తిథి అంటే ఏమిటి? 30 తిథుల వివరణ: పేర్లు, క్షయ మరియు వృద్ధి తిథులు, పండుగ తేదీలు ఎందుకు మారుతాయి

త్వరిత సమాధానం: తిథి అంటే చాంద్రమాన దినం. చంద్రుడు సూర్యుని నుండి మరో 12 డిగ్రీలు దూరం జరగడానికి పట్టే సమయమే తిథి. అమావాస్య నుండి అమావాస్య వరకు పూర్తి చక్రం 360 డిగ్రీలు, కాబట్టి ఒక చాంద్రమాసంలో 30 తిథులు ఉంటాయి: వెన్నెల పక్షంలో 15 (శుక్ల పక్షం, పౌర్ణమితో ముగుస్తుంది), చీకటి పక్షంలో 15 (కృష్ణ పక్షం, అమావాస్యతో ముగుస్తుంది). తిథులు క్యాలెండర్ రోజులతో సరిపోలవు, కాబట్టి ఒక తిథి రెండు సూర్యోదయాలకు విస్తరించవచ్చు లేదా పూర్తిగా లోపించవచ్చు. అందుకే హిందూ పండుగ తేదీలు మారుతూ ఉంటాయి, భారతదేశం మరియు ఇతర దేశాల మధ్య వేరుగా కూడా ఉండవచ్చు.

తిథిని ఎలా లెక్కిస్తారు

ప్రతి నెలా చంద్రుడు సూర్యుడిని ఒక చుట్టు దాటి వెళ్తాడు. అమావాస్య నాడు ఇద్దరూ ఒకే రేఖాంశంలో ఉంటారు; పౌర్ణమి నాడు 180 డిగ్రీల దూరంలో ఉంటారు. జ్యోతిషం ఈ మారుతున్న అంతరాన్ని (ఎలాంగేషన్) 12 డిగ్రీల చొప్పున 30 భాగాలుగా విభజిస్తుంది:

• తిథి సంఖ్య = (చంద్రుని రేఖాంశం మైనస్ సూర్యుని రేఖాంశం) ని 12 తో భాగించి, పై పూర్ణాంకానికి సరిచేయాలి.
• 0 నుండి 12 డిగ్రీలు శుక్ల పాడ్యమి, 12 నుండి 24 డిగ్రీలు శుక్ల విదియ, ఇలా 168 నుండి 180 డిగ్రీల వద్ద పౌర్ణమి వరకు.
• 180 నుండి 192 డిగ్రీలు కృష్ణ పాడ్యమి, 348 నుండి 360 డిగ్రీల వద్ద అమావాస్యతో చక్రం ముగుస్తుంది.

ఉదాహరణ లెక్క: ఒక క్షణంలో చంద్రుడు 100 డిగ్రీల వద్ద, సూర్యుడు 10 డిగ్రీల వద్ద ఉంటే, అంతరం 90 డిగ్రీలు. 90 ని 12 తో భాగిస్తే 7.5, కాబట్టి ఏడు తిథులు పూర్తయ్యాయి, ఎనిమిదవది, శుక్ల అష్టమి నడుస్తోంది. అంతరం 96 డిగ్రీలకు చేరగానే నవమి మొదలవుతుంది. రెండు గ్రహాల మధ్య తేడా మాత్రమే ముఖ్యం కాబట్టి, నక్షత్రంలా కాకుండా, అయనాంశ (సైడీరియల్ సవరణ) తిథిని ప్రభావితం చేయదు.

చంద్రుడు రోజుకు సుమారు 13 డిగ్రీలు, సూర్యుడు సుమారు 1 డిగ్రీ కదులుతారు, కాబట్టి అంతరం రోజుకు దాదాపు 12 డిగ్రీలు పెరుగుతుంది. అందుకే సగటున ఒక తిథి సుమారు ఒక రోజు ఉంటుంది. కానీ దీర్ఘవృత్తాకార కక్ష్యలో చంద్రుని వేగం మారుతుంది, కాబట్టి ఆచరణలో ఒక తిథి సుమారు 20 నుండి 27 గంటల వరకు ఉండవచ్చు.

