నుదుటిపై తిలకం (బొట్టు / కుంకుమ) పెట్టడం హిందూ సంస్కృతిలో అత్యంత ప్రసిద్ధ సంప్రదాయం. ఇది కేవలం అలంకారం కాదు — మన సంప్రదాయాలలో లోతైన ఆధ్యాత్మిక భావం కలిగినది.

తిలకం ఆధ్యాత్మిక భావం

కనుబొమల మధ్య ప్రదేశం పవిత్రమైనదిగా — ఆజ్ఞా చక్రం ("మూడవ కన్ను"), జ్ఞానం, అంతఃదృష్టితో సంబంధం కలిగినదిగా భావిస్తారు. అక్కడ తిలకం పెట్టడం ఆ కేంద్రాన్ని గౌరవించి, మనసును అంతర్ముఖం చేయడమే.

తిలకం రకాలు

  • కుంకుమ (ఎరుపు): దేవీ శక్తి, శుభానికి సంకేతం; వివాహిత స్త్రీలు, భక్తులు.
  • చందనం: శీతలత్వం, పవిత్రత; పూజల సమయంలో.
  • విభూతి (భస్మం): త్రిపుండ్రం — శివభక్తులకు, వైరాగ్యానికి సంకేతం.
  • ఊర్ధ్వ పుండ్రం: నిలువు రేఖలు — విష్ణు (వైష్ణవ) భక్తులకు.
  • పసుపు/కుంకుమ: పూజలు, శుభకార్యాల సమయంలో.

హిందువులు తిలకం ఎందుకు పెడతారు?

  • కనుబొమల మధ్య పవిత్ర కేంద్రానికి, అంతర్ముఖత్వానికి సంకేతంగా.
  • దేవతానుగ్రహ చిహ్నంగా — పూజ తర్వాత పురోహితుడు తిలకం పెడతారు.
  • శుభానికి, తమ సంప్రదాయానికి సంకేతంగా.
  • ధర్మమార్గంలో నడవాలని నిత్య స్మరణగా.

ఎప్పుడు పెడతారు?

  • ప్రతిరోజూ స్నానం తర్వాత, పూజకు ముందు.
  • దేవాలయ సందర్శన, పండుగల సమయంలో.
  • వివాహాది శుభకార్యాలలో.
  • పూజ పూర్తయ్యాక పురోహితుని ఆశీర్వాదంగా.

గమనిక: ఇక్కడి భావాలు సంప్రదాయ ప్రతీకాత్మకత, భక్తికి సంబంధించినవి; వైద్య లేదా శాస్త్రీయ వాదనలు కావు.