సర్వేపల్లి రాధాకృష్ణన్ (5 సెప్టెంబర్ 1888 – 17 ఏప్రిల్ 1975) భారతీయ తత్వశాస్త్రాన్ని, ముఖ్యంగా వేదాంతాన్ని, దేశవిదేశాల పాఠకులకు అర్థమయ్యేలా వివరించిన తత్వవేత్త. ఆయన భారతదేశపు మొదటి ఉపరాష్ట్రపతి (1952–1962), రెండవ రాష్ట్రపతి (1962–1967). నాలుగు దశాబ్దాలకు పైగా మద్రాసు, మైసూరు, కలకత్తా, ఆక్స్‌ఫర్డ్‌లలో తత్వశాస్త్రం బోధించారు, రెండు విశ్వవిద్యాలయాలకు నాయకత్వం వహించారు. ఆయన పుట్టినరోజైన సెప్టెంబర్ 5ని భారతదేశం ఉపాధ్యాయ దినోత్సవంగా జరుపుకుంటుంది.

ముఖ్య వివరాలు

జననం5 సెప్టెంబర్ 1888, తిరుత్తణి, మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీ (ఇప్పుడు తమిళనాడు)
మరణం17 ఏప్రిల్ 1975, మద్రాసు (చెన్నై)
కుటుంబంతండ్రి ఎస్. వీరాస్వామి (వీరసామయ్య); భార్య శివకామమ్మ
విద్యమద్రాస్ క్రిస్టియన్ కళాశాల (తత్వశాస్త్రంలో బీఏ, ఎంఏ)
బోధనా పదవులుప్రెసిడెన్సీ కళాశాల, మద్రాసు (1909 నుంచి); మహారాజా కళాశాల, మైసూరు (1918); కలకత్తా విశ్వవిద్యాలయంలో కింగ్ జార్జ్ V తత్వశాస్త్ర ఆచార్యుడు (1921 నుంచి); ఆక్స్‌ఫర్డ్‌లో స్పాల్డింగ్ ప్రొఫెసర్ ఆఫ్ ఈస్టర్న్ రిలిజియన్స్ అండ్ ఎథిక్స్ (1936–1952)
విశ్వవిద్యాలయ నాయకత్వంవైస్-ఛాన్సలర్, ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయం (1931–1936); వైస్-ఛాన్సలర్, బనారస్ హిందూ విశ్వవిద్యాలయం (1939–1948)
ప్రభుత్వ పదవులుసోవియట్ యూనియన్‌లో భారత రాయబారి (1949–1952); భారత ఉపరాష్ట్రపతి (13 మే 1952 – 12 మే 1962); భారత రాష్ట్రపతి (13 మే 1962 – 12 మే 1967)
గౌరవాలు1931లో నైట్‌హుడ్ (స్వాతంత్ర్యం తర్వాత ఆ బిరుదు వాడటం మానేశారు); భారతరత్న 1954; గౌరవ ఆర్డర్ ఆఫ్ మెరిట్ 1963

బాల్యం, విద్య

రాధాకృష్ణన్ మద్రాసుకు వాయవ్యంగా ఉన్న ఆలయ పట్టణం తిరుత్తణిలో తెలుగు మాట్లాడే బ్రాహ్మణ కుటుంబంలో జన్మించారు. తిరుపతిలోని లూథరన్ మిషన్ పాఠశాలలో, వాలాజాపేట ప్రభుత్వ ఉన్నత పాఠశాలలో చదివి, తర్వాత మద్రాస్ క్రిస్టియన్ కళాశాలలో తత్వశాస్త్రంలో బీఏ (1907), ఎంఏ పూర్తి చేశారు. ఆయన పరిశోధనా వ్యాసం ద ఎథిక్స్ ఆఫ్ ద వేదాంత అండ్ ఇట్స్ మెటాఫిజికల్ ప్రిసపోజిషన్స్ ఆయనకు సుమారు ఇరవై ఏళ్ల వయసులోనే ప్రచురితమైంది. వేదాంతంలో నీతికి చోటు లేదన్న విమర్శకు అది సమాధానం ఇచ్చింది; ఆయన తర్వాతి కృషి దిశను కూడా అదే నిర్ణయించింది.

Advertisement

ఉపాధ్యాయుడు, పండితుడు

1909లో మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీ కళాశాల తత్వశాస్త్ర విభాగంలో చేరారు. 1918లో మైసూరు మహారాజా కళాశాలలో తత్వశాస్త్ర ఆచార్యుడిగా, 1921లో కలకత్తా విశ్వవిద్యాలయంలో కింగ్ జార్జ్ V ప్రొఫెసర్ ఆఫ్ మెంటల్ అండ్ మోరల్ సైన్స్‌గా వెళ్లారు.

