శివ తాండవ స్తోత్రం — పూర్తి పాఠం, భావం & ప్రయోజనాలు

శివ తాండవ స్తోత్రం — లంకాధిపతి, పరమ శివభక్తుడైన రావణుడు రచించినదిగా ప్రసిద్ధి. డమరుక నాదపు లయతో, శివుని ప్రళయ-సృష్టి నృత్యమైన తాండవ దృశ్యాన్ని ఇది అద్భుతంగా చిత్రిస్తుంది. క్రింద ప్రామాణికమైన పూర్తి 15 శ్లోకాలను దేవనాగరి మరియు రోమన్ (IAST) లిపిలో ఇచ్చి, తదుపరి మా సొంత మాటలలో భావాన్ని తెలియజేస్తున్నాం.

శివ తాండవ స్తోత్రం — పూర్తి పాఠం (దేవనాగరి + రోమన్)

శ్లోకం 1

जटाटवीगलज्जलप्रवाहपावितस्थले गलेऽवलम्ब्य लम्बितां भुजङ्गतुङ्गमालिकाम् । डमड्डमड्डमड्डमन्निनादवड्डमर्वयं चकार चण्डताण्डवं तनोतु नः शिवः शिवम् ॥१॥

jaṭāṭavī-galaj-jala-pravāha-pāvita-sthale gale’valambya lambitāṁ bhujaṅga-tuṅga-mālikām | ḍamaḍ-ḍamaḍ-ḍamaḍ-ḍaman-ninādavaḍ-ḍamarvayaṁ cakāra caṇḍa-tāṇḍavaṁ tanotu naḥ śivaḥ śivam ||1||

శ్లోకం 2

जटाकटाहसम्भ्रमभ्रमन्निलिम्पनिर्झरी­विलोलवीचिवल्लरीविराजमानमूर्धनि । धगद्धगद्धगज्ज्वलल्ललाटपट्टपावके किशोरचन्द्रशेखरे रतिः प्रतिक्षणं मम ॥२॥

jaṭā-kaṭāha-sambhrama-bhraman-nilimpa-nirjharī­vilola-vīci-vallarī-virājamāna-mūrdhani | dhagad-dhagad-dhagaj-jvalal-lalāṭa-paṭṭa-pāvake kiśora-candra-śekhare ratiḥ pratikṣaṇaṁ mama ||2||

శ్లోకం 3

धराधरेन्द्रनन्दिनीविलासबन्धुबन्धुर­स्फुरद्दिगन्तसन्ततिप्रमोदमानमानसे । कृपाकटाक्षधोरणीनिरुद्धदुर्धरापदि क्वचिद्दिगम्बरे मनो विनोदमेतु वस्तुनि ॥३॥

dharādharendra-nandinī-vilāsa-bandhu-bandhura­sphurad-diganta-santati-pramodamāna-mānase | kṛpā-kaṭākṣa-dhoraṇī-niruddha-durdharāpadi kvacid-digambare mano vinodam etu vastuni ||3||

శ్లోకం 4

जटाभुजङ्गपिङ्गलस्फुरत्फणामणिप्रभा­कदम्बकुङ्कुमद्रवप्रलिप्तदिग्वधूमुखे । मदान्धसिन्धुरस्फुरत्त्वगुत्तरीयमेदुरे मनो विनोदमद्भुतं बिभर्तु भूतभर्तरि ॥४॥

jaṭā-bhujaṅga-piṅgala-sphurat-phaṇā-maṇi-prabhā­kadamba-kuṅkuma-drava-pralipta-digvadhū-mukhe | madāndha-sindhura-sphurat-tvag-uttarīya-medure mano vinodam adbhutaṁ bibhartu bhūta-bhartari ||4||

