని.

తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు

హిందూ ధర్మంలో ఓం అంటే ఏమిటి?

ఓం అనేది పరమ సత్యమైన బ్రహ్మాన్ని సూచించే పవిత్ర అక్షరం. వేదాలన్నీ సూచించే నాదం ఇదేనని ఉపనిషత్తులు చెబుతాయి, మరియు గతం, వర్తమానం, భవిష్యత్తు, కాలానికి అతీతమైనది — అన్నీ ఓంకారమేనని మాండూక్య ఉపనిషత్తు చెబుతుంది. దీనిని ప్రణవం అని కూడా అంటారు.

ఓంను ఔం అని ఎందుకు రాస్తారు?

సంస్కృతంలో అ మరియు ఉ కలిసి ఓ అనే అచ్చు ఏర్పడుతుంది, కాబట్టి ఓంను అ + ఉ + మ గా విభజించవచ్చు. మాండూక్య ఉపనిషత్తు దీని ఆధారంగా ఓంకారాన్ని జాగ్రత్, స్వప్న, సుషుప్తి అవస్థలను సూచించే మూడు ధ్వనులుగా, వాటి తర్వాతి మౌనాన్ని నాలుగవ అవస్థ అయిన తురీయంగా వివరిస్తుంది.

మాండూక్య ఉపనిషత్తులో చెప్పిన నాలుగు చైతన్య అవస్థలు ఏవి?

జాగ్రత్ (వైశ్వానరుడు, అ తో సంబంధం), స్వప్నం (తైజసుడు, ఉ తో సంబంధం), కలలు లేని గాఢ నిద్ర (ప్రాజ్ఞుడు, మ తో సంబంధం), మరియు నాలుగవది అయిన తురీయం — ఇది మిగతా వాటితో పాటు మరొక అవస్థ కాదు, ఆ మూడింటి వెనుక ఉన్న శుద్ధ చైతన్యం. తురీయం నాదం తర్వాతి మౌనంతో ముడిపడి ఉంటుంది.

ఓంను ఎన్నిసార్లు జపించాలి?

ఒకే నియమం లేదు. చాలామంది ప్రార్థన లేదా యోగ సాధన ప్రారంభంలో మరియు చివరలో మూడుసార్లు ఓం జపిస్తారు, మరికొందరు జపమాలతో 108 సార్లు జపిస్తారు. యోగ సూత్రాల ప్రకారం, దాని అర్థంపై ధ్యాస ఉంచుతూ జపించడమే ముఖ్యం.

ఓం మరియు ఇక్ ఓంకార్ ఒకటేనా?

కాదు, ధ్వనిలో వాటికి సంబంధం ఉన్నప్పటికీ. గురు గ్రంథ్ సాహిబ్‌లోని మూల్ మంతర్ ప్రారంభమైన ఇక్ ఓంకార్, సృష్టికర్త ఒక్కడే అని సిక్కులు చేసే ప్రకటన. సిక్కులు దీనిని తమ స్వంత ధర్మశాస్త్రం పరిధిలో అర్థం చేసుకుంటారు, కాబట్టి దీనిని కేవలం హిందూ ఓంకారానికి సిక్కు రూపం అని వర్ణించకూడదు.

ఎవరైనా ఓం జపించవచ్చా?

నేడు చాలామంది హిందూ గురువులు ఎవరైనా గౌరవంతో ఓం జపించడాన్ని స్వాగతిస్తారు, ప్రపంచవ్యాప్తంగా యోగ తరగతులలో కూడా ఇది విస్తృతంగా వాడబడుతుంది. కొన్ని సాంప్రదాయ శాఖలు చారిత్రకంగా వేద పఠనంపై పరిమితులు విధించాయి, కొన్ని కుటుంబాలకు తమ స్వంత ఆచారాలు ఉంటాయి, కాబట్టి మీ కుటుంబ పెద్దల మార్గదర్శనాన్ని అనుసరించడం మంచిదే.

సంపాదకుని గమనిక (9 అక్టోబర్ 2026)

ఈ వివరణ అక్టోబర్ 2026లో రాయబడింది. మాండూక్య, కఠ, ముండక, తైత్తిరీయ, ఛాందోగ్య ఉపనిషత్తులు, భగవద్గీత మరియు యోగ సూత్రాలు భావాల స్థాయిలో సారాంశంగా ఇవ్వబడ్డాయి; ఏ శ్లోకాలూ ఉల్లేఖించబడలేదు. రాసే చిహ్నంలోని భాగాల అర్థాన్ని ఒక ప్రసిద్ధ వివరణగా పేర్కొన్నాము. బౌద్ధ, జైన, సిక్కు మతాలలో ఓం గురించిన వర్ణనలు సంక్షిప్తమైనవి, సాధారణమైనవి; ఆ సంప్రదాయాలకు చెందిన పాఠకులు వాటిని మరింత సమగ్రంగా వివరించవచ్చు.

సంబంధిత మార్గదర్శినులు