ఉద్యోగపర్వం సారాంశం: శ్రీకృష్ణ రాయబారం

సంక్షిప్త సమాధానం: ఉద్యోగపర్వం, అంటే "ప్రయత్నాల పర్వం", మహాభారతంలోని పద్దెనిమిది పర్వాలలో ఐదవది. వనవాసం తర్వాత పాండవులు తమ రాజ్యాన్ని తిరిగి ఇవ్వమని అడుగుతారు, ఆ తర్వాత కనీసం ఐదు ఊళ్ళు ఇచ్చినా చాలని కోరుతారు. ఇరుపక్షాల మధ్య రాయబారాలు నడుస్తాయి, శాంతి కోసం విన్నవించడానికి కృష్ణుడు స్వయంగా హస్తినాపురానికి వెళ్తాడు, దుర్యోధనుడు అన్నింటినీ తిరస్కరిస్తాడు. కృష్ణుడు, కుంతి ఇద్దరూ వేర్వేరుగా కర్ణునికి అతను కుంతి కుమారుడని చెబుతారు; రెండు సైన్యాలు కురుక్షేత్రంలో సమకూడతాయి.

మహాభారత విమర్శనాత్మక ప్రతిలో (భండార్కర్ ఓరియంటల్ రీసెర్చ్ ఇన్‌స్టిట్యూట్, పుణే) ఉద్యోగపర్వంలో 197 అధ్యాయాలు ఉన్నాయి. కింది సూచికలు ఆ ప్రతి ప్రకారం పర్వం.అధ్యాయం.శ్లోకం రూపంలో ఉన్నాయి.

వివాహం తర్వాత సభ

విరాటుని ఆస్థానంలో అభిమన్యుని వివాహం తర్వాత, ఏం చేయాలో నిర్ణయించడానికి పాండవుల మిత్రపక్షాలు సమావేశమయ్యాయి. ముందుగా శాంతియుత మార్గాన్ని ప్రయత్నించాలని కృష్ణుడు సూచించాడు; బలరాముడు సామరస్యాన్ని సలహా ఇచ్చాడు; సాత్యకి, ద్రుపదుడు యుద్ధానికి సిద్ధంగా ఉండాలని కోరారు. ద్రుపదుని కుల పురోహితుడిని మొదటి దూతగా హస్తినాపురానికి పంపారు (5.1 నుంచి 5.6, 5.20).

ఇరుపక్షాల మిత్రులు

రెండు పక్షాలూ మిత్రుల కోసం ప్రయత్నించాయి. అర్జునుడు, దుర్యోధనుడు ఒకే రోజు ద్వారకలో కృష్ణుని వద్దకు చేరారు; అర్జునుడు ఆయుధం పట్టని కృష్ణుని ఎంచుకోగా, దుర్యోధనుడు ఆయన సైన్యాన్ని ఎంచుకున్నాడు (5.7). మద్ర దేశ రాజు, నకుల సహదేవుల మేనమామ అయిన శల్యుడు పాండవుల పక్షాన చేరడానికి బయలుదేరాడు; కానీ దారిలో దుర్యోధనుడు అతనికి ఘనంగా ఆతిథ్యం ఇవ్వడంతో, శల్యుడు అతని పక్షాన యుద్ధం చేస్తానని మాట ఇచ్చాడు. ఆ తర్వాత శల్యుడు యుధిష్ఠిరుని వద్దకు వెళ్ళి అతని కోరికకు అంగీకరించాడు: తాను కర్ణునికి సారథి అయితే, యుద్ధంలో కర్ణుని మనోధైర్యాన్ని దెబ్బతీస్తానని (5.8.27 నుంచి 28).

సంజయ రాయబారం, ఐదు ఊళ్ళు

ధృతరాష్ట్రుడు తన సారథి సంజయుని మృదువైన మాటలతో, ఏ ప్రతిపాదనా లేకుండా పాండవుల వద్దకు పంపాడు. యుధిష్ఠిరుడు తన ప్రసిద్ధమైన కనీస కోరికను తిరిగి పంపాడు: "సుయోధనా, ఐదుగురు సోదరులకు ఐదు ఊళ్ళు ఇవ్వు" (5.31.20), అప్పుడు శాంతి నెలకొంటుంది. కురు సభకు సంజయుడు ఇచ్చిన నివేదిక, అది విని ధృతరాష్ట్రునికి కలిగిన భయం అనేక అధ్యాయాలలో వర్ణితమయ్యాయి (5.22 నుంచి 5.32, ఆ తర్వాత).

