పంచాంగం అంటే ఏమిటి? ఐదు అంగాల వివరణ: తిథి, వారం, నక్షత్రం, యోగం మరియు కరణం

సంక్షిప్త సమాధానం: పంచాంగం (పంచాంగ, "ఐదు అంగాలు") సంప్రదాయ హిందూ కాలదర్శిని. ఇది ప్రతి రోజుకు ఐదు అంశాలను ఇస్తుంది: తిథి (చాంద్ర దినం), వారం (వారపు రోజు), నక్షత్రం (చంద్రుని నక్షత్ర స్థానం), యోగం (సూర్య, చంద్రుల రేఖాంశాల 27 కలయికలలో ఒకటి) మరియు కరణం (సగం తిథి). పంచాంగాలు సూర్యోదయం, సూర్యాస్తమయం, రాహు కాలం, శుభ సమయాలను కూడా ఇస్తాయి. కుటుంబాలు పండుగ తేదీలు నిర్ణయించడానికి, వ్రతాలు ఆచరించడానికి, శుభకార్యాల సమయాలు ఎంచుకోవడానికి దీన్ని ఉపయోగిస్తాయి.

ఐదు అంగాలు ఒక్క చూపులో

ఐదింటిలో నాలుగు అంగాలు సూర్య, చంద్రుల స్థానాల ఆధారంగా లెక్కించబడతాయి; వారం మాత్రమే వారపు చక్రంతో స్థిరంగా ఉంటుంది. సూర్యచంద్రులు వేర్వేరు, మారుతున్న వేగాలతో కదులుతారు కాబట్టి ఈ అంగాలు రోజులో వేర్వేరు సమయాల్లో మారుతాయి; అందుకే వాటిని ముగింపు సమయాలతో కలిపి చదవాలి.

1. తిథి: చాంద్ర దినం

తిథి పంచాంగానికి గుండె వంటిది, చాలా పండుగ తేదీలను ఇదే నిర్ణయిస్తుంది. చంద్ర-సూర్యుల మధ్య దూరంలో ప్రతి 12 డిగ్రీలు ఒక తిథి; దీని వల్ల శుక్ల పక్షంలో (వృద్ధి చెందే చంద్రుడు, పూర్ణిమతో ముగుస్తుంది) 15 తిథులు, కృష్ణ పక్షంలో (క్షీణించే చంద్రుడు, అమావాస్యతో ముగుస్తుంది) 15 తిథులు ఉంటాయి. సాధారణంగా స్థానిక సూర్యోదయ సమయంలో ఉన్న తిథే ఆ రోజు పేరు అవుతుంది, అయితే పండుగలకు వాటి సొంత నియమాలు ఉంటాయి (ప్రదోషం, నిశీథం, అపరాహ్ణం). పూర్తి పేర్ల పట్టిక మరియు 2026 నవరాత్రి ఉదాహరణ ఇక్కడ ఉన్నాయి: తిథి అంటే ఏమిటి: 30 తిథుల వివరణ.

2. వారం: వారపు రోజు మరియు దాని గ్రహాధిపతి

ఏడు రోజుల వారానికి ఏడు గ్రహాల పేర్లు పెట్టబడ్డాయి, హిందూ దినం సూర్యోదయం నుండి సూర్యోదయం వరకు ఉంటుంది. ప్రతి వారం సంప్రదాయంగా ఒక దేవతతో ముడిపడి ఉంటుంది; అందుకే చాలా కుటుంబాలు నిర్దిష్ట రోజుల్లో ఉపవాసం ఉంటాయి లేదా నిర్దిష్ట ఆలయాలను దర్శిస్తాయి.

ఉదాహరణకు, శనివారాల్లో చాలా మంది భక్తులు పఠించేవి శని చాలీసా లేదా సంకట మోచన హనుమాన్ అష్టకం.