రెండు సంపుటాల ఇండియన్ ఫిలాసఫీ ప్రామాణిక గ్రంథంగా నిలిచింది; ద హిందూ వ్యూ ఆఫ్ లైఫ్ విస్తృత పాఠకులను చేరింది. 1929లో ఆక్స్‌ఫర్డ్‌లోని మాంచెస్టర్ కళాశాలలో ఇచ్చిన హిబర్ట్ ఉపన్యాసాల నుంచి యాన్ ఐడియలిస్ట్ వ్యూ ఆఫ్ లైఫ్ (1932) రూపొందింది.

1936లో ఆక్స్‌ఫర్డ్ విశ్వవిద్యాలయంలో కొత్తగా ఏర్పడిన స్పాల్డింగ్ ప్రొఫెసర్‌షిప్ ఆఫ్ ఈస్టర్న్ రిలిజియన్స్ అండ్ ఎథిక్స్‌కు మొదటి ఆచార్యుడయ్యారు, ఆల్ సోల్స్ కళాశాల ఫెలోగా ఎన్నికయ్యారు. భారతదేశంలో బాధ్యతలు నిర్వహిస్తూనే ఆ పదవిని 1952 వరకు కొనసాగించారు. స్వదేశంలో ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయానికి (1931–1936), మదన్ మోహన్ మాలవీయ స్థాపించిన బనారస్ హిందూ విశ్వవిద్యాలయానికి (1939–1948) వైస్-ఛాన్సలర్‌గా పనిచేశారు.

Advertisement

ఆయన తత్వచింతన

రాధాకృష్ణన్ అద్వైత వేదాంత సంప్రదాయంలో రచనలు చేశారు. ఆత్మ, బ్రహ్మం ఒక్కటే అన్నది ఆ సిద్ధాంతం. ఆయన దాన్ని మూసిన సిద్ధాంతంగా కాక, మతానుభవంపై ఆధారపడిన తత్వంగా చూపారు; ప్రపంచ మతాలన్నింటికీ ఆ అనుభవమే ఉమ్మడి మూలమని నమ్మారు. ఆయన దృష్టిలో హిందూమతం స్థిరమైన సిద్ధాంతాల సమూహం కంటే, అనేక మార్గాలకు తెరచి ఉన్న జీవన విధానం. ప్రపంచ వాస్తవికతను, నీతి ప్రాధాన్యాన్ని హిందూమతం తిరస్కరిస్తుందన్న ఆరోపణను ఆయన ఖండించారు.

ఆయన వ్యాఖ్యానాలతో కూడిన అనువాదాలు ద భగవద్గీత, ద ధమ్మపద, ద ప్రిన్సిపల్ ఉపనిషద్స్, ద బ్రహ్మసూత్ర వంటి ప్రాచీన గ్రంథాలను ఆంగ్ల పాఠకులకు చేరువ చేశాయి. ఎ సోర్స్ బుక్ ఇన్ ఇండియన్ ఫిలాసఫీ (1957)కి సహసంపాదకుడిగా ఉన్నారు.

Advertisement

ఆయన దృక్పథంపై విమర్శలూ ఉన్నాయి. భారతీయ తత్వశాస్త్రాన్ని ఆయన అద్వైతం, పాశ్చాత్య భావవాదం కోణం నుంచి ఎక్కువగా చూశారని, ఏకైక "హిందూ దృక్పథం" అన్న ఆయన చిత్రణ వివిధ దర్శనాల మధ్య నిజమైన భేదాలను మరుగుపరుస్తుందని కొందరు పండితుల వాదన.

ప్రజాజీవితం

స్వాతంత్ర్యానంతరం 1948–49 విశ్వవిద్యాలయ విద్యా కమిషన్‌కు రాధాకృష్ణన్ అధ్యక్షత వహించారు; భారత విశ్వవిద్యాలయాల భవిష్యత్తుపై అది నివేదిక ఇచ్చింది. 1946 నుంచి 1952 వరకు యునెస్కోలో భారతదేశానికి ప్రాతినిధ్యం వహించి, దాని కార్యనిర్వాహక మండలిలో సభ్యుడిగా ఉన్నారు. 1949 నుంచి 1952 వరకు సోవియట్ యూనియన్‌లో భారత రాయబారిగా ఉన్నారు.

1952లో భారతదేశపు మొదటి ఉపరాష్ట్రపతిగా, పదవిరీత్యా రాజ్యసభ ఛైర్మన్‌గా బాధ్యతలు చేపట్టి రెండు పదవీకాలాలు పనిచేశారు. 1962 మే నెలలో డాక్టర్ రాజేంద్ర ప్రసాద్ తర్వాత రాష్ట్రపతి అయ్యారు, 1967 మే వరకు ఆ పదవిలో ఉన్నారు. 1962 చైనా యుద్ధం, జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ (1964), లాల్ బహదూర్ శాస్త్రి (1966) మరణాలు, 1965 పాకిస్తాన్ యుద్ధం ఆయన పదవీకాలంలోనే జరిగాయి.

