పశుపతినాథ ఆలయం
पशुपतिनाथ मन्दिर
శివ temple · కాఠ్మండు, Bagmati, Nepal
పశుపతినాథ్ ఆలయం నేపాల్‌లోని ఖాట్మండులో బాగ్మతి నది ఒడ్డున ఉంది. ఇది ఆ దేశంలో అత్యంత పూజనీయమైన హిందూ క్షేత్రం. ఈ ఆలయం 'సకల జీవులకు ప్రభువు' అయిన పశుపతిగా శివునికి అంకితం చేయబడింది. ఇక్కడ ఆయన ఐదు ముఖాల లింగంగా పూజింపబడతారు; పశుపతి ఏరియా డెవలప్‌మెంట్ ట్రస్ట్ (PADT) ఆ ముఖాలను తత్పురుష, అఘోర, సద్యోజాత, వామదేవ, ఈశాన అని పేర్కొంటోంది. పగోడా శైలిలో ఉన్న ప్రధాన ఆలయానికి బంగారు పూత పూసిన పైకప్పులు, వెండి మరియు బంగారు తొడుగులు ఉన్న తలుపులు ఉన్నాయి.
ఈ ఆలయం విస్తృత పశుపతి ప్రాంతానికి కేంద్రం; ఇది ఆలయాలు, ఘాట్లు, మఠాలు మరియు అడవితో కూడిన పవిత్ర ప్రదేశం. UNESCO దీనిని విశాలమైన హిందూ ఆలయ ఆవరణగా వర్ణిస్తుంది. 1979లో నమోదైన ఖాట్మండు లోయ ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశంలోని ఏడు స్మారక మండలాల్లో ఇది ఒకటి.
Faith & Tradition
Religious Significance of పశుపతినాథ ఆలయం
నేపాల్ మరియు భారతదేశంలోని హిందువులకు పశుపతినాథ్ యాత్ర అత్యంత ముఖ్యమైన భక్తి కార్యాల్లో ఒకటి. PADT ప్రకారం, శివ పురాణం పశుపతినాథుడిని భారతదేశంలోని కేదార్నాథ్ దేవుడైన కేదారేశ్వరుని శిరస్సుగా వర్ణిస్తుంది. ఇది రెండు క్షేత్రాలను ఒకే పవిత్ర కథలో కలుపుతుంది. పశుపతి అనే పేరు పశు (జీవి లేదా ప్రాణి), పతి (ప్రభువు) అనే పదాల కలయిక; భక్తులు ఆయనను మోక్షప్రదాతగా ఆరాధిస్తారు.
పశుపతి ప్రాంతం అంత్యక్రియలకు కూడా ఒక ప్రధాన స్థలం. PADT నిర్వహించే ఆర్య ఘాట్, భస్మేశ్వర్ ఘాట్ వంటి బాగ్మతి తీరంలోని ఘాట్లలో దహన సంస్కారాలు జరుగుతాయి. ఈ ప్రాంతంలో రెండవ అత్యంత ముఖ్యమైన ఆలయమని PADT పేర్కొనే సమీపంలోని గుహ్యేశ్వరి ఆలయం, సతీదేవితో ముడిపడిన శక్తి పీఠంగా పూజింపబడుతుంది. సాయంకాలం జరిగే బాగ్మతి హారతి సందర్శించే భక్తులకు ప్రసిద్ధమైన ఆచారమని నేపాల్ టూరిజం బోర్డు పేర్కొంటోంది.
Heritage
History of పశుపతినాథ ఆలయం
ఆలయం స్థాపించబడిన ఖచ్చితమైన తేదీ తెలియదు. PADT ప్రకారం, ఈ ఆలయాన్ని ఖాట్మండు లోయను పాలించిన లిచ్ఛవి రాజు సుపుష్ప దేవుడు నిర్మించారని చెబుతారు, తరువాత ఇది పలుమార్లు పునర్నిర్మించబడింది. పత్రికా కథనాలు దీనిని సుమారు ఐదవ శతాబ్దం నాటి క్షేత్రంగా వర్ణించాయి. తొలి దశలకు సంబంధించిన సమాచారం మిగిలి ఉన్న నిర్మాణాలపై కాకుండా వంశావళులు మరియు సంప్రదాయంపై ఆధారపడి ఉంది.
