ధర్మశాస్త్రం ||

నదీస్నానం – రజోదోషం

ఆషాఢ, శ్రావణ మాసాలలో నదులలో స్నానం చేయకూడదని ధర్మశాస్త్రం చెబుతోంది.
ఆ మాసాలలో నదులకు రజోదోషం ఉంటుందని శాస్త్ర వచనాలు స్పష్టం చేస్తున్నాయి.

శాస్త్ర ఆధారాలు

1. దేవళస్మృతి

నభోనభస్యయోర్మధ్యే సర్వానద్యా రజస్వలాః
తాసు స్నానం న కుర్వీత దేవర్షి పితృతర్పణమ్

అర్థం: ఆకాశం–భూమి మధ్య ఉన్న అన్ని నదులు ఈ కాలంలో రజస్వలావస్తలో ఉంటాయి. అందువల్ల ఆ కాలంలో నదులలో స్నానం, దేవతార్చన, ఋషి పితృతర్పణం చేయరాదు.

2. అత్రి మహర్షి వచనం

సింహకర్కటయోర్మధ్యే సర్వానద్యో రజస్వలాః
న స్నానాది నికర్మాణి తాసు కుర్వీత మానవః

అర్థం: కర్కాటక, సింహ మాసాల మధ్య కాలంలో నదులు రజస్వలావస్తలో ఉంటాయి. అందువల్ల ఈ కాలంలో స్నానం వంటి క్రతువులు మానవులు చేయరాదు.

మరి రెండు నెలలూ నదీస్నానం పూర్తిగా చేయరాదా?

ధర్మశాస్త్రం కొన్ని మినహాయింపులు కూడా చెప్పింది. అవి:

1. మహానదులకు వర్తించదు

ఇదంచ మహానదీవ్యతిరిక్త విషయం

అంటే ఈ నియమం మహానదులకు వర్తించదు.
మహానదుల జాబితా (బ్రహ్మపురాణ ప్రకారం):

• గోదావరి
• భీమరథీ
• తుంగభద్ర
• కృష్ణవేణీ
• గంగ
• యమున
• నర్మద
• సరస్వతీ
• తాపీ
• పయోష్ణీ
• విశోకా
• వితస్తా

2. అగస్త్యోదయం వరకు మాత్రమే దోషం

మిగతా నదులకు అగస్త్యోదయం అయ్యేవరకు రజోదోషం ఉంటుంది.
ఈ సంవత్సరం: ఆగస్టు 22న అగస్త్యోదయం అవుతుంది.
అందువల్ల ఆ తేదీ తర్వాత రజోదోషం పూర్తిగా తొలుగుతుంది.

3. నదీ తీరం నివాసులు

అయంచ నదీనాం రజోదోషో న తత్తీరవాసినామ్

అర్థం: నదీ తీరంలో నివసించే వారికి ఈ దోషం ఉండదు.

4. ప్రత్యేక సందర్భాలు

ఉపాకర్మణి చోత్సర్గే ప్రేతస్నానే తథైవ చ
చంద్రసూర్యగ్రహేచైవ రజోదోషో న విద్యతే

అర్థం:

• ఉపాకర్మ
• ఉత్సర్గ
• ప్రేతస్నాన సందర్భాలు
• చంద్రగ్రహణం
• సూర్యగ్రహణం

ఈ సందర్భాల్లో రజోదోషం వర్తించదు.

సారాంశం

ఆషాఢ–శ్రావణ మాసాలలో సాధారణంగా నదీస్నానం చేయరాదు. కానీ మహానదులు, అగస్త్యోదయం తర్వాత కాలం, నదీ తీరం నివాసులు, ప్రత్యేక శాస్త్రోక్త సందర్భాలు ఈ నియమానికి మినహాయింపు.

తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు

ఆషాఢ, శ్రావణ మాసాలలో నదీస్నానం ఎందుకు చేయకూడదు?

ఆ మాసాలలో నదులకు రజోదోషం ఉంటుందని ధర్మశాస్త్రం చెబుతోంది. అందువల్ల ఆ కాలంలో సాధారణ నదులలో స్నానం చేయరాదని దేవళస్మృతి, అత్రి మహర్షి వచనాలు చెబుతున్నాయి.

రజోదోషం నియమం మహానదులకు వర్తిస్తుందా?

లేదు, ఈ నియమం మహానదులకు వర్తించదు. బ్రహ్మపురాణం ప్రకారం గోదావరి, భీమరథీ, తుంగభద్ర, కృష్ణవేణీ, గంగ, యమున, నర్మద, సరస్వతీ, తాపీ, పయోష్ణీ, విశోకా, వితస్తా మహానదులు.

నదులకు రజోదోషం ఎప్పటి వరకు ఉంటుంది?

మహానదులు కాని మిగతా నదులకు అగస్త్యోదయం అయ్యేవరకు మాత్రమే రజోదోషం ఉంటుంది. అగస్త్యోదయం తర్వాత రజోదోషం పూర్తిగా తొలగుతుంది.

నదీ తీరంలో నివసించేవారికి రజోదోషం ఉంటుందా?

ఉండదు. నదీ తీరంలో నివసించే వారికి ఈ రజోదోషం వర్తించదని ధర్మశాస్త్రం చెబుతోంది.

ఏ సందర్భాల్లో ఆషాఢ, శ్రావణాల్లోనూ నదీస్నానం చేయవచ్చు?

ఉపాకర్మ, ఉత్సర్గ, ప్రేతస్నానం, చంద్రగ్రహణం, సూర్యగ్రహణం సందర్భాల్లో రజోదోషం వర్తించదు. ఈ సందర్భాల్లో నదీస్నానం చేయవచ్చు.