3. నక్షత్రం: చంద్రుని నక్షత్ర స్థానం

చంద్రుడు ఉన్న నిరయన రాశిచక్ర భాగమే నక్షత్రం. అశ్విని నుండి రేవతి వరకు 27 నక్షత్రాలు ఉన్నాయి, ఒక్కొక్కటి 13 డిగ్రీల 20 నిమిషాల వెడల్పు; చంద్రుడు ఒక్కోదానిలో సుమారు ఒక రోజు ఉంటాడు. ఆ రోజు నక్షత్రాన్ని ముహూర్తం (సమయ నిర్ణయం), ఆలయ అర్చన, నక్షత్ర పుట్టినరోజులు, నామకరణంలో ఉపయోగిస్తారు. మీరు పుట్టినప్పుడు చంద్రుడు ఉన్న నక్షత్రమే మీ జన్మ నక్షత్రం. చూడండి: 27 నక్షత్రాలు, వాటి దేవతలు మరియు అధిపతులు.

4. యోగం: సూర్య-చంద్రుల మొత్తం

పంచాంగ యోగం (నిత్య యోగం అని కూడా అంటారు) అంగాలలో అంత సులభంగా అర్థం కానిది. సూర్య, చంద్రుల నిరయన రేఖాంశాలను కలిపి, ఆ మొత్తాన్ని 13 డిగ్రీల 20 నిమిషాల చొప్పున 27 భాగాలుగా విభజించండి; మొత్తం ఏ భాగంలో పడుతుందో అదే యోగం. రెండూ తూర్పు వైపు కదులుతాయి కాబట్టి ఈ మొత్తం రోజుకు సుమారు 14 డిగ్రీలు పెరుగుతుంది, అందుకే ఒక్కో యోగం సుమారు ఒక రోజు ఉంటుంది.

ఉదాహరణ లెక్క: సూర్యుడు 180 డిగ్రీల వద్ద, చంద్రుడు 50 డిగ్రీల వద్ద ఉంటే మొత్తం 230 డిగ్రీలు. 230ని 13.333తో భాగిస్తే 17.25, అంటే 17 యోగాలు పూర్తయ్యాయి, 18వది అయిన వరీయాన్ నడుస్తోంది. (మొత్తం 360 డిగ్రీలు దాటితే ముందుగా 360 తీసివేయండి.)

పేరు ఒకటే అయినా, ఈ పంచాంగ యోగాలు జాతక చక్రంలోని గ్రహ యోగాల (గజకేసరి లేదా రాజ యోగం వంటివి) నుండి భిన్నమైనవి. 27 పంచాంగ యోగాలు క్రమంలో:

సంప్రదాయ ముహూర్త పద్ధతిలో, వ్యతీపాత మరియు వైధృతి యోగాలను కొత్త ప్రారంభాలకు ఎక్కువగా నివారిస్తారు. మరికొన్నింటిని (విష్కంభ, అతిగండ, శూల, గండ, వ్యాఘాత, వజ్ర, పరిఘ) కూడా చాలా పంచాంగాలు సూచిస్తాయి, కొన్నిసార్లు వాటి మొదటి కొన్ని ఘడియలకు మాత్రమే. సిద్ధి, సిద్ధ, శుభ, సౌభాగ్య, శోభన వంటి యోగాలను అనుకూలమైనవిగా భావిస్తారు. వివరాలలో సంప్రదాయాల మధ్య తేడాలు ఉంటాయి.

5. కరణం: సగం తిథి

కరణం అంటే సగం తిథి, అంటే చంద్రుడు సూర్యుని కంటే 6 డిగ్రీలు ముందుకు వెళ్ళడానికి పట్టే సమయం. ఒక చాంద్ర మాసంలో 60 కరణ స్థానాలు ఉంటాయి, కానీ వాటిని నింపేవి కేవలం 11 కరణాలు:

• ఏడు చర కరణాలు: బవ, బాలవ, కౌలవ, తైతిల, గర (గరజ), వణిజ మరియు విష్టి (భద్ర). ఇవి ఇదే క్రమంలో ఎనిమిది సార్లు పునరావృతమై, శుక్ల పాడ్యమి రెండో సగం నుండి కృష్ణ చతుర్దశి మొదటి సగం వరకు 56 స్థానాలను నింపుతాయి.
• నాలుగు స్థిర కరణాలు: శకుని (కృష్ణ చతుర్దశి రెండో సగం), చతుష్పాద (అమావాస్య మొదటి సగం), నాగ (అమావాస్య రెండో సగం) మరియు కింస్తుఘ్న (శుక్ల పాడ్యమి మొదటి సగం). ఒక్కొక్కటి నెలకు ఒకసారి వస్తుంది.