ప్రస్తుత ప్రధాన ఆలయాన్ని క్రీ.శ. 1697లో కాంతిపుర్ (ఖాట్మండు) రాజు భూపాలేంద్ర మల్ల నిర్మించారని PADT పేర్కొంటోంది. తరువాతి శతాబ్దాల్లో బాగ్మతికి రెండు ఒడ్డులా దాని చుట్టూ వందలాది చిన్న ఆలయాలు, మందిరాలు వెలిశాయి. వాటిలో PADT పద్దెనిమిదవ శతాబ్దానికి చెందినదిగా పేర్కొనే గోరఖ్‌నాథ్ ఆలయం, విశ్వరూప మరియు పంచదేవల్ సముదాయాలు ఉన్నాయి.
ఆధునిక కాలంలో పశుపతి ప్రాంతాన్ని నేపాల్ సాంస్కృతిక, పర్యాటక మరియు పౌర విమానయాన మంత్రిత్వ శాఖ పరిధిలోని స్వయంప్రతిపత్తి సంస్థ అయిన పశుపతి ఏరియా డెవలప్‌మెంట్ ట్రస్ట్ నిర్వహిస్తోంది. PADT ప్రకారం, ఇది విక్రమ శకం 2043లో (క్రీ.శ. 1986/87) స్థాపించబడింది. భారతదేశానికి చెందిన అర్చకులు ఈ క్షేత్రంలో సేవలందిస్తారు. సెప్టెంబర్ 2009లో, కొత్తగా నియమితులైన కర్ణాటకకు చెందిన ఇద్దరు భట్ట అర్చకులపై ఆలయం లోపల దాడి జరిగింది; ఆ తరువాత నేపాల్ సాంస్కృతిక మంత్రి, భారత రాయబారి ఐక్యతకు సూచనగా ఈ క్షేత్రంలో కలిసి పూజ చేశారని Hindustan Times నివేదించింది.
Architecture and sacred features
ప్రధాన ఆలయం నేపాలీ పగోడా శైలి నిర్మాణం. దాని బంగారు పూత పూసిన పైకప్పులు, వెండి మరియు బంగారు తాపడం చేసిన తలుపులు, చెక్కిన కలప మరియు లోహపు ఆధార దూలాలు, తోరణ ఫలకాలను PADT ప్రత్యేకంగా పేర్కొంటుంది. ఖాట్మండు లోయలోని అంతస్తుల ఆలయాలు ఎక్కువగా కాల్చిన ఇటుక, మట్టి గార మరియు కలపతో నిర్మించబడ్డాయని, వాటిపై ఒకదానిపై ఒకటి అమర్చిన టెర్రకోటా పెంకులు, బంగారు పూత పూసిన లోహ శిఖరాలు ఉంటాయని UNESCO పేర్కొంటోంది.
విస్తృత ఆవరణలో అనేక శైలులు కలిసి ఉన్నాయి. సముదాయం అంతటా పగోడా, శిఖర మరియు గుమ్మట శైలి ఆలయాలు ఉన్నాయని నేపాల్ టూరిజం బోర్డు పేర్కొంటోంది. శిఖర శైలిలోని గోరఖ్‌నాథ్ ఆలయం, మృగస్థలి అడవిలోని గుమ్మటం గల విశ్వరూప ఆలయం, పంద్రా శివాలయ అని పిలువబడే పదిహేను చిన్న శివ మందిరాల వరుస వీటికి ఉదాహరణలు.
Plan Your Visit
Darshan and Visitor Information
ప్రధాన ఆలయ ప్రాంగణంలోకి హిందువులకు మాత్రమే ప్రవేశం ఉందని నేపాల్ టూరిజం బోర్డు పేర్కొంటోంది. ఇతర మతాల సందర్శకులు బాగ్మతి తూర్పు ఒడ్డున ఉన్న మెట్ల వేదికల నుండి ఆలయాన్ని చూడవచ్చు. చెప్పులు, బెల్టులు సహా తోలు వస్తువులకు ఆలయంలో అనుమతి లేదు, ప్రధాన గర్భాలయాన్ని ఫోటో తీయడం నిషేధం.
