మోర్గాఁ వద్ద హిందూ భక్తి ఆలయం
శ్రీ మోరేశ్వర ఆలయం
గణేశ temple · Maharashtra, India
శ్రీ మయూరేశ్వర ఆలయం, మోరేశ్వర ఆలయం అని కూడా పిలువబడేది, మహారాష్ట్రలోని పుణె జిల్లా మోర్గావ్ గ్రామంలో ఉన్న గణపతి ఆలయం. ఇక్కడ గణపతిని నెమలిపై సంచరించే ప్రభువు మయూరేశ్వరునిగా పూజిస్తారు. ఎనిమిది గణపతి క్షేత్రాల తీర్థయాత్ర అయిన అష్టవినాయక యాత్రలో ఇది అత్యంత ముఖ్యమైన ఆలయమని, ఆ యాత్రలో మొదటి మజిలీ, చివరి మజిలీ రెండూ ఇదేనని మహారాష్ట్ర టూరిజం వర్ణిస్తుంది.
గర్భగుడిలోని విగ్రహాన్ని స్వయంభూ (స్వయంగా వెలసినది)గా భావిస్తారు. థేవూర్, రంజన్‌గావ్, ఓఝర్, లేణ్యాద్రి, సిద్ధటేక్‌లతో పాటు జిల్లా పరిధిలో ఉన్న ఆరు అష్టవినాయక ఆలయాలలో మోర్‌గావ్‌ను పుణె జిల్లా యంత్రాంగం పేర్కొంటుంది.
Faith & Tradition
Religious Significance of మోర్గాఁ వద్ద హిందూ భక్తి ఆలయం
గణపతిని పరబ్రహ్మంగా ఆరాధించే గాణపత్య సంప్రదాయ భక్తులకు మోర్గావ్ ఆధ్యాత్మిక కేంద్రమని మహారాష్ట్ర టూరిజం పేర్కొంటుంది. అష్టవినాయక యాత్ర సంప్రదాయంగా ఇక్కడే మొదలై ఇక్కడే ముగుస్తుంది కాబట్టి, చాలా మంది యాత్రికులు మోర్గావ్ దర్శనాన్ని మొత్తం యాత్రకు ఆరంభం, ముగింపుగా భావిస్తారు.
సంప్రదాయం ప్రకారం, సింధు అనే రాక్షసుని సంహరించడానికి గణపతి నెమలిపై ఆసీనుడైన మయూరేశ్వర రూపాన్ని ధరించాడు, ఈ యుద్ధం మోర్గావ్లో జరిగినట్లు చెబుతారు. గ్రామం పేరును ప్రజలు సాధారణంగా నెమలిని సూచించే 'మోర' అనే పదంతో ముడిపెడతారు. ఇవి చారిత్రక రికార్డులు కావు, భక్తి సంబంధమైన కథనాలు.
గాణపత్య సాధువు మోరోబా (మోరయా) గోసావితో కూడా ఈ ఆలయానికి దీర్ఘకాల అనుబంధం ఉంది. చించ్వడ్ దేవ్ కుటుంబ స్థాపకుడైన ఆయన, పూజ చించ్వడ్కు మారకముందు, తన ఇష్టదైవాన్ని మోర్గావ్లో పూజించేవారని 1885 పూనా జిల్లా గెజిటీర్ నమోదు చేసింది. మాఘ, భాద్రపద శుక్ల చతుర్థి ఉత్సవాలలో స్వామివారి పల్లకి చించ్వడ్ నుండి ప్రయాణిస్తుందని పుణె జిల్లా పాత వారసత్వ పేజీ పేర్కొంటుంది.
Heritage
History of మోర్గాఁ వద్ద హిందూ భక్తి ఆలయం
పరిశీలించిన ఆధారాలలో ఆలయ నిర్మాణానికి సంబంధించి నమ్మదగిన తేదీ లభించలేదు. 1885లో సంకలనం చేయబడి, మహారాష్ట్ర ప్రభుత్వం పునర్ముద్రించిన పూనా జిల్లా గెజిటీర్, మోర్‌గావ్‌ను కర్హా నది ఎడమ ఒడ్డున ఉన్న పెద్ద వ్యాపార పట్టణంగా, 'గణపతికి చెందిన పెద్ద, అందమైన ఆలయం' ఉన్న ఊరిగా వర్ణిస్తుంది. ఆలయ నేలరాళ్లు పెద్ద తాబేలు ఆకారంలో పరచబడ్డాయని కూడా అది పేర్కొంటుంది.