శ్లోకం 5

सहस्रलोचनप्रभृत्यशेषलेखशेखर­प्रसूनधूलिधोरणी विधूसराङ्घ्रिपीठभूः । भुजङ्गराजमालया निबद्धजाटजूटक श्रियै चिराय जायतां चकोरबन्धुशेखरः ॥५॥

sahasra-locana-prabhṛty-aśeṣa-lekha-śekhara­prasūna-dhūli-dhoraṇī vidhūsarāṅghri-pīṭha-bhūḥ | bhujaṅga-rāja-mālayā nibaddha-jāṭa-jūṭaka śriyai cirāya jāyatāṁ cakora-bandhu-śekharaḥ ||5||

శ్లోకం 6

ललाटचत्वरज्वलद्धनञ्जयस्फुलिङ्गभा­निपीतपञ्चसायकं नमन्निलिम्पनायकम् । सुधामयूखलेखया विराजमानशेखरं महाकपालिसम्पदेशिरोजटालमस्तु नः ॥६॥

lalāṭa-catvara-jvalad-dhanañjaya-sphuliṅga-bhā­nipīta-pañca-sāyakaṁ naman-nilimpa-nāyakam | sudhā-mayūkha-lekhayā virājamāna-śekharaṁ mahā-kapāli-sampade śiro-jaṭālam astu naḥ ||6||

శ్లోకం 7

करालभालपट्टिकाधगद्धगद्धगज्ज्वल­द्धनञ्जयाहुतीकृतप्रचण्डपञ्चसायके । धराधरेन्द्रनन्दिनीकुचाग्रचित्रपत्रक­प्रकल्पनैकशिल्पिनि त्रिलोचने रतिर्मम ॥७॥

karāla-bhāla-paṭṭikā-dhagad-dhagad-dhagaj-jvalad­dhanañjayāhutī-kṛta-pracaṇḍa-pañca-sāyake | dharādharendra-nandinī-kucāgra-citra-patraka­prakalpanaika-śilpini trilocane ratir mama ||7||

శ్లోకం 8

नवीनमेघमण्डली निरुद्धदुर्धरस्फुरत्­कुहूनिशीथिनीतमः प्रबन्धबद्धकन्धरः । निलिम्पनिर्झरीधरस्तनोतु कृत्तिसिन्धुरः कलानिधानबन्धुरः श्रियं जगद्धुरंधरः ॥८॥

navīna-megha-maṇḍalī niruddha-durdhara-sphurat­kuhū-niśīthinī-tamaḥ prabandha-baddha-kandharaḥ | nilimpa-nirjharī-dharas tanotu kṛtti-sindhuraḥ kalā-nidhāna-bandhuraḥ śriyaṁ jagad-dhuraṁdharaḥ ||8||

శ్లోకం 9

प्रफुल्लनीलपङ्कजप्रपञ्चकालिमप्रभा­वलम्बिकण्ठकन्दलीरुचिप्रबद्धकन्धरम् । स्मरच्छिदं पुरच्छिदं भवच्छिदं मखच्छिदं गजच्छिदान्धकच्छिदं तमन्तकच्छिदं भजे ॥९॥

praphulla-nīla-paṅkaja-prapañca-kālima-prabhā­valambi-kaṇṭha-kandalī-ruci-prabaddha-kandharam | smaracchidaṁ puracchidaṁ bhavacchidaṁ makhacchidaṁ gajacchidāndhakacchidaṁ tam antakacchidaṁ bhaje ||9||

శ్లోకం 10

अखर्वसर्वमङ्गलाकलाकदम्बमञ्जरी­रसप्रवाहमाधुरी विजृम्भणामधुव्रतम् । स्मरान्तकं पुरान्तकं भवान्तकं मखान्तकं गजान्तकान्धकान्तकं तमन्तकान्तकं भजे ॥१०॥

akharva-sarva-maṅgalā-kalā-kadamba-mañjarī­rasa-pravāha-mādhurī vijṛmbhaṇā-madhuvratam | smarāntakaṁ purāntakaṁ bhavāntakaṁ makhāntakaṁ gajāntakāndhakāntakaṁ tam antakāntakaṁ bhaje ||10||

