విరాటపర్వం సారాంశం: అజ్ఞాతవాస సంవత్సరం

సంక్షిప్త సమాధానం: విరాటపర్వం మహాభారతంలోని పద్దెనిమిది పర్వాలలో నాలుగవది. ఎవరికీ గుర్తుపట్టబడకుండా గడపవలసిన పాండవుల వనవాసంలోని పదమూడవ సంవత్సరాన్ని ఇది వివరిస్తుంది. వారు మత్స్య దేశ రాజు విరాటుని కొలువులో మారువేషాలలో నివసిస్తారు. ద్రౌపదిని వేధించినందుకు భీముడు సేనాధిపతి కీచకుడిని చంపుతాడు; కౌరవులు విరాటుని గోవులను దోచుకోవడానికి దాడి చేసినప్పుడు, నాట్యాచార్యుని వేషంలో ఉన్న అర్జునుడు ఒంటరిగా వారి సైన్యం మొత్తాన్నీ ఓడిస్తాడు.

మహాభారత విమర్శనాత్మక ప్రతి (భండార్కర్ ఓరియంటల్ రీసెర్చ్ ఇన్‌స్టిట్యూట్, పుణె)లో విరాటపర్వంలో 67 అధ్యాయాలు ఉన్నాయి. కింద ఇచ్చిన ప్రస్తావనలు ఆ ప్రతిలోని పర్వం.అధ్యాయం.శ్లోకం సంఖ్యలు.

మారువేషాలు

పాండవులు విరాటుని నగరం వెలుపల శ్మశానం దగ్గర ఉన్న ఒక శమీ వృక్షంలో తమ ఆయుధాలను దాచారు (4.5), ఒక్కొక్కరు కొలువులో ఒక్కో పాత్ర స్వీకరించారు (4.1 నుండి 4.12):

కీచకుడు

సుదేష్ణ రాణి సోదరుడు, విరాటుని సైన్యాధిపతి అయిన కీచకుడు సైరంధ్రిని కోరుకున్నాడు, ఆమె నిరాకరించినా వినలేదు. సుదేష్ణ ఏదో పని మీద ఆమెను అతని ఇంటికి పంపింది; ద్రౌపది సభకు పారిపోయింది, అక్కడ రాజు ఎదుటనే కీచకుడు ఆమెను కాలితో తన్నాడు, కంకుని వేషంలో ఉన్న యుధిష్ఠిరుడు ఓపిక పట్టమని మాత్రమే ఆమెకు చెప్పగలిగాడు (4.13 నుండి 4.15).

ఆ రాత్రి ద్రౌపది వంటశాలలో ఉన్న భీముని వద్దకు వెళ్ళింది. రాత్రి నాట్యశాలలో కీచకుడిని కలవడానికి ఆమె అంగీకరించేలా వారు ఏర్పాటు చేశారు, ఆమెకు బదులుగా భీముడు అక్కడ వేచి ఉన్నాడు. అతడు వట్టి చేతులతోనే కీచకుడిని చంపాడు (4.20 నుండి 4.22). కీచకుని బంధువులు సైరంధ్రిని అతని చితిపై కాల్చడానికి ప్రయత్నించినప్పుడు, భీముడు వారిని కూడా చంపాడు (4.22 నుండి 4.23). చూడండి మహాభారతంలో భీముడు.

విరాటుని గోవులపై దాడి

కీచకుని మరణ వార్త హస్తినాపురానికి చేరింది, పాండవులు మత్స్య దేశంలో దాక్కుని ఉన్నారని దుర్యోధనుడు అనుమానించాడు. విరాటునికి పాత శత్రువు అయిన త్రిగర్త రాజు సుశర్మ దక్షిణం వైపు నుండి గోవులపై దాడి చేశాడు. విరాటుడు కంకుడు, వలలుడు, గ్రంథికుడు, తంతిపాలుడిని వెంట తీసుకుని తన సైన్యంతో బయలుదేరాడు; విరాటుడు బందీ అయ్యాడు, భీముడు అతడిని విడిపించాడు (4.29 నుండి 4.32).

ఈలోగా భీష్ముడు, ద్రోణుడు, కృపాచార్యుడు, కర్ణుడు, అశ్వత్థామ, దుర్యోధనులతో కూడిన కౌరవ సైన్యం ఉత్తరం వైపు నుండి దాడి చేసింది, నగరాన్ని రక్షించడానికి యువకుడైన ఉత్తర కుమారుడు మాత్రమే మిగిలాడు.

యుద్ధంలో బృహన్నల

తనకు సారథి ఉంటే చాలు గెలుస్తానని ఉత్తరుడు గొప్పలు చెప్పుకున్నాడు, సైరంధ్రి బృహన్నల పేరు సూచించింది. ఓడిపోయిన కురువీరుల నుండి తమ బొమ్మల కోసం మంచి వస్త్రాలు తీసుకురమ్మని ఉత్తర రాకుమారి, ఆమె స్నేహితురాళ్ళు బృహన్నలను అడిగారు (4.35.22 నుండి 25). కౌరవ సైన్యాన్ని చూడగానే ఉత్తర కుమారుడు ధైర్యం కోల్పోయి రథం నుండి దూకేశాడు. బృహన్నల అతడిని వెనక్కి తీసుకువచ్చి, బదులుగా అతడినే సారథిని చేసి, శమీ వృక్షం నుండి పాండవుల ఆయుధాలను తెచ్చి, తానెవరో వెల్లడించాడు (4.36 నుండి 4.40). కౌరవ సేనానాయకులు మారువేషంలో ఉన్న అర్జునుడిని గుర్తుపట్టారు (4.37.9).