సరిచూసుకోవడం: 56 చర స్థానాలు + 4 స్థిర స్థానాలు = 60, అంటే తిథికి రెండు. విష్టి, భద్రగా ఎక్కువగా ప్రసిద్ధి; సంప్రదాయంగా శుభ ప్రారంభాలకు ఈ కరణాన్ని నివారిస్తారు, హోలికా దహనం, రక్షా బంధన్ వంటి కొన్ని పండుగల సమయాలను ప్రత్యేకంగా భద్రను నివారించేలా నిర్ణయిస్తారు.

ఐదు అంగాలకు మించి: రోజువారీ పంచాంగంలో ఇంకా ఏముంటాయి

• సూర్యోదయం మరియు సూర్యాస్తమయం: రోజంతటికీ ఇదే చట్రం. ఇవి స్థానికమైనవి, కాబట్టి మీ నగరం ముఖ్యం.
• చంద్రోదయం మరియు చంద్రాస్తమయం: కర్వా చౌత్, సంకష్టి చతుర్థి వంటి వ్రతాలకు అవసరం.
• రాహు కాలం, యమగండం మరియు గుళిక కాలం: పగటి సమయాన్ని (సూర్యోదయం నుండి సూర్యాస్తమయం వరకు) ఎనిమిది సమాన భాగాలుగా విభజిస్తారు, ప్రతి వారానికి ఒక నిర్దిష్ట భాగం రాహు కాలం. 6 AM సూర్యోదయం, 6 PM సూర్యాస్తమయం అనుకుంటే, రాహు కాలం సోమవారం 7:30 నుండి 9:00 AM, మంగళవారం 3:00 నుండి 4:30 PM, బుధవారం 12:00 నుండి 1:30 PM, గురువారం 1:30 నుండి 3:00 PM, శుక్రవారం 10:30 AM నుండి 12:00 PM, శనివారం 9:00 నుండి 10:30 AM, ఆదివారం 4:30 నుండి 6:00 PM. అసలు సమయాలు స్థానిక సూర్యోదయాన్ని బట్టి మారుతాయి; చూడండి: రాహు కాలం, యమగండం మరియు గుళిక వివరణ.
• అభిజిత్ ముహూర్తం: పగటి పదిహేను ముహూర్తాలలో ఎనిమిదవది, స్థానిక మధ్యాహ్నం కేంద్రంగా సుమారు 48 నిమిషాల సమయం; దీన్ని విస్తృతంగా శుభప్రదంగా భావిస్తారు (సంప్రదాయంగా బుధవారాల్లో ఉపయోగించరు).
• అమృత కాలం మరియు వర్జ్యం: నడుస్తున్న నక్షత్రం ఆధారంగా లెక్కించే సమయాలు. ప్రతి నక్షత్రానికి ఒక సంప్రదాయ దూరం ఉంటుంది, అక్కడ ఒక చిన్న శుభ (అమృత కాలం) లేదా అశుభ (వర్జ్యం, త్యాజ్యం అని కూడా అంటారు) కాలం ప్రారంభమవుతుంది.
• దుర్ముహూర్తం: ప్రతి రోజు సంప్రదాయంగా నివారించే ఒకటి లేదా రెండు చిన్న కాలాలు.
• చౌఘడియా: గుజరాత్, ఉత్తర భారతదేశంలో ప్రాచుర్యం పొందినది; పగలు, రాత్రి ఒక్కొక్కదాన్ని ఎనిమిది భాగాలుగా విభజిస్తుంది. చూడండి: చౌఘడియా ఎలా చదవాలి.
• మాసం, పక్షం, సంవత్సరం మరియు ఋతువు: చాంద్ర మాసం, పక్షం, శక సంవత్సరం (విక్రమ లేదా శాలివాహన శక) మరియు ఋతువు.

అమాంత vs పూర్ణిమాంత మాసాలు

భారతీయ పంచాంగాలు చాంద్ర మాసాలకు రెండు విధాలుగా పేర్లు పెడతాయి. అమాంత విధానంలో — మహారాష్ట్ర, గుజరాత్, కర్ణాటక, ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణ మరియు దక్షిణ, పశ్చిమ భారతదేశంలో చాలా ప్రాంతాల్లో ఉపయోగించేది — మాసం అమావాస్య తర్వాతి రోజు నుండి తదుపరి అమావాస్య వరకు ఉంటుంది. పూర్ణిమాంత విధానంలో — ఉత్తర భారతదేశంలో చాలా చోట్ల ఉపయోగించేది — మాసం పూర్ణిమ తర్వాతి రోజు నుండి తదుపరి పూర్ణిమ వరకు ఉంటుంది.