శ్లోకం 11

जयत्वदभ्रविभ्रमभ्रमद्भुजङ्गमश्वस­द्विनिर्गमत्क्रमस्फुरत्करालभालहव्यवाट् । धिमिद्धिमिद्धिमिध्वनन्मृदङ्गतुङ्गमङ्गल­ध्वनिक्रमप्रवर्तितप्रचण्डताण्डवः शिवः ॥११॥

jayatv adabhra-vibhrama-bhramad-bhujaṅgama-śvasad­vinirgamat-krama-sphurat-karāla-bhāla-havya-vāṭ | dhimid-dhimid-dhimi-dhvanan-mṛdaṅga-tuṅga-maṅgala­dhvani-krama-pravartita-pracaṇḍa-tāṇḍavaḥ śivaḥ ||11||

శ్లోకం 12

दृषद्विचित्रतल्पयोर्भुजङ्गमौक्तिकस्रजोर्­गरिष्ठरत्नलोष्ठयोः सुहृद्विपक्षपक्षयोः । तृष्णारविन्दचक्षुषोः प्रजामहीमहेन्द्रयोः समप्रवृत्तिकः कदा सदाशिवं भजाम्यहम् ॥१२॥

dṛṣad-vicitra-talpayor bhujaṅga-mauktika-srajor­gariṣṭha-ratna-loṣṭhayoḥ suhṛd-vipakṣa-pakṣayoḥ | tṛṣṇāravinda-cakṣuṣoḥ prajā-mahī-mahendrayoḥ sama-pravṛttikaḥ kadā sadāśivaṁ bhajāmy aham ||12||

శ్లోకం 13

कदा निलिम्पनिर्झरीनिकुञ्जकोटरे वसन् विमुक्तदुर्मतिः सदा शिरःस्थमञ्जलिं वहन् । विमुक्तलोललोचनो ललामभाललग्नकः शिवेति मन्त्रमुच्चरन् कदा सुखी भवाम्यहम् ॥१३॥

kadā nilimpa-nirjharī-nikuñja-koṭare vasan vimukta-durmatiḥ sadā śiraḥ-stham añjaliṁ vahan | vimukta-lola-locano lalāma-bhāla-lagnakaḥ śiveti mantram uccaran kadā sukhī bhavāmy aham ||13||

శ్లోకం 14

इमं हि नित्यमेवमुक्तमुत्तमोत्तमं स्तवं पठन्स्मरन्ब्रुवन्नरो विशुद्धिमेतिसंततम् । हरे गुरौ सुभक्तिमाशु याति नान्यथा गतिं विमोहनं हि देहिनां सुशङ्करस्य चिन्तनम् ॥१४॥

imaṁ hi nityam evam uktam uttamottamaṁ stavaṁ paṭhan smaran bruvan naro viśuddhim eti santatam | hare gurau subhaktim āśu yāti nānyathā gatiṁ vimohanaṁ hi dehināṁ suśaṅkarasya cintanam ||14||

శ్లోకం 15

पूजावसानसमये दशवक्त्रगीतं यः शम्भुपूजनपरं पठति प्रदोषे । तस्य स्थिरां रथगजेन्द्रतुरङ्गयुक्तां लक्ष्मीं सदैव सुमुखीं प्रदददाति शम्भुः ॥१५॥

pūjāvasāna-samaye daśa-vaktra-gītaṁ yaḥ śambhu-pūjana-paraṁ paṭhati pradoṣe | tasya sthirāṁ ratha-gajendra-turaṅga-yuktāṁ lakṣmīṁ sadaiva sumukhīṁ pradadāti śambhuḥ ||15||

భావం (మా సొంత మాటలలో)

ఈ స్తోత్రం ఒక కథ కాదు — ఒక దివ్య దర్శనం. శివుని విశాల జటాజూటం ఒక అరణ్యం; దానిలో పవిత్ర గంగ ఉరకలెత్తుతుంది; కంఠాన ఎత్తైన సర్పమాల ఊగుతుంది; చేతిలో డమరుకం "డమడ్-డమడ్" అని మ్రోగుతుంది; ఆ ఉధృత లయకు శివుడు చండ తాండవం చేస్తాడు — ఆ శివుడు మనకు శుభాన్ని కలిగించుగాక (శ్లోకాలు 1–2).

