ఉజ్జయిని ప్రాచీన నగరంలో, శిప్రా నది ఒడ్డున — శ్మశానం నుండి తీసుకువచ్చిన బస్మంతో పూజింపబడే ఏకైక జ్యోతిర్లింగం నిలబడి ఉంది. మహాకాళేశ్వర — మహాకాల, కాల ప్రభువు — శివుడు మృత్యువును మరియు కాలాన్ని జయించే ఆలయం. ప్రతిరోజు తెల్లవారు 4:00 గంటలకు, ప్రపంచమంతా నిద్రిస్తున్నప్పుడు, పూజారి తాజా శ్మశాన బస్మంతో శివ లింగానికి భస్మ ఆరతి చేస్తారు — హిందూ ప్రపంచంలో అత్యంత తీవ్రమైన ఆచారం.

కాలాన్ని ఎలా జయించారు

అవంతిక (నేటి ఉజ్జయిని)లో శ్రీకర అనే భక్తుడు తీవ్రంగా శివారాధన చేస్తుండగా, దూషణ అనే రాక్షసుడు దాడి చేశాడు. శ్రీకర నిరాయుధుడుగా శివ నామం జపించాడు. భూమి చీలింది; దాని నుండి మహాకాల — శివుని భయంకర రూపం — ఉద్భవించాడు. ఒక గర్జనతో దూషణుని భస్మం చేశాడు. అవంతిక ప్రజల అభ్యర్థన మేరకు అక్కడే జ్యోతిర్లింగంగా స్థాపితమయ్యాడు.

దక్షిణ ముఖ లింగం, నేలమాళిగ గర్భగుడి

  • 12 జ్యోతిర్లింగాలలో దక్షిణం వైపు ఎదుర్కొనే ఏకైక లింగం — యమ దిశ. శివుడు ఇక్కడ మృత్యువును నేరుగా ఎదుర్కొంటాడు.
  • గర్భగుడి భూమి స్థాయికి దిగువన ఉంది — యాత్రికుడు అక్షరాలా అధోలోకంలోకి దిగాలి.
  • లింగం స్వయంభూ.
  • కోటితీర్థం: ఇక్కడ ఒక స్నానం కోటి యాత్రల పుణ్యం ఇస్తుంది.

ఆరు ఆరతులు మరియు భస్మ ఆరతి

  • భస్మ ఆరతి (తెల్లవారు 4:00): లింగానికి బస్మ అభిషేకం — ప్రపంచంలో ఏకైక ఇటువంటి ఆచారం. భస్మంతో పూర్తిగా కప్పి, ఆపై నాటకీయంగా తొలగించి లింగాన్ని వెల్లడిస్తారు.
  • నైవేద్య ఆరతి (7:00 ఉదయం).
  • మధ్యాహ్న ఆరతి (10:30): పూర్తి అభిషేకం.
  • సంధ్యా ఆరతి (5:00 సాయంత్రం).
  • శ్రీ మహాకాల ఆరతి (7:00 రాత్రి).
  • శయన ఆరతి (10:30 రాత్రి).

మహిమలు

మృత్యు జయం: ఉజ్జయిని పవిత్ర క్షేత్రంలో మరణించిన వారు యమపురికి వెళ్ళరని, నేరుగా శివ సన్నిధికి వస్తారని శాస్త్రాలు చెప్తాయి. భారతదేశం నుండి ప్రజలు తమ ప్రియమైనవారి అంత్యక్రియలను ప్రత్యేకంగా శిప్రా ఘాట్‌లో ఏర్పాటు చేస్తారు.

సింహస్థ సాక్షి: ప్రతి 12 సంవత్సరాలకు ఉజ్జయిని నాలుగు కుంభ్ మేళాలలో ఒకటిని నిర్వహిస్తుంది.

Advertisement

విశ్వ నాభి

హిందూ విశ్వశాస్త్రం ఉజ్జయినిని విశ్వ నాభిగా ఉంచుతుంది — విశ్వ మండలం విస్తరించే నాభి. కర్కటక రేఖ దీని గుండా వెళుతుంది; భారతీయ ఖగోళ శాస్త్రం యొక్క శూన్య-మెరిడియన్ ఇక్కడ నిర్దేశించబడింది, గ్రీన్‌విచ్ ఉనికిలో రాకముందే.

ఓం నమశ్శివాయ. జై మహాకాల్.

తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు

మహాకాళేశ్వర ఆలయంలో భస్మ ఆరతి ఏ సమయంలో జరుగుతుంది?

భస్మ ఆరతి ప్రతిరోజు తెల్లవారు 4:00 గంటలకు జరుగుతుంది. పూజారి తాజా శ్మశాన బస్మంతో లింగానికి అభిషేకం చేసి, భస్మంతో పూర్తిగా కప్పి, ఆపై దానిని తొలగించి లింగాన్ని వెల్లడిస్తారు.

మహాకాళేశ్వర ఆలయంలో రోజూ ఎన్ని ఆరతులు జరుగుతాయి?

రోజూ ఆరు ఆరతులు జరుగుతాయి: భస్మ ఆరతి (తెల్లవారు 4:00), నైవేద్య ఆరతి (ఉదయం 7:00), మధ్యాహ్న ఆరతి (10:30), సంధ్యా ఆరతి (సాయంత్రం 5:00), శ్రీ మహాకాల ఆరతి (రాత్రి 7:00), శయన ఆరతి (రాత్రి 10:30).

మహాకాళేశ్వర లింగం దక్షిణ ముఖంగా ఎందుకు ఉంటుంది?

12 జ్యోతిర్లింగాలలో దక్షిణం వైపు ఎదుర్కొనే ఏకైక లింగం మహాకాళేశ్వరమే; దక్షిణం యమ దిశ. ప్రచారంలో ఉన్నట్లుగా, శివుడు ఇక్కడ మృత్యువును నేరుగా ఎదుర్కొంటాడు.

మహాకాల ఉజ్జయినిలో జ్యోతిర్లింగంగా ఎలా వెలిశాడు?

ప్రచారంలో ఉన్నట్లుగా, అవంతికలో శ్రీకర అనే భక్తుడిపై దూషణ అనే రాక్షసుడు దాడి చేసినప్పుడు భూమి చీలి మహాకాల ఉద్భవించి దూషణుని భస్మం చేశాడు. అవంతిక ప్రజల అభ్యర్థన మేరకు అక్కడే జ్యోతిర్లింగంగా స్థాపితమయ్యాడు.

ఉజ్జయినిలో సింహస్థ కుంభ్ మేళా ఎంత కాలానికి ఒకసారి జరుగుతుంది?

ప్రతి 12 సంవత్సరాలకు ఒకసారి ఉజ్జయిని నాలుగు కుంభ్ మేళాలలో ఒకటైన సింహస్థను నిర్వహిస్తుంది. ఈ నగరం శిప్రా నది ఒడ్డున ఉంది.

ఉజ్జయినిని విశ్వ నాభి అని ఎందుకు అంటారు?

హిందూ విశ్వశాస్త్రం ఉజ్జయినిని విశ్వ మండలం విస్తరించే నాభిగా ఉంచుతుంది. కర్కటక రేఖ దీని గుండా వెళుతుంది, భారతీయ ఖగోళ శాస్త్రపు శూన్య-మెరిడియన్ కూడా ఇక్కడే నిర్దేశించబడింది.