Advertisement

ఉపాధ్యాయ దినోత్సవం

ఆయన రాష్ట్రపతిగా ఉన్నప్పుడు విద్యార్థులు, మిత్రులు ఆయన పుట్టినరోజు జరుపుకోవడానికి అనుమతి అడిగారు. సాధారణంగా చెప్పే కథనం ప్రకారం, దానికి బదులుగా సెప్టెంబర్ 5ని ఉపాధ్యాయ దినోత్సవంగా పాటించాలని ఆయన సూచించారు; 1962 నుంచి భారతదేశం అలాగే జరుపుకుంటోంది. ఈ సందర్భంగా గురువులను స్మరించుకోవడం గురించి మా వ్యాసం: గురుభ్యో నమః.

చివరి సంవత్సరాలు, వారసత్వం

1967 తర్వాత రాధాకృష్ణన్ మద్రాసులో విశ్రాంత జీవితం గడిపి, 17 ఏప్రిల్ 1975న అక్కడే కన్నుమూశారు. మరణానికి కొన్ని నెలల ముందు, తూర్పు-పశ్చిమ మతాలు, సంస్కృతుల మధ్య అవగాహనకు వారధి కట్టినందుకు టెంపుల్టన్ ఫౌండేషన్ 1975 టెంపుల్టన్ బహుమతిని ఆయనకు ప్రదానం చేసింది. ఆయన పుస్తకాలు ఇప్పటికీ ముద్రణలో ఉన్నాయి; గీత, ఉపనిషత్తులకు ఆయన చేసిన అనువాదాలు ఆంగ్లంలో అత్యధికంగా చదివే వాటిలో ఉన్నాయి.

తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు

సర్వేపల్లి రాధాకృష్ణన్ ఎప్పుడు, ఎక్కడ జన్మించారు?

5 సెప్టెంబర్ 1888న, అప్పటి మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీలో, ఇప్పటి తమిళనాడులోని తిరుత్తణిలో.

ఆయన ఏయే పదవులు నిర్వహించారు?

సోవియట్ యూనియన్‌లో భారత రాయబారి (1949–1952), భారత మొదటి ఉపరాష్ట్రపతి (1952–1962), భారత రెండవ రాష్ట్రపతి (1962–1967).

ఆక్స్‌ఫర్డ్‌లో ఆయన పదవి ఏమిటి?

1936 నుంచి 1952 వరకు ఆక్స్‌ఫర్డ్ విశ్వవిద్యాలయంలో స్పాల్డింగ్ ప్రొఫెసర్ ఆఫ్ ఈస్టర్న్ రిలిజియన్స్ అండ్ ఎథిక్స్ పదవిని చేపట్టిన మొదటి వ్యక్తి ఆయనే.

రాధాకృష్ణన్ రాసిన ప్రముఖ గ్రంథాలు ఏవి?

ఇండియన్ ఫిలాసఫీ, ద హిందూ వ్యూ ఆఫ్ లైఫ్, యాన్ ఐడియలిస్ట్ వ్యూ ఆఫ్ లైఫ్ (1932), భగవద్గీత, ప్రధాన ఉపనిషత్తుల అనువాదాలు.

ఉపాధ్యాయ దినోత్సవం సెప్టెంబర్ 5న ఎందుకు?

సెప్టెంబర్ 5 రాధాకృష్ణన్ పుట్టినరోజు. ఆ రోజును తన కోసం కాక ఉపాధ్యాయుల గౌరవార్థం పాటించాలని ఆయన కోరారు; 1962 నుంచి అది ఉపాధ్యాయ దినోత్సవంగా జరుగుతోంది.

ఆధారాలు

  • భారత ఉపరాష్ట్రపతి కార్యాలయం, "Dr. Sarvepalli Radhakrishnan" (vicepresidentofindia.nic.in).
  • రాష్ట్రపతి సచివాలయం, పూర్వ రాష్ట్రపతుల జాబితా (presidentofindia.gov.in).
  • Templeton Prize, 1975 laureate (templetonprize.org).
  • Wikipedia, "Sarvepalli Radhakrishnan", "Spalding Professor of Eastern Religions and Ethics".

చివరిగా సమీక్షించినది: 16 నవంబర్ 2026.

సంబంధిత: ప్రముఖ హిందువులు · గురుభ్యో నమః · స్వామి వివేకానంద · శ్రీనివాస రామానుజన్ · ఆది శంకరాచార్యులు