ఆలయం సమీపంలో 1792లో నిర్మించిన, గుమ్మటం కలిగిన అలంకృత చతురస్రాకార సత్రం ఉందని, అది అసాధారణంగా చక్కని నిర్మాణమని అదే గెజిటీర్ నమోదు చేసింది. 1792లో మోర్‌గావ్‌ను మంచి సంత ఉన్న పెద్ద పట్టణంగా, అందమైన ఆలయం, అప్పటికి నిర్మాణంలో ఉన్న సత్రం ఉన్న ఊరిగా వర్ణించిన కెప్టెన్ మూర్‌ను కూడా అది ఉటంకిస్తుంది. అప్పట్లో భాద్రపద వినాయక చవితి నుండి ఆశ్వయుజ శుక్ల దశమి వరకు ఆలయంలో వార్షిక జాతర జరిగేది.
Architecture and sacred features
ఆలయం నల్లరాతి (బసాల్ట్)తో నిర్మితమైందని, దానిని మినార్లుగా పేర్కొనే నాలుగు ఎత్తైన మూల గోపురాలు చుట్టుముట్టి ఉన్నాయని మహారాష్ట్ర టూరిజం వర్ణిస్తుంది. ఆలయంలో నంది (వృషభం) విగ్రహం ఉంది, ఇది గణపతి క్షేత్రానికి అసాధారణం. లోపల, తూర్పు ముఖంగా ఉన్న మయూరేశ్వరుని స్వయంభూ విగ్రహానికి ఇరువైపులా ఋద్ధి, సిద్ధి విగ్రహాలు ఉన్నాయి, గర్భగుడి పైకప్పుపై ఎనిమిది దిక్కుల సంరక్షకులైన అష్టదిక్పాలకుల శిల్పాలు ఉన్నాయి.
విగ్రహం తలపై సర్పం ఉన్నట్లు పుణె జిల్లా వారసత్వ పేజీ వర్ణిస్తుంది, ఆలయ ఎనిమిది మూలల్లో ఉంచిన ఎనిమిది గణపతి విగ్రహాలను నమోదు చేస్తుంది: ఏకదంత, మహోదర, గజానన, లంబోదర, వికట, నటరాజ, ధూమ్రవర్ణ, వక్రతుండ.
Plan Your Visit
Darshan and Visitor Information
దూరం నుండే పూజ జరిగే చాలా ఆలయాలకు భిన్నంగా, ఇక్కడ భక్తులు నేరుగా విగ్రహానికి అభిషేకం (ఆచార స్నానం) చేయడానికి అనుమతి ఉందని, ఆలయం దగ్గర పార్కింగ్ సౌకర్యం ఉందని మహారాష్ట్ర టూరిజం పేర్కొంటుంది. పూజా ఏర్పాట్లు మారవచ్చు, కాబట్టి ప్రయాణానికి ముందు ప్రస్తుత ఏర్పాట్లను ఆలయ నిర్వహణతో నిర్ధారించుకోండి.
Timings and arrangements change with seasons and festivals. Confirm current details with the temple administration before travelling. Last reviewed 5 October 2026.
Sacred Calendar
Festivals at మోర్గాఁ వద్ద హిందూ భక్తి ఆలయం
వినాయక చవితి
అభిషేకం, మహా హారతి, భజనలతో ఇది ఆలయ అత్యంత వైభవమైన ఉత్సవమని మహారాష్ట్ర టూరిజం పేర్కొంటుంది. ఈ రోజు నుండి ఆశ్వయుజ శుక్ల దశమి వరకు వార్షిక జాతర జరిగేదని 1885 గెజిటీర్ నమోదు చేసింది.
మాఘీ గణేశ జయంతి
గణపతి జన్మదినాన్ని ప్రత్యేక పూజలు, గణేశ స్తోత్ర పారాయణం, దీపారాధనతో జరుపుకుంటారు. చించ్వడ్ నుండి వచ్చే స్వామివారి పల్లకి ఈ చతుర్థితో ముడిపడి ఉంది.
షష్ఠి పల్లకి ఊరేగింపు
మహారాష్ట్ర టూరిజం ప్రకారం, ఈ మాసాల్లో షష్ఠి తిథి నాడు స్వామివారిని వెండి పల్లకిలో మోర్గావ్ గ్రామంలో ఊరేగిస్తారు.