విదుర నీతి, సనత్సుజాతీయం

సంజయుడు తిరిగి వచ్చిన తర్వాత నిద్రపట్టని ధృతరాష్ట్రుడు విదురుని పిలిపించాడు; విదురుడు వివేకవంతుల, మూర్ఖుల ప్రవర్తన గురించి అతనికి సుదీర్ఘమైన ఉపదేశం ఇచ్చాడు, దానినే ఇప్పుడు విదుర నీతి అంటారు (5.33 నుంచి 5.40). ఆ తర్వాత సనత్సుజాత మహర్షి మృత్యువు, ఆత్మ గురించి రాజుకు ఉపదేశించాడు (5.41 నుంచి 5.45).

హస్తినాపురానికి కృష్ణ రాయబారం

శాంతి కోసం చివరి ప్రయత్నం చేయడానికి, కౌరవులకు ఏ సాకూ మిగలకుండా చేయడానికి కృష్ణుడు స్వయంగా కురుల వద్దకు వెళ్ళాలని నిశ్చయించుకున్నాడు. ద్రౌపది తన జుట్టును చూపిస్తూ, తాను అనుభవించిన బాధను ఆయనకు గుర్తుచేసింది. హస్తినాపురంలో కృష్ణుడు దుర్యోధనుని ఆతిథ్యాన్ని తిరస్కరించి విదురుని ఇంట్లో బస చేశాడు (5.87 నుంచి 5.89). ఆయన కుంతిని దర్శించాడు; సభలో భీష్ముడు, ద్రోణుడు, విదురుడు, గాంధారిల మద్దతుతో శాంతి నెలకొల్పమని దుర్యోధనునికి నచ్చజెప్పాడు.

సూది మొన మోపినంత భూమిని కూడా ఇవ్వనని చెబుతూ దుర్యోధనుడు తిరస్కరించాడు (5.125.26), కృష్ణుని బంధించడానికి కర్ణుడు, శకుని, దుశ్శాసనులతో కలిసి కుట్ర పన్నాడు. కృష్ణుడు నవ్వి సభకు తన దివ్యరూపాన్ని చూపించాడు (5.129.1 నుంచి 15), ఆ తర్వాత వెళ్ళిపోయాడు. చూడండి: మహాభారతంలో కృష్ణుడు.

కర్ణుని నిర్ణయం

నగరం నుంచి బయటకు వెళ్తూ, కృష్ణుడు కర్ణుని తన రథంలో ఎక్కించుకుని అతని జన్మ రహస్యాన్ని చెప్పాడు: వివాహానికి ముందు పుట్టిన కుంతి పెద్ద కుమారుడిగా, ధర్మం ప్రకారం అతను పాండురాజు కుమారుడే; అతను పాండవుల పక్షానికి వస్తే ఐదుగురూ అతనిని అగ్రజుడిగా గౌరవిస్తారు, ద్రౌపది కూడా గౌరవిస్తుంది, అతను రాజు అవుతాడు (5.138 నుంచి 5.141). కర్ణుడు తిరస్కరించాడు: తనకు అండగా నిలిచిన దుర్యోధనునికి గానీ, తనను పెంచిన అధిరథుడు, రాధలకు గానీ తాను ద్రోహం చేయనని చెప్పాడు.

ఆ తర్వాత కర్ణుడు సూర్యుని ఆరాధించే నదీ తీరానికి కుంతి స్వయంగా వెళ్ళింది. కర్ణుడు దుర్యోధనుని విడిచిపెట్టలేదు, కానీ అర్జునుని తప్ప ఆమె కుమారులలో ఎవరినీ చంపనని ఆమెకు మాట ఇచ్చాడు: "అర్జునునితో గానీ, కర్ణునితో గానీ, నీ కుమారులు ఎప్పుడూ ఐదుగురే ఉంటారు" (5.144.18 నుంచి 22). చూడండి: కర్ణుని కథ, మహాభారతంలో కుంతి.

సైన్యాల సమీకరణ

దుర్యోధనుడు భీష్ముని తన సేనాధిపతిగా నియమించాడు. భీష్ముడు అంగీకరించాడు, కానీ తాను పాండవులను చంపనని, తానూ కర్ణుడూ ఇద్దరూ కలిసి యుద్ధం చేయలేమని చెప్పాడు; భీష్ముడు జీవించి ఉన్నంత వరకు తాను యుద్ధం చేయనని కర్ణుడు ప్రకటించాడు (5.153, 5.165.27). పాండవులు ధృష్టద్యుమ్నుని తమ సేనాధిపతిగా ఎంచుకున్నారు (5.149). ఏ పక్షానికీ వ్యతిరేకంగా పోరాడటానికి ఇష్టపడని బలరాముడు సరస్వతీ నది వెంబడి తీర్థయాత్రకు వెళ్ళిపోయాడు (5.154).

