పురందరదాసు: జీవితం, కీర్తనలు, కర్ణాటక సంగీతం
పురందరదాసు (సుమారు 1484–1564) హరిదాస ఉద్యమానికి చెందిన కన్నడ కవి-సాధువు; కర్ణాటక సంగీత పితామహ (Karnataka Sangeeta Pitamaha), అంటే కర్ణాటక సంగీతానికి పితామహుడిగా గౌరవించబడ్డారు. శ్రీనివాస నాయకగా జన్మించిన సంపన్న వ్యాపారి అయిన వారు తమ సంపదనంతా దానం చేసి, విజయనగరంలో వ్యాసతీర్థుల శిష్యులై, "పురందర విఠల"
పురందరదాసు (సుమారు 1484–1564) హరిదాస ఉద్యమానికి చెందిన కన్నడ కవి-సాధువు; కర్ణాటక సంగీత పితామహ (Karnataka Sangeeta Pitamaha), అంటే కర్ణాటక సంగీతానికి పితామహుడిగా గౌరవించబడ్డారు. శ్రీనివాస నాయకగా జన్మించిన సంపన్న వ్యాపారి అయిన వారు తమ సంపదనంతా దానం చేసి, విజయనగరంలో వ్యాసతీర్థుల శిష్యులై, "పురందర విఠల" ("Purandara Vittala") అనే ముద్రతో విష్ణువుపై భక్తి గీతాలు రచించారు. వారు రూపొందించిన క్రమబద్ధమైన పాఠాలనే కర్ణాటక సంగీత విద్యార్థులు నేటికీ మొదటగా నేర్చుకుంటారు.
| ముఖ్య వివరాలు | |
|---|---|
| జననం | సుమారు 1484 (ఇతర తేదీలు కూడా చెప్పబడతాయి); జన్మస్థలంపై వివాదం ఉంది (క్రింద చూడండి) |
| జన్మనామం | శ్రీనివాస నాయక |
| మరణం | 1564, హంపి (విజయనగరం) |
| గురువు | వ్యాసతీర్థులు, మాధ్వ (ద్వైత) సంప్రదాయం |
| భాష | కన్నడ (కొన్ని కీర్తనలు సంస్కృతంలో) |
| ముద్ర | పురందర విఠల |
| ప్రసిద్ధి | భక్తి గీతాలు (దేవరనామాలు); కర్ణాటక సంగీతపు ప్రాథమిక పాఠ్యక్రమం |
వ్యాపారి నుంచి భిక్షువుగా
శ్రీనివాస నాయక ఒక ధనిక వ్యాపారి కుమారుడు; తానూ రత్నాల వ్యాపారంలో, వడ్డీ వ్యాపారంలో గొప్ప ధనవంతుడయ్యారు. ఒక పేద బ్రాహ్మణుడితో ఎదురైన సంఘటన, తమ భార్య సరస్వతి తన ముక్కుపుడకను దానం చేయడం వారిని మార్చే వరకు వారు పిసినారి అని సంప్రదాయం చెబుతుంది; ఈ కథ ప్రతి హరిదాస కథనంలోనూ చెప్పబడుతుంది కానీ దీనిని నిర్ధారించలేము. ముప్పై ఏళ్ల చివరి వయసులో వారు తమ సంపదను దానం చేసి, భిక్షతో జీవిస్తూ భగవంతుని గురించి పాడేందుకు కుటుంబంతో కలిసి బయలుదేరారు.
వారు ఎక్కడ జన్మించారు?
రెండు ప్రదేశాల గురించి వాదనలు ఉన్నాయి. పాత సంప్రదాయం వారి జన్మస్థలాన్ని పుణే సమీపంలోని పురందరగడ్గా పేర్కొని, "పురందర" అనే పేరును ఆ కోటతో ముడిపెట్టింది. 2018లో కర్ణాటకలోని పండితుల కమిటీ దానికి బదులుగా శివమొగ్గ జిల్లా తీర్థహళ్ళి తాలూకాలోని క్షేమపుర (ప్రస్తుతం కేశవపుర)ను సూచించి, మరింత పరిశోధన చేయాలని సిఫారసు చేసింది. ఈ రెండు అభిప్రాయాలూ ఇప్పటికీ ఉన్నాయి.
వ్యాసతీర్థుల శిష్యులుగా
వారు అప్పుడు శ్రీకృష్ణదేవరాయలు, వారి వారసుల పాలనలో ఉచ్ఛస్థితిలో ఉన్న విజయనగరానికి వెళ్ళి, ఆ కాలపు ప్రముఖ మాధ్వ ఆచార్యులైన వ్యాసతీర్థులకు శిష్యులయ్యారు; వ్యాసతీర్థులే వారికి పురందరదాసు అనే పేరు పెట్టారు. కనకదాసు తదితరులతో పాటు వారు "హరి సేవకులు" అయిన హరిదాసులకు చెందినవారు; హరిదాసులు మధ్వుల భక్తి బోధను కన్నడ గీతాల ద్వారా సామాన్య ప్రజలకు చేర్చారు. వ్యాసతీర్థులు వారిని దాసులలో అగ్రగణ్యునిగా ప్రశంసించారని చెబుతారు.