30 తిథులు: పేర్ల పట్టిక

తిథుల పేర్లు సంస్కృత క్రమసంఖ్యలు. 15వ తిథి శుక్ల పక్షంలో పౌర్ణమి, కృష్ణ పక్షంలో అమావాస్య. సాంప్రదాయిక పంచవిధ వర్గీకరణ (నంద, భద్ర, జయ, రిక్త, పూర్ణ) ప్రతి ఐదు తిథులకు పునరావృతమవుతుంది, ముహూర్త నియమాలలో ఉపయోగిస్తారు; రిక్త ("ఖాళీ") తిథులైన 4వ, 9వ, 14వ తిథులలో కొత్త పనులు ప్రారంభించడం సాంప్రదాయికంగా నివారిస్తారు.

కొన్ని క్యాలెండర్లు తిథులను 1 నుండి 30 వరకు వరుసగా లెక్కిస్తాయి, అలా కృష్ణ పాడ్యమి 16వ తిథి, అమావాస్య 30వ తిథి అవుతాయి. ప్రాంతాల వారీగా పేర్లు మారుతాయి (పాడ్యమి, పౌర్ణమి, అమావాసై).

క్షయ మరియు వృద్ధి: లోపించే మరియు పునరావృతమయ్యే తిథులు

సాధారణ నియమం (ఉదయ తిథి) ఏమిటంటే, స్థానిక సూర్యోదయ సమయంలో ఉన్న తిథే ఆ రోజంతటికీ పేరు. తిథులు ఖచ్చితంగా 24 గంటలు ఉండవు కాబట్టి, రెండు విషయాలు జరగవచ్చు:

• క్షయ తిథి (లోపించేది): ఒక చిన్న తిథి ఒక సూర్యోదయం తర్వాత మొదలై, మరుసటి సూర్యోదయానికి ముందే ముగుస్తుంది. అది ఏ సూర్యోదయాన్నీ తాకదు, కాబట్టి ఏ క్యాలెండర్ రోజుకూ దాని పేరు ఉండదు. ఉదాహరణకు, పంచాంగం తదియ నుండి నేరుగా పంచమికి వెళ్తుంది.
• వృద్ధి తిథి (పునరావృతమయ్యేది): ఒక పొడవైన తిథి ఒక సూర్యోదయానికి కొంచెం ముందు మొదలై, మరుసటి సూర్యోదయం తర్వాత కొంచెంసేపటికి ముగుస్తుంది. అది రెండు సూర్యోదయాల్లోనూ ఉంటుంది, కాబట్టి వరుసగా రెండు రోజులకు ఒకే తిథి ఉంటుంది.

అందుకే "తొమ్మిది రాత్రుల" నవరాత్రి ఎనిమిది లేదా పది క్యాలెండర్ రోజులు ఉండవచ్చు, కొన్నిసార్లు రెండు పండుగలు ఒకే రోజు రావచ్చు.

నిజమైన ఉదాహరణ: నవరాత్రి 2026

2026 శరన్నవరాత్రుల్లో, న్యూఢిల్లీలో శనివారం 17 మరియు ఆదివారం 18 అక్టోబర్ రెండు రోజులూ సూర్యోదయానికి సప్తమి ఉంది. సప్తమి రెండు సూర్యోదయాలను కవర్ చేయడంతో, తరువాతి తిథులు ఆ రోజులో ఆలస్యంగా జరిగాయి. సోమవారం 19 అక్టోబర్ సూర్యోదయానికి అష్టమి ఉండి, ఆ ఉదయం సుమారు 10:52 AM IST కి ముగిసింది, ఆ తర్వాత నవమి మొదలైంది. ఈ పర్వదినాలకు సంబంధించిన సాంప్రదాయిక నియమాలను అనుసరించి, దృక్ పంచాంగం భారతదేశంలో దుర్గాష్టమి మరియు మహా నవమి రెండింటినీ సోమవారం, 19 అక్టోబర్ 2026 నాడు చూపిస్తుంది, దసరాను మంగళవారం, 20 అక్టోబర్ నాడు చూపిస్తుంది (దశమి 20 అక్టోబర్ మధ్యాహ్నం 12:50 PM IST నుండి 21 అక్టోబర్ మధ్యాహ్నం 2:11 PM IST వరకు).