శుక్ల పక్షానికి రెండు విధానాల్లోనూ ఒకే మాసం పేరు ఉంటుంది. పూర్ణిమాంతంలో కృష్ణ పక్షానికి తదుపరి మాసం పేరు పెడతారు. కాబట్టి కృష్ణ జన్మాష్టమి అమాంతంలో శ్రావణ కృష్ణ అష్టమి, కానీ పూర్ణిమాంతంలో భాద్రపద కృష్ణ అష్టమి; దీపావళి అమావాస్య అమాంతంలో ఆశ్వయుజ అమావాస్య, కానీ పూర్ణిమాంతంలో కార్తీక అమావాస్య. పండుగ రోజు ఒకటే; పేరు మాత్రమే మారుతుంది. తమిళనాడు, కేరళ, ఒడిశా, బెంగాల్, అస్సాం తమ పౌర పంచాంగాలకు సౌర మాసాలను కూడా ఉపయోగిస్తాయి.

రోజువారీ పంచాంగం ఎలా చదవాలి: ఒక ఉదాహరణ నమూనా

ఒక రోజు పంచాంగ నమోదు సాధారణంగా ఇలా ఉంటుంది — ఇక్కడ నిజమైన సమాచారం కాకుండా నమూనా విలువలు ఇచ్చాం. పై నుండి కిందికి చదవండి:

కరణం తిథితో పాటు ఎలా మారుతుందో గమనించండి: 10:15 AM కి దశమి ముగింపు దాని రెండో కరణం ముగింపు కూడా. ఇలాంటి అంతర్గత పొందిక మీరు నమోదులను సరిగ్గా చదువుతున్నారని త్వరగా సరిచూసుకునే మార్గం.

విదేశాల్లో నమ్మదగిన పంచాంగం పొందడం

NRI కుటుంబాలకు ముఖ్యమైన విషయం ప్రదేశం. తిథులు, నక్షత్రాలు ప్రపంచమంతటా ఒకే క్షణంలో మారుతాయి, కానీ అవి ఏ రోజుకు చెందుతాయో స్థానిక సూర్యోదయంపై ఆధారపడుతుంది, ముహూర్తాలు పూర్తిగా స్థానికమైనవి. భారతీయ పంచాంగం ఉత్తర అమెరికా లేదా యూరప్‌కు వ్రతాన్ని తప్పు రోజున చూపించవచ్చు; IST ముహూర్తాన్ని కేవలం మీ టైమ్ జోన్‌లోకి మార్చి ఎప్పుడూ ఉపయోగించకూడదు. మీ నగరానికి లెక్కించిన పంచాంగాన్ని లేదా మీ స్థానిక ఆలయ క్యాలెండర్‌ను ఉపయోగించండి; అది సాధారణంగా తమ సమాజ సంప్రదాయాలను అనుసరిస్తుంది. అలాగే చాలా పంచాంగాలు లాహిరి అయనాంశను ఉపయోగిస్తాయని, ఉత్తర, దక్షిణ భారత పంచాంగాల మధ్య పండుగ నియమాలలో తేడాలు ఉండవచ్చని గుర్తుంచుకోండి.

ఇది కూడా చదవండి: పంచాంగం అంటే ఏమిటి.

తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు

పంచాంగం అంటే అర్థం ఏమిటి?

సంస్కృతంలో పంచాంగం (పంచాంగ) అంటే "ఐదు అంగాలు": పంచ (ఐదు) మరియు అంగ (అవయవం). ఆ ఐదు అంగాలు తిథి (చాంద్ర దినం), వారం (వారపు రోజు), నక్షత్రం (చంద్రుని నక్షత్ర స్థానం), యోగం (సూర్య-చంద్రుల కలయిక) మరియు కరణం (సగం తిథి).

పంచాంగం అన్ని చోట్లా ఒకేలా ఉంటుందా?

లేదు. తిథి, నక్షత్రం, యోగం, కరణం ప్రపంచమంతటా ఒకే క్షణంలో మారుతాయి, కానీ సూర్యోదయం, సూర్యాస్తమయం, రాహు కాలం, ముహూర్తాలు మీ ప్రదేశంపై ఆధారపడతాయి; ఆ రోజు తిథి స్థానిక సూర్యోదయ సమయంలో ఉన్న తిథే. కాబట్టి పంచాంగాన్ని మీ నగరానికి లెక్కించాలి. నక్షత్రం, యోగం కూడా ఉపయోగించిన అయనాంశపై ఆధారపడతాయి; లాహిరి సాధారణ ప్రమాణం.

భద్ర లేదా విష్టి కరణం అంటే ఏమిటి?

భద్ర అని కూడా పిలిచే విష్టి, చర కరణాలలో ఏడవది. ఇది నెలకు సుమారు ఎనిమిది సార్లు వస్తుంది, సంప్రదాయంగా ఈ సమయంలో శుభ కార్యాల ప్రారంభాన్ని నివారిస్తారు. హోలికా దహనం, రక్షా బంధన్ వంటి కొన్ని పండుగలకు భద్రను నివారించడంపై ప్రత్యేక నియమాలు ఉన్నాయి.

ఏ యోగాలను అశుభంగా భావిస్తారు?

ముఖ్యమైన ప్రారంభాలకు వ్యతీపాత, వైధృతి అనే రెండు యోగాలను ఎక్కువగా నివారిస్తారు. చాలా పంచాంగాలు విష్కంభ, అతిగండ, శూల, గండ, వ్యాఘాత, వజ్ర, పరిఘ యోగాలను కూడా సూచిస్తాయి, తరచుగా వాటి కాలంలో కొంత భాగానికి మాత్రమే. జాబితాలు, నియమాలు సంప్రదాయాన్ని బట్టి మారుతాయి.

హిందూ దినం ఎప్పుడు ప్రారంభమవుతుంది?

సంప్రదాయంగా హిందూ దినం (వారం) అర్ధరాత్రి నుండి కాకుండా సూర్యోదయం నుండి మరుసటి సూర్యోదయం వరకు ఉంటుంది. కాబట్టి గడియారం ప్రకారం మంగళవారం 3 AM వంటి సమయం పంచాంగ పరంగా ఇంకా సోమవారానికే చెందుతుంది.

ప్రతిరోజూ పంచాంగం చూడాలా?

అవసరం లేదు. చాలా కుటుంబాలు పండుగలు, ఏకాదశి వంటి వ్రతాలు, గృహ ప్రవేశం లేదా నామకరణం వంటి ముఖ్యమైన సందర్భాలకు మాత్రమే దీన్ని ఉపయోగిస్తారు. మరికొందరు ప్రతి ఉదయం పూజలో భాగంగా తిథి, నక్షత్రాన్ని ఒకసారి చూసుకుంటారు. రెండూ సాధారణమే.

సంపాదకుని గమనిక (9 అక్టోబర్ 2026)

పంచాంగాన్ని సంప్రదాయంగా ఎలా ఉపయోగిస్తారో వివరించడానికి ఈ గైడ్‌ను అక్టోబర్ 2026లో రాశాం. 27 యోగాలు, 11 కరణాల పేర్లు మరియు క్రమం, వారాధిపతులు, రాహు కాల క్రమం భారతీయ పంచాంగాలన్నింటిలో ప్రామాణికమైనవి; ఏ యోగాలు, కాలాలను అననుకూలంగా సూచిస్తారనేది సంప్రదాయాన్ని బట్టి మారుతుంది. రోజువారీ నమూనా పట్టిక ఉదాహరణకు మాత్రమే, ఏ నిజమైన తేదీని వివరించదు. అసలు తేదీలు, సమయాల కోసం మీ ప్రదేశానికి లెక్కించిన పంచాంగాన్ని ఉపయోగించండి.

సంబంధిత గైడ్‌లు

• తిథి అంటే ఏమిటి? 30 తిథుల వివరణ
• 27 నక్షత్రాలు: పేర్లు, దేవతలు మరియు అధిపతులు
• రాహు కాలం, యమగండం మరియు గుళిక కాలం వివరణ
• చౌఘడియా ముహూర్తం: ఎలా చదవాలి
• వింశోత్తరి దశ వివరణ
• నవగ్రహ స్తోత్రం: సాహిత్యం మరియు అర్థం