పదమూడవ సంవత్సరం ముగిసిందా? పాండవులు గడువుకు ముందే బయటపడ్డారని దుర్యోధనుడు వాదించాడు. కాలగణనలోని అధిక మాసాలను కూడా లెక్కిస్తే, పాండవులు పదమూడు సంవత్సరాలను పూర్తి చేయడమే కాక ఇంకా ఐదు నెలల పన్నెండు రాత్రులు అదనంగా గడిపారని భీష్ముడు వివరించాడు (4.47.4).

అర్జునుడు కౌరవ సేనానాయకులతో ఒకరి తర్వాత ఒకరితో పోరాడి వారిని వెనక్కి తరిమాడు. చివరకు స్పృహ కోల్పోయేలా చేసే ఒక అస్త్రంతో సైన్యం మొత్తాన్నీ మూర్ఛపోయేలా చేసి, రాకుమారి కోరికను గుర్తుచేసుకుని, ద్రోణుడు, కృపాచార్యుడు, కర్ణుడు, అశ్వత్థామ, దుర్యోధనుల వస్త్రాలను తీసుకురమ్మని ఉత్తరుడిని పంపాడు (4.61.10 నుండి 13). తిరిగి దక్కించుకున్న గోవులతో అతడు నగరానికి తిరిగి వచ్చాడు. చూడండి మహాభారతంలో అర్జునుడు.

పాండవులు బయటపడటం

విరాటుడు తిరిగి వచ్చి, తన కుమారుడు గెలిచాడని విని, కంకునితో జూదం ఆడుతూ ఉత్తరుడిని పొగిడాడు; ఆ ఘనత బృహన్నలకు చెందుతుందని కంకుడు అనగా, విరాటుడు పాచికతో అతని ముఖంపై కొట్టాడు; రక్తం నేలను తాకకముందే కంకుడు దానిని తన చేతులలో పట్టుకున్నాడు (4.63.44 నుండి 45). తర్వాత నిజం బయటపడింది. మూడవ రోజున పాండవులు సభలో తమ నిజరూపాలతో కనిపించారు (4.65.1). విరాటుడు తన కుమార్తె ఉత్తరను అర్జునునికి ఇవ్వజూపాడు; తాను ఆమెకు గురువును కాబట్టి అర్జునుడు బదులుగా ఆమెను కోడలిగా స్వీకరించాడు, ఆమె అర్జునుని కుమారుడు అభిమన్యుని వివాహం చేసుకుంది (4.66.29, 4.67.7). చూడండి అభిమన్యుడు, పద్మవ్యూహం.

తర్వాత ఏమి జరుగుతుంది

ఉద్యోగపర్వం విఫలమైన శాంతి చర్చలను, యుద్ధ సన్నాహాలను వివరిస్తుంది.

తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు

విరాటపర్వం దేని గురించి?

విరాట రాజు కొలువులో మారువేషాలలో గడిపిన పాండవుల వనవాసంలోని పదమూడవ సంవత్సరం గురించి.

మారువేషంలో పాండవులు ఏ పేర్లు ఉపయోగించారు?

కంకుడు (యుధిష్ఠిరుడు), వలలుడు లేదా బల్లవుడు (భీముడు), బృహన్నల (అర్జునుడు), గ్రంథికుడు (నకులుడు), తంతిపాలుడు (సహదేవుడు), సైరంధ్రి (ద్రౌపది).

కీచకుడిని ఎవరు చంపారు?

కీచకుడు ద్రౌపదిని వేధించిన తర్వాత, రాత్రి నాట్యశాలలో భీముడు (4.21 నుండి 4.22).

పాండవులు తమ ఆయుధాలను ఎక్కడ దాచారు?

విరాటుని నగరం వెలుపల శ్మశానం దగ్గర ఉన్న ఒక శమీ వృక్షంలో (4.5).

అర్జునుడు బృహన్నలగా ఎందుకు జీవించాడు?

గ్రంథం ప్రకారం ఆ వేషాన్ని అతడే స్వయంగా ఎంచుకున్నాడు (4.2.21). అది ఊర్వశి శాపాన్ని నెరవేర్చిందనే కథ విమర్శనాత్మక ప్రతిలో లేదు.

అర్జునుడిని గుర్తుపట్టినప్పుడు పదమూడవ సంవత్సరం పూర్తయిందా?

అవునని భీష్ముడు చెప్పాడు: కాలగణనలోని అధిక మాసాలతో కలిపి, గడువు ఐదు నెలల పన్నెండు రాత్రులు అదనంగా దాటిపోయింది (4.47.4).

సంబంధిత పఠనం

• మహాభారతం: సంపూర్ణ మార్గదర్శి
• వనపర్వం సారాంశం
• మహాభారతంలో ద్రౌపది
• మహాభారతంలో యుధిష్ఠిరుడు
• నకుల సహదేవులు
• మహాభారతం తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు

ఆధారాలు

1. The Mahabharata, విమర్శనాత్మక ప్రతి (భండార్కర్ ఓరియంటల్ రీసెర్చ్ ఇన్‌స్టిట్యూట్, పుణె, 1933 నుండి 1966); ఎలక్ట్రానిక్ పాఠం BORI 1999, Indology ద్వారా: indology.info/bombay/mahabharata. ప్రస్తావనలు ఈ ప్రతిలోని పర్వం.అధ్యాయం.శ్లోకం సంఖ్యలు.

చివరిగా సమీక్షించినది: 12 నవంబర్ 2026.