భారతదేశం వెలుపల అవే తిథి మార్పులకు సూర్యోదయ క్షణాలు వేరుగా వస్తాయి, కాబట్టి దృక్ పంచాంగం USA, కెనడా మరియు UK లకు దుర్గాష్టమిని 18 అక్టోబర్ నాడు, మహా నవమిని 19 అక్టోబర్ నాడు చూపిస్తుంది. రోజువారీ పూర్తి వివరాల కోసం, నవరాత్రి 2026 NRI గైడ్ మరియు కన్యా పూజ 2026 గైడ్ చూడండి.

సూర్యోదయ నియమం vs పండుగ-నిర్దిష్ట నియమాలు

సాధారణ రోజు తిథిని సూర్యోదయ నియమం నిర్ణయిస్తుంది, కానీ చాలా పండుగలకు తిథి రోజులోని ఏ భాగాన్ని కవర్ చేయాలో అనే దానిపై వాటి సొంత నియమం ఉంటుంది. ధర్మశాస్త్ర గ్రంథాలు (నిర్ణయ సింధు, ధర్మ సింధు వంటివి) వీటిని నిర్దేశిస్తాయి, పంచాంగకర్తలు వాటిని అనుసరిస్తారు. ముఖ్యమైనవి:

కాబట్టి తిథి "సూర్యోదయానికి" ఉన్న రోజునే పండుగ ఎప్పుడూ రాదు. ఉదాహరణకు, దీపావళి లక్ష్మీ పూజ సాయంత్రం (ప్రదోష) కాలాన్ని కవర్ చేసే అమావాస్యను అనుసరిస్తుంది. 2026 లో దీపావళి ఆదివారం, 8 నవంబర్ నాడు వస్తుంది; ముహూర్తం కోసం దీపావళి 2026 పూర్తి గైడ్ చూడండి.

ఏకాదశి, అమావాస్య, పౌర్ణమి ఎందుకు ముఖ్యమైనవి

ఏకాదశి, 11వ తిథి, వైష్ణవ సంప్రదాయంలో అత్యంత విస్తృతంగా ఆచరించే ఉపవాసం, నెలకు రెండుసార్లు పాటిస్తారు. ఉపవాసాన్ని ద్వాదశి నాడు నిర్ణీత సమయంలో విరమిస్తారు (పారణ). ఏ రోజు ఏకాదశి పాటించాలనే నియమాలు సాధారణ సూర్యోదయ నియమం కంటే కఠినమైనవి, వైష్ణవ సంప్రదాయాలు కొన్నిసార్లు స్మార్త క్యాలెండర్ల కంటే ఒక రోజు తర్వాత పాటిస్తాయి. ఉదాహరణలు: రమా ఏకాదశి 2026 మరియు కార్తీక (ప్రబోధిని) ఏకాదశి 2026.

అమావాస్య, అంటే అమావాస్య చంద్రుడు లేని రోజు, సాంప్రదాయికంగా పితృదేవతలను స్మరించుకునే రోజు (పితృ తర్పణం); మహాలయ అమావాస్య, దీపావళి అమావాస్య బాగా ప్రసిద్ధి చెందినవి. పౌర్ణమి, అంటే నిండు చంద్రుడు, సత్యనారాయణ పూజ, గురు పౌర్ణమితో ముడిపడి ఉంది, 2026 లో 25 అక్టోబర్ నాడు శరత్ పౌర్ణమి మరియు కార్తీక పౌర్ణమి కూడా.

విదేశాల్లో పండుగ తేదీలు ఎందుకు మారుతాయి

తిథి సూర్యచంద్రులపై మాత్రమే ఆధారపడుతుంది కాబట్టి, అది భూమిపై అన్నిచోట్లా ఒకే క్షణంలో మొదలై ముగుస్తుంది. మారేది స్థానిక గడియారం, స్థానిక సూర్యోదయం. టొరంటోలో సూర్యోదయం అయ్యేసరికి భారతదేశంలో అప్పటికే సాయంత్రం అవుతుంది. కాబట్టి టొరంటో, లండన్ లేదా సిడ్నీలో సూర్యోదయ సమయంలో ఉన్న తిథి, న్యూఢిల్లీలో సూర్యోదయ సమయంలో ఉన్న తిథి కాకపోవచ్చు, సూర్యోదయాన్ని లేదా నిర్దిష్ట సమయ వ్యవధిని అనుసరించే పండుగలు ఒక రోజు మారవచ్చు.