సంకష్టహర చతుర్థి
భక్తులు చంద్రోదయం వరకు ఉపవాసం ఉండి మయూరేశ్వరునికి మోదకాలు నివేదిస్తారు.
విజయదశమి
మోర్గావ్లో జాతరలు, ఉత్సవాలు జరిగే సందర్భాలలో విజయదశమిని పుణె జిల్లా వారసత్వ పేజీ పేర్కొంటుంది.
Location
How to Reach మోర్గాఁ వద్ద హిందూ భక్తి ఆలయం
మహారాష్ట్ర టూరిజం ప్రకారం, మోర్గావ్ పుణె నుండి రోడ్డు మార్గంలో సుమారు 80 కి.మీ. దూరంలో ఉంది, పుణెలోని స్వర్గేట్ బస్ స్టాండ్ నుండి మోర్గావ్కు రాష్ట్ర రవాణా బస్సులు నడుస్తాయి. సమీప రైల్వే స్టేషన్ సుమారు 17 కి.మీ. దూరంలోని జెజురి, సమీప విమానాశ్రయం సుమారు 80 కి.మీ. దూరంలోని పుణె అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం. ఈ రెండు చోట్ల నుండి ట్యాక్సీలు లభిస్తాయి.
Location: Maharashtra, India
Nearest airport: పుణె అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం (సుమారు 80 కి.మీ.)
Nearest railway station: జెజురి (సుమారు 17 కి.మీ.)
More in Hindu temples in Maharashtra · గణేశ temples · Temples in Morgaon · Temples in Baramati Taluka · Temples in Pune District
Questions
మోర్గాఁ వద్ద హిందూ భక్తి ఆలయం: Frequently Asked Questions
మోర్గావ్ ఆలయం మొదటి అష్టవినాయక ఆలయమా?
అవును. మహారాష్ట్ర టూరిజం మోర్గావ్లోని శ్రీ మయూరేశ్వరుని అష్టవినాయక యాత్రలో మొదటి, చివరి మజిలీగా, ఈ యాత్రలోని అత్యంత ప్రాధాన్యమైన ఆలయంగా వర్ణిస్తుంది.
మోర్గావ్లో గణపతిని మయూరేశ్వరుడు అని ఎందుకు పిలుస్తారు?
మయూరేశ్వరుడు అంటే నెమలికి ప్రభువు. సంప్రదాయం ప్రకారం, ఈ ప్రదేశంలో సింధు అనే రాక్షసుని సంహరించడానికి గణపతి నెమలిని వాహనంగా చేసుకున్నాడు.
మోర్గావ్ ఏ జిల్లాలో ఉంది?
మోర్గావ్ మహారాష్ట్రలోని పుణె జిల్లాలో ఉంది. జిల్లా పరిధిలోని ఆరు అష్టవినాయక ఆలయాలలో ఇది ఒకటని పుణె జిల్లా యంత్రాంగం పేర్కొంటుంది.
ఈ ఆలయంలో ప్రత్యేకత ఏమిటి?
సాధారణంగా శివాలయాల్లో కనిపించే నంది విగ్రహం ఇక్కడ ఉంది, అలాగే నాలుగు ఎత్తైన మూల గోపురాలు ఉన్నాయి. ఆలయ నేలరాళ్లు ఒక పెద్ద తాబేలు ఆకారంలో పరచబడ్డాయని 1885 గెజిటీర్ కూడా పేర్కొంటుంది.
పుణె నుండి మోర్గావ్కు ఎలా చేరుకోవాలి?
మహారాష్ట్ర టూరిజం ప్రకారం మోర్గావ్ పుణె నుండి రోడ్డు మార్గంలో సుమారు 80 కి.మీ. దూరంలో ఉంది, స్వర్గేట్ నుండి రాష్ట్ర రవాణా బస్సులు నడుస్తాయి. సుమారు 17 కి.మీ. దూరంలోని జెజురి సమీప రైల్వే స్టేషన్.
మోర్గావ్కు, చించ్వడ్కు మధ్య సంబంధం ఏమిటి?
చించ్వడ్ దేవ్ కుటుంబ స్థాపకుడైన మోరోబా గోసావి, పూజ చించ్వడ్కు మారకముందు మోర్గావ్లో పూజించేవారని 1885 పూనా జిల్లా గెజిటీర్ నమోదు చేసింది. మాఘ, భాద్రపద చతుర్థి ఉత్సవాల సమయంలో స్వామివారి పల్లకి చించ్వడ్ నