మహా మృత్యుంజయ మంత్రం: త్రయంబకుని అర్థం & శివుని రూపంలోని పరమార్థం

ఓం త్ర్యంబకం యజామహే సుగంధిం పుష్టివర్ధనమ్ | ఉర్వారుకమివ బంధనాన్ మృత్యోర్ముక్షీయ మామృతాత్ ||

అందరికీ శక్తిని ప్రసాదించే సుగంధభరితుడైన త్రినేత్రుడిని (శివుడిని) ఆరాధిస్తున్నాను. దోసపండు తొడిమ నుండి విడిపోయినట్లు, మరణం పట్టు నుండి విడివడెదను గాక!

ఈ మంత్రాన్ని ఎందుకు మృత్యుంజయ మంత్రం అంటారు?

అనేక వేల మంత్రాలుండగా ఈ శివమంత్రాన్నే మృత్యుంజయ మంత్రం అని ఎందుకు అంటారు? దోసపండుకూ మరణానికీ సంబంధం ఏమిటి? ఇక్కడ మృత్యువును జయించడమంటే శరీరం పడిపోకుండా వేలాది సంవత్సరాలు జీవించడం కాదు — పునర్జన్మ లేకపోవడం, అంటే ఈ జన్మలోనే ముక్తిని పొందడం.

ఈ ముక్తి మరణం తర్వాత లభించేది కాదు; జీవించి ఉండగానే పొందవలసిన స్థితి. ఈ ముక్తస్థితిని పొందాలంటే జ్ఞాని కావాలి — ఆ జ్ఞానత్వాన్ని ప్రసాదించేదే ఈ మంత్రం.

ఉర్వారుక (దోసపండు) ఉపమానం

దోసపాదు సాధారణంగా నేలమీద ఉంటుంది. దానికి కాసిన దోసకాయ పండినప్పుడు తొడిమ నుండి అలవోకగా తనంతట తనే విడిపోతుంది. జ్ఞానత్వం పొందిన వ్యక్తి కూడా ఇదే విధంగా ప్రాపంచికత (మాయ) నుండి అలవోకగా విడివడతాడు.

పండిన దోసపండు తొడిమతో సంబంధం లేకుండా దాని చెంతనే ఉన్నట్లే, జ్ఞాని కూడా సంసారమనే మాయ నుండి విడివడినా, దేహ ప్రారబ్ధం తీరేంతవరకు సంసారంలోనే జీవన్ముక్తుడై ఉంటాడు — ప్రాపంచిక బంధాలు చెంతనే ఉన్నా, అవి అంటకుండా నిరంతరం ఆత్మానుభవాన్ని ఆస్వాదిస్తూ ఉంటాడు. ఇక జననమరణాలు లేని స్థితి — పునర్జన్మ లేకపోవడమే మృత్యువును జయించడం.

ఈ స్థితిని పొందడం ఎలాగో తెలియజేసేదే త్రినేత్రుని ఆరాధన. జ్ఞానస్థితికి ఎదగాలంటే గురువు అవసరం — ఆదిగురువు శివుడే.

శివుని దివ్యరూపంలోని ఆధ్యాత్మిక రహస్యాలు

• పంచభూతాత్మకుడు: పులిచర్మం భూతత్త్వానికి, తలపై గంగ జలతత్త్వానికి, మూడవ నేత్రం అగ్నితత్త్వానికి, విభూతి వాయుతత్త్వానికి, శబ్దబ్రహ్మ స్వరూపమైన డమరుకం ఆకాశతత్త్వానికి చిహ్నాలు.

  Advertisement

• త్రయంబకుడు: మూడు కన్నులు భూత-భవిష్యత్-వర్తమాన కాలాలను సూచిస్తాయి. మూడవ కన్ను జ్ఞానానికి చిహ్నం — ఆజ్ఞాచక్ర స్థానంలోని ఈ ప్రజ్ఞాచక్షువు వద్దే ఇడా, పింగళ, సుషుమ్నా నాడులు కలిసే త్రివేణి సంగమం.

• నామము (మూడు గీతలు): జాగృతి, స్వప్న, సుషుప్తి అవస్థలకు, మధ్యబిందువు తురీయావస్థకు చిహ్నం. ఈ జగత్తు త్రిగుణాత్మకమని, గుణాతీతుడవు కమ్మని, శివ-విష్ణు భేదం లేకుండా అంతా త్రిమూర్త్యాత్మకమని — మువ్వురూ ఒకటేనని సూచన.

• విభూతిధారి: సృష్టి అంతా ఎప్పటికైనా భస్మమవుతుంది; నీవు-నేను అనుకునే ఈ దేహం కూడా భస్మమవుతుందని తెలిపేదే భస్మధారణ.

• త్రిశూలం: సత్వ-రజో-తమో గుణాలకు, ఇచ్ఛా-క్రియా-జ్ఞాన శక్తులకు, ఇడా-పింగళ-సుషుమ్నా నాడులకు ప్రతిరూపం.

• నాగాభరణుడు: సర్పం ప్రాపంచిక విషయాలకు ప్రతీక. కామ-క్రోధ-లోభ-మోహ-మద-మాత్సర్యాలను జయించడం కష్టం; వాటిని అదుపులో ఉంచుకోవాలని సూచన. వెన్నెముక పాములా, మెదడు పడగలా — కుండలినీ జాగృతికి చిహ్నం.

తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు

మహా మృత్యుంజయ మంత్రం అర్థం ఏమిటి?

సుగంధభరితుడైన, పోషణ ప్రసాదించే త్రినేత్రుడిని ఆరాధిస్తున్నాను; దోసపండు తొడిమ నుండి విడిపోయినట్లు మరణ బంధం నుండి విముక్తుడనై అమృతత్వాన్ని పొందెదను గాక — అని అర్థం.

త్రయంబకుడు అంటే ఎవరు?

మూడు కన్నుల వాడు — శివుడు. మూడు కన్నులు మూడు కాలాలను, మూడవ కన్ను జ్ఞానాన్ని సూచిస్తాయి.

శుభమస్తు · సమస్త లోకాః సుఖినో భవంతు · ఓం నమః శివాయ