NRI కుటుంబాలకు రెండు ఆచరణాత్మక సూచనలు:

• భారతీయ క్యాలెండర్ కాకుండా, మీ సొంత నగరానికి లెక్కించిన పంచాంగాన్ని ఉపయోగించండి. సాధారణంగా మీ స్థానిక ఆలయ క్యాలెండర్ ఇలాగే చేస్తుంది.
• భారతీయ ముహూర్త సమయాన్ని మీ స్థానిక టైమ్ జోన్‌కు మార్చవద్దు. "లక్ష్మీ పూజ 7 PM IST" వంటి సమయం భారతదేశానికి మాత్రమే వర్తిస్తుంది; ముహూర్తాన్ని మీ ప్రాంతానికి మళ్ళీ లెక్కించాలి.

దేశాల వారీ తేదీలు మా దీపావళి 2026 USA గైడ్ మరియు నవరాత్రి 2026 USA నగరాల వారీ గైడ్ లో ఉన్నాయి.

అమాంత మరియు పూర్ణిమాంత మాసాలు

ఒకే పండుగకు రెండు మాసాల పేర్లు ఎందుకు ఉంటాయో కూడా తిథులు వివరిస్తాయి. అమాంత విధానంలో (దక్షిణ, పశ్చిమ భారతదేశంలో చాలా చోట్ల వాడుకలో ఉంది) మాసం అమావాస్యతో ముగుస్తుంది; పూర్ణిమాంత విధానంలో (ఉత్తర భారతదేశంలో చాలా చోట్ల వాడుకలో ఉంది) పౌర్ణమితో ముగుస్తుంది. శుక్ల పక్ష తిథులకు రెండింటిలోనూ ఒకే మాసం పేరు ఉంటుంది, కానీ కృష్ణ పక్ష తిథులు ఒక నెల తేడాతో ఉంటాయి. ఉదాహరణకు, దీపావళి అమావాస్య అమాంతంలో ఆశ్వయుజ అమావాస్య, పూర్ణిమాంతంలో కార్తీక అమావాస్య: ఒకే రోజు, రెండు పేర్లు. పంచాంగం గైడ్ దీనిని మరింత వివరంగా వివరిస్తుంది.

తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు

ఒక తిథి ఎంత సేపు ఉంటుంది?

సుమారు 29.5 రోజుల చాంద్రమాసాన్ని 30 తిథులుగా విభజిస్తారు కాబట్టి, సగటున ఒక తిథి 24 గంటల కంటే కొంచెం తక్కువ (సుమారు 23 గంటల 37 నిమిషాలు) ఉంటుంది. చంద్రుని వేగం మారుతూ ఉండటం వల్ల, ఒక్కో తిథి దాదాపు 20 నుండి 27 గంటల వరకు ఉండవచ్చు.

ఈ రోజు ఏ తిథి?

మీ ప్రాంతానికి సంబంధించిన ఏ దైనందిన పంచాంగంలోనైనా తిథి ఇవ్వబడుతుంది. సాధారణ నియమం ప్రకారం, స్థానిక సూర్యోదయ సమయంలో ఉన్న తిథే ఆ రోజంతటికీ తిథి, అది కొన్ని గంటల తర్వాత ముగిసినా సరే; అది ముగిసే ఖచ్చితమైన సమయాన్ని కూడా పంచాంగం చూపిస్తుంది.

శుక్ల పక్షం మరియు కృష్ణ పక్షం మధ్య తేడా ఏమిటి?

శుక్ల పక్షం అంటే వెన్నెల పక్షం, అమావాస్య మరుసటి రోజు నుండి పౌర్ణమి వరకు, చంద్రుడు పెరిగే కాలం. కృష్ణ పక్షం అంటే చీకటి పక్షం, పౌర్ణమి మరుసటి రోజు నుండి అమావాస్య వరకు, చంద్రుడు తరిగే కాలం. ప్రతి పక్షంలో 15 తిథులు ఉంటాయి.