నాలుగు ద్వారాలు తెల్లవారకముందే తెరుచుకుని, మధ్యాహ్నం ప్రారంభంలో మూసివేయబడతాయని PADT చెబుతోంది. హారతి కోసం సాయంత్రం మళ్లీ తెరుచుకుంటాయి, ఆ సమయం రుతువును బట్టి మారుతుంది. మహా శివరాత్రి, తీజ్ వంటి ఉత్సవాల సమయంలో వేళలు మారుతాయి. ఈ ఏర్పాట్లు పశుపతి ఏరియా డెవలప్‌మెంట్ ట్రస్ట్ పేర్కొన్న విధంగా ఉన్నాయి (అక్టోబర్ 2026లో తనిఖీ చేయబడింది); ప్రయాణానికి ముందు ప్రస్తుత ఏర్పాట్లను PADT వద్ద నిర్ధారించుకోండి.
Timings and arrangements change with seasons and festivals. Confirm current details with పశుపతి ఏరియా డెవలప్‌మెంట్ ట్రస్ట్ (PADT), సాంస్కృతిక, పర్యాటక మరియు పౌర విమానయాన మంత్రిత్వ శాఖ, నేపాల్ ప్రభుత్వం (official website) before travelling. Last reviewed 5 October 2026.
Sacred Calendar
Festivals at పశుపతినాథ ఆలయం
మహా శివరాత్రి
పశుపతినాథ్‌లో ఇది అత్యంత ముఖ్యమైన ఉత్సవం. నేపాల్ మరియు భారతదేశం నలుమూలల నుండి యాత్రికులు, సాధువులు రాత్రంతా శివారాధన కోసం తరలివస్తారు; లక్షలాది మంది హాజరవుతారని PADT చెబుతోంది.
హరితాళిక తీజ్
హిందూ మహిళలు ఉపవాసం ఉండి, ఎర్ర చీరలు ధరించి పశుపతినాథ్కు వచ్చి తమ భర్తలు, కుటుంబాల క్షేమం కోసం ప్రార్థిస్తారు. ఆలయం, దాని పరిసరాలు 'ఎరుపు సముద్రం'గా మారుతాయని నేపాల్ టూరిజం బోర్డు వర్ణిస్తుంది.
శ్రావణ సోమవారాలు
శ్రావణ మాసంలోని సోమవారాల్లో భక్తులు పెద్ద సంఖ్యలో వస్తారు. ఈ రోజుల కోసం PADT ప్రత్యేక దర్శన మార్గాలు, ఏర్పాట్లను ప్రకటిస్తుంది.
హరిశయని మరియు హరిబోధిని ఏకాదశి
పక్షానికొకసారి వచ్చే ఏకాదశుల్లో ఈ రెండూ అత్యంత ప్రముఖమైనవని నేపాల్ టూరిజం బోర్డు పేర్కొంటోంది. ఈ రెండు రోజుల్లోనూ ఆలయం ప్రత్యేకంగా రద్దీగా ఉంటుంది.
దశైన్
నేపాల్ ప్రధాన జాతీయ ఉత్సవం సందర్భంగా, పశుపతి ప్రాంతంలోని ఆర్య ఘాట్ వద్ద ప్రత్యేక మహాభిషేక పూజలు, నైవేద్యాలు జరుగుతాయని PADT పేర్కొంటోంది.
Location
How to Reach పశుపతినాథ ఆలయం
పశుపతినాథ్ ఖాట్మండుకు తూర్పు వైపున, PADT కార్యాలయం ఉన్న గౌశాల ప్రాంతానికి సమీపంలో ఉంది. అంతర్జాతీయ మరియు దేశీయ విమానాలు ఖాట్మండులోని త్రిభువన్ అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయానికి చేరుకుంటాయి. ఖాట్మండులో ప్రయాణికుల రైల్వే లేదు, కాబట్టి భారతదేశం నుండి వచ్చే యాత్రికులు సాధారణంగా విమానంలో లేదా సరిహద్దు దాటి రోడ్డు మార్గంలో చేరుకుంటారు.
టాక్సీలు, మైక్రోబస్సులు మరియు మూడు చక్రాల టెంపోలు సందర్శకులను గౌశాల వద్ద దింపుతాయని, అక్కడి నుండి ఆలయ ప్రాంతానికి కొద్ది దూరం నడిస్తే చాలని నేపాల్ టూరిజం బోర్డు తెలియజేస్తోంది.