దిగంబరుడైన ఆ స్వామి కరుణాకటాక్షం సకల ఆపదలను నివారిస్తుంది; జటలలోని సర్పమణులు ఎర్రని కాంతితో దిక్కుల ముఖాలను కుంకుమలా అలంకరిస్తాయి; శిరమున చంద్రరేఖ, ఆకాశగంగ మెరుస్తాయి (శ్లోకాలు 3–5).

6–8 శ్లోకాలు లలాటాగ్ని (మన్మథ దహనం), మూడవ కన్ను, విషాన్ని ధరించిన నీలకంఠం — లోకభారాన్ని మోసే స్వామిని స్తుతిస్తాయి. 9–10 శ్లోకాలు మన్మథ, త్రిపుర, సంసార, దక్ష యజ్ఞ, గజాసుర, అంధకాసుర సంహారకుని, చివరకు యముని జయించిన శివుని కీర్తిస్తాయి.

11–13 శ్లోకాలు భక్తుని ఆకాంక్ష: దుర్బుద్ధి తొలగి, గంగాతీర కుంజంలో నివసిస్తూ, శిరమున అంజలి ఘటిస్తూ, "శివ శివ" అని జపిస్తూ ఎప్పుడు నిజమైన సుఖాన్ని పొందుతానో; సర్పమైనా ముత్యాలహారమైనా, మిత్రుడైనా శత్రువైనా, మట్టిగడ్డయైనా రత్నమైనా సమదృష్టితో ఎప్పుడు చూడగలనో అని వేడుకుంటాడు. 14–15 శ్లోకాలు ఫలశ్రుతి — ఈ స్తోత్రాన్ని పఠించి, స్మరించి, చదివేవారికి శుద్ధి, శివభక్తి సిద్ధించి, శంభుడు సిరిసంపదలను అనుగ్రహిస్తాడు.

శివ తాండవ స్తోత్ర పఠన ప్రయోజనాలు

• మనసును స్థిరపరిచి భయాన్ని, చంచలత్వాన్ని తొలగిస్తుందని
• శివునిపై భక్తిని పెంచుతుందని
• కష్ట సమయాల్లో ధైర్యాన్ని, అంతఃశక్తిని ఇస్తుందని
• సమదృష్టి (సమభావన) కలిగిస్తుందని — స్తోత్రం స్వయంగా కోరే భావమే ఇది.

ఎలా, ఎప్పుడు పఠించాలి

• స్నానం తర్వాత శివలింగం లేదా శివుని చిత్రం ముందు కూర్చోండి.
• దీపం వెలిగించి, లయపై దృష్టితో భక్తిగా పఠించండి.
• సోమవారం, ప్రదోష కాలం, మహా శివరాత్రి నాడు ఎంతో శ్రేష్ఠం.
• ఒకసారి లేదా 3 / 11 సార్లు పఠించవచ్చు. ప్రారంభకులు మొదటి శ్లోకంతో మొదలుపెట్టవచ్చు.

గమనిక: పైన ఇచ్చిన సంస్కృత పాఠం ప్రాచీన, సార్వజనిక స్తోత్రం; భావ వివరణ మా సొంతమాటలలో ఇచ్చినది (అనువాదాన్ని కాపీ చేయలేదు). సరైన ఉచ్చారణకు గురువు వద్ద లేదా ప్రామాణిక ఆడియో ద్వారా నేర్చుకోండి.