2026 నవరాత్రుల్లో అష్టమి, నవమి ఒకే రోజు ఎందుకు వచ్చాయి?

న్యూఢిల్లీలో 17 మరియు 18 అక్టోబర్ 2026 రెండు రోజులూ సూర్యోదయ సమయానికి సప్తమి ఉంది, కాబట్టి తరువాతి తిథులు ఆ రోజులో ఆలస్యంగా వచ్చాయి. 19 అక్టోబర్ సూర్యోదయానికి అష్టమి ఉండి, సుమారు ఉదయం 10:52 AM IST కి ముగిసింది, ఆ తర్వాత నవమి మొదలైంది; దృక్ పంచాంగం భారతదేశంలో దుర్గాష్టమి మరియు మహా నవమి రెండింటినీ సోమవారం, 19 అక్టోబర్ నాడు చూపిస్తుంది.

USA లేదా UK లో పండుగ వేరే తేదీన ఎందుకు వస్తుంది?

తిథి ప్రపంచమంతటా ఒకే భౌతిక క్షణంలో మారుతుంది, కానీ స్థానిక సూర్యోదయం వేర్వేరు సమయాల్లో జరుగుతుంది. న్యూయార్క్ లేదా లండన్‌లో సూర్యోదయ సమయంలో ఉన్న తిథి, న్యూఢిల్లీలో సూర్యోదయ సమయంలో ఉన్న తిథికి భిన్నంగా ఉండవచ్చు, కాబట్టి విదేశాల్లో పండుగ ఒక రోజు ముందుగా లేదా ఆలస్యంగా రావచ్చు. మీ సొంత నగరానికి సెట్ చేసిన పంచాంగాన్ని ఉపయోగించండి.

ఏకాదశి ఎప్పుడూ నెలలో 11వ రోజునే వస్తుందా?

ఏకాదశి ప్రతి పక్షంలోని 11వ తిథి, కాబట్టి అది నెలకు రెండుసార్లు వస్తుంది, కానీ తిథులు లోపించడం లేదా పునరావృతం కావడం వల్ల, క్యాలెండర్‌లో అమావాస్య లేదా పౌర్ణమి తర్వాత ఖచ్చితంగా పది రోజులకే ఎప్పుడూ రాదు.

సంపాదకుని గమనిక (9 అక్టోబర్ 2026)

ఈ గైడ్ అక్టోబర్ 2026 లో రాయబడింది. తిథి నిర్వచనం మరియు పేర్లు జ్యోతిష సంప్రదాయాలన్నింటిలో ప్రామాణికమైనవి. 2026 నవరాత్రి తేదీలు, దశమి వ్యవధి న్యూఢిల్లీకి సంబంధించిన దృక్ పంచాంగం నుండి తీసుకున్నవి; సూర్యోదయ తిథి వివరాలు (17 మరియు 18 అక్టోబర్ సూర్యోదయానికి సప్తమి, 19 అక్టోబర్ సుమారు 10:52 AM IST కి అష్టమి ముగింపు) HinduTone ఎఫెమెరిస్ కాలిక్యులేటర్ నుండి తీసుకున్నవి, వీటిని మేము దృక్ పంచాంగంతో సరిచూశాము. ప్రాంతీయ మరియు సంప్రదాయ క్యాలెండర్ల మధ్య పండుగ నియమాలు మారుతాయి, కాబట్టి అవి భిన్నంగా ఉన్నప్పుడు మీ కుటుంబ సంప్రదాయాన్ని లేదా స్థానిక ఆలయాన్ని అనుసరించండి.

సంబంధిత గైడ్‌లు

• పంచాంగం అంటే ఏమిటి? ఐదు అంగాల వివరణ
• 27 నక్షత్రాలు: పేర్లు, దేవతలు మరియు అధిపతులు
• రాహు కాలం, యమగండం మరియు గుళిక కాలం వివరణ
• చోఘడియా ముహూర్తం: ఎలా చదవాలి
• నవరాత్రి 2026: పూర్తి NRI గైడ్
• దీపావళి 2026: పూర్తి 5 రోజుల గైడ్