Location: కాఠ్మండు, Bagmati, Nepal
Nearest airport: త్రిభువన్ అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం, ఖాట్మండు
Nearest railway station: ఖాట్మండులో రైల్వే స్టేషన్ లేదు; విమానం లేదా రోడ్డు మార్గంలో చేరుకోవాలి
More in Hindu temples in Bagmati · శివ temples
Questions
పశుపతినాథ ఆలయం: Frequently Asked Questions
హిందువులు కానివారు పశుపతినాథ్ ఆలయంలోకి ప్రవేశించవచ్చా?
నేపాల్ టూరిజం బోర్డు ప్రకారం, ప్రధాన ఆలయ ప్రాంగణంలోకి హిందువులకు మాత్రమే ప్రవేశం ఉంది. ఇతరులు బాగ్మతి నదికి అవతలి వైపు ఉన్న మెట్ల వేదికల నుండి ఆలయాన్ని చూడవచ్చు.
పశుపతినాథ్ ఆలయాన్ని ఎవరు నిర్మించారు?
సంప్రదాయం ప్రకారం లిచ్ఛవి రాజు సుపుష్ప దేవుడు దీనిని నిర్మించారు. ప్రస్తుత ప్రధాన ఆలయాన్ని క్రీ.శ. 1697లో కాంతిపుర్ రాజు భూపాలేంద్ర మల్ల నిర్మించారని PADT పేర్కొంటోంది.
పశుపతినాథ్ UNESCO ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశమా?
అవును. 1979లో UNESCO నమోదు చేసిన ఖాట్మండు లోయ ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాన్ని ఏర్పరిచే ఏడు స్మారక మండలాల్లో పశుపతి ఒకటి.
పశుపతినాథ్కు, కేదార్నాథ్కు ఉన్న సంబంధం ఏమిటి?
PADT ఉదహరించిన శివ పురాణం ప్రకారం, పశుపతినాథుడు కేదార్నాథ్ దేవుడైన కేదారేశ్వరుని శిరస్సు. అందుకే భక్తులు ఈ రెండు క్షేత్రాలను పరస్పరం అనుబంధమైనవిగా భావిస్తారు.
పశుపతినాథ్ లోపల ఫోటోలు తీయవచ్చా?
లేదు. ప్రధాన ఆలయాన్ని ఫోటో తీయడం ఖచ్చితంగా నిషేధించబడిందని, తోలు వస్తువులను బయటే వదిలి వెళ్లాలని నేపాల్ టూరిజం బోర్డు తెలియజేస్తోంది.
పశుపతినాథ్‌లో అత్యంత ప్రసిద్ధమైన ఉత్సవం ఏది?
ఫాల్గుణ మాసంలో (ఫిబ్రవరి–మార్చి) జరిగే మహా శివరాత్రికి అత్యధిక సంఖ్యలో జనం వస్తారు, వారిలో భారతదేశం మరియు నేపాల్ నుండి వచ్చే అనేకమంది సాధువులు కూడా ఉంటారు.
పశుపతినాథ్ ఆలయాన్ని ఎవరు నిర్వహిస్తారు?
నేపాల్ సాంస్కృతిక, పర్యాటక మరియు పౌర విమానయాన మంత్రిత్వ శాఖ పరిధిలోని స్వయంప్రతిపత్తి సంస్థ అయిన పశుపతి ఏరియా డెవలప్‌మెంట్ ట్రస్ట్ ఆలయాన్ని మరియు విస్తృత పశుపతి ప్రాంతాన్ని నిర్వహిస్తుంది.
Sources and attribution
- Pashupati Area Development Trust, Government of Nepal — About Us – Pashupati Area Development Trust
- Pashupati Area Development Trust, Government of Nepal — Pasupatinath Temple (monument page, history and hours)
- Pashupati Area Development Trust, Government of Nepal — Festivals at Pashupatinath
- Pashupati Area Development Trust, Government of Nepal — Monuments – Temples & Shrines of the Pashupati Area
- UNESCO World Heritage Centre — Kathmandu Valley (World Heritage List no. 121)
- Nepal Tourism Board — Pashupatinath Temple
- Nepal Tourism Board — Pashupatinath Tour
- Encyclopaedia Britannica — Kathmandu
- Hindustan Times (IANS) — Tension at Pashupatinath, Nepal Maoists deny role in attack (5 September 2009)
Spotted an error? Write to info@hindutone.com — see our editorial policy.