దుర్యోధనుడు శకుని కుమారుడైన ఉలూకుని అవమానకరమైన సందేశాలతో పాండవుల వద్దకు పంపాడు; పాండవులు కూడా తమ సందేశాలను తిరిగి పంపారు (5.157 నుంచి 5.161). ఆ తర్వాత భీష్ముడు కౌరవ పక్షంలోని ప్రతి యోధుడినీ మహారథుడు లేదా అల్పరథుడు అని వర్గీకరించాడు; తనను తక్కువగా అంచనా వేసినందుకు కర్ణునితో వాగ్వివాదం జరిగింది (5.162 నుంచి 5.169).

శిఖండితో ఎందుకు యుద్ధం చేయవని అడిగినప్పుడు, శిఖండి స్త్రీగా జన్మించాడని భీష్ముడు వివరించాడు; తన సోదరుని కోసం తాను అపహరించుకువచ్చిన రాజకుమారి, తన మరణానికి కారణమవుతానని ప్రతిజ్ఞ చేసిన అంబ కథను సుదీర్ఘంగా చెప్పాడు (5.170 నుంచి 5.193). కురుక్షేత్రంలో మోహరించిన రెండు సైన్యాలతో ఈ పర్వం ముగుస్తుంది: పాండవుల పక్షాన ఏడు అక్షౌహిణులు, కౌరవుల పక్షాన పదకొండు. చూడండి: అక్షౌహిణి అంటే ఏమిటి?

తర్వాత ఏమిటి

భీష్మపర్వం భగవద్గీతతో, యుద్ధంలోని మొదటి పది రోజులతో ప్రారంభమవుతుంది.

తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు

ఉద్యోగపర్వం అంటే ఏమిటి?

మహాభారతంలోని ఐదవ పర్వం; విఫలమైన శాంతి చర్చలను, యుద్ధ సన్నాహాలను ఇది వర్ణిస్తుంది.

యుద్ధాన్ని నివారించడానికి పాండవులు ఏమి అడిగారు?

కనీసం ఐదు ఊళ్ళు, ఒక్కో సోదరునికి ఒక్కొక్కటి (5.31.20).

కృష్ణుడు హస్తినాపురానికి ఎందుకు వెళ్ళాడు?

పాండవులు ప్రయత్నించలేదని ఎవరూ అనకుండా, శాంతి కోసం చివరి విన్నపం చేయడానికి (5.70 నుంచి).

శాంతి ప్రతిపాదనకు దుర్యోధనుడు ఏమన్నాడు?

సూది మొనంత భూమిని కూడా ఇవ్వనని (5.125.26).

కర్ణుడు కుంతికి ఏమని మాట ఇచ్చాడు?

అర్జునుని తప్ప ఆమె కుమారులలో ఎవరినీ చంపనని, కాబట్టి ఆమెకు ఎప్పుడూ ఐదుగురు కుమారులు ఉంటారని (5.144.20 నుంచి 22).

విదుర నీతి ఎక్కడ ఉంది?

ఉద్యోగపర్వంలో, విమర్శనాత్మక ప్రతిలోని 5.33 నుంచి 5.40 అధ్యాయాలలో.

సంబంధిత పఠనం

• మహాభారతం: సంపూర్ణ మార్గదర్శి
• విరాటపర్వం సారాంశం
• భీష్మపర్వం సారాంశం
• మహాభారతంలో దుర్యోధనుడు
• మహాభారతంలో విదురుడు
• మహాభారతంలో భీష్ముడు

ఆధారాలు

1. The Mahabharata, విమర్శనాత్మక ప్రతి (భండార్కర్ ఓరియంటల్ రీసెర్చ్ ఇన్‌స్టిట్యూట్, పుణే, 1933 నుంచి 1966); ఎలక్ట్రానిక్ పాఠం BORI 1999, ఇండాలజీ ద్వారా: indology.info/bombay/mahabharata. సూచికలు ఈ ప్రతి ప్రకారం పర్వం.అధ్యాయం.శ్లోకం రూపంలో ఉన్నాయి.

చివరిగా సమీక్షించినది: 12 నవంబర్ 2026.