వారి కీర్తనలు
పురందరదాసుల దేవరనామాలు (భగవంతునిపై గీతాలు) విష్ణువును పండరిపుర విఠలునిగా, ఆయన ఇతర రూపాలలోనూ స్తుతిస్తాయి, సదాచారాన్ని బోధిస్తాయి, సరళమైన, చమత్కారమైన కన్నడంలో కపటత్వాన్ని, అర్థరహితమైన కర్మకాండను ఎగతాళి చేస్తాయి. సంప్రదాయం వారికి 475,000 కీర్తనలను ఆపాదిస్తుంది; సుమారు వెయ్యి మాత్రమే మిగిలి ఉన్నాయి. వీటిలో చాలా కర్ణాటక సంగీత కచేరీలలో, భజనలలో పాడబడుతున్నాయి; కొన్ని హిందుస్తానీ గాయకులకు కూడా సుపరిచితం.
కర్ణాటక సంగీత పితామహుడు
కర్ణాటక సంగీతాన్ని బోధించే క్రమాన్ని రూపొందించిన ఘనత వారికే దక్కుతుంది: ప్రారంభకులకు మాయామాళవగౌళ రాగం, తరువాత సరళీ వరుసలు, ఇతర క్రమబద్ధమైన అభ్యాసాలు, సప్త తాళాలలో అలంకారాలు, పిళ్ళారి గీతాలు అనే సరళమైన పాటలు. గురువులు ఇప్పటికీ ఇదే క్రమాన్ని అనుసరిస్తున్నారు. త్యాగరాజు సహా తరువాతి కర్ణాటక వాగ్గేయకారులు వారు ప్రారంభించిన సంగీత సంపదపై ఆధారపడి ముందుకు సాగారు.
మరణం, స్మరణ
పురందరదాసు తళ్ళికోట యుద్ధానికి ముందు సంవత్సరమైన 1564లో హంపిలో పరమపదించారు; అక్కడ ఒక మంటపం వారితో ముడిపడి ఉంది. పుష్య అమావాస్య నాడు వచ్చే వారి వర్ధంతి అయిన పురందరదాసు ఆరాధనను ప్రతి సంవత్సరం, ముఖ్యంగా కర్ణాటకలో, హంపిలో సంగీతంతో జరుపుకుంటారు.
తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు
పురందరదాసును కర్ణాటక సంగీత పితామహుడు అని ఎందుకు అంటారు?
మాయామాళవగౌళ అభ్యాసాల నుంచి పిళ్ళారి గీతాల వరకు, కర్ణాటక సంగీత విద్యార్థులు ఇప్పటికీ మొదటగా నేర్చుకునే క్రమబద్ధమైన పాఠాలను వారు రూపొందించినందువల్ల.
పురందరదాసుల గురువు ఎవరు?
విజయనగర ఆస్థానంలోని మాధ్వ ఆచార్యులు వ్యాసతీర్థులు.
పురందరదాసుల అసలు పేరు ఏమిటి?
శ్రీనివాస నాయక.
పురందరదాసుల ముద్ర ఏమిటి?
"పురందర విఠల" ("Purandara Vittala"); వారు తమ కీర్తనల చివర సంతకంగా పెట్టిన పేరు ఇది.
పురందరదాసు ఎక్కడ పరమపదించారు?
హంపిలో, 1564లో.
పురందరదాసు ఎక్కడ జన్మించారు?
దీనిపై వివాదం ఉంది: పుణే సమీపంలోని పురందరగడ్ అని సంప్రదాయం చెప్పింది; 2018లో కర్ణాటక కమిటీ తీర్థహళ్ళి తాలూకాలోని క్షేమపురను సూచించింది.
ఆధారాలు
- Sahitya Akademi, Encyclopaedia of Indian Literature, "Purandaradasa" ఎంట్రీ.
- Encyclopaedia Britannica, "Purandaradasa".
- William J. Jackson, Vijayanagara Voices: Exploring South Indian History and Hindu Literature (Ashgate, 2005).
చివరిసారి సమీక్షించినది: 12 నవంబర్ 2026.
సంబంధిత: ప్రముఖ హిందువులు · కనకదాసు · మధ్వాచార్యులు · త్యాగరాజు · శ్రీకృష్ణదేవరాయలు
కుటుంబం, స్నేహితులతో షేర్ చేయండి
WhatsAppలో పంపండి, పోస్ట్ చేయండి లేదా లింక్ కాపీ చేయండి.
ప్రముఖ హిందువులు నుంచి మరిన్ని
- మంగళ్ పాండే: బారక్పూర్, 1857 మార్చి 29, 1857 తిరుగుబాటు
- ప్రాచీన భారత శాస్త్రవేత్తలు: గణితం, ఖగోళం, వైద్యంలో పది మంది మార్గదర్శకులు
- ఆండాళ్ (గోదాదేవి): ఆళ్వార్ భక్త కవయిత్రి జీవితం, తిరుప్పావై, నాచ్చియార్ తిరుమొళి
- రాజేంద్ర చోళుడు I: విజయాలు, నౌకా దండయాత్ర, గంగైకొండ చోళపురం
- బ్రహ్మగుప్తుడు: జీవితం, బ్రాహ్మస్ఫుటసిద్ధాంతం, సున్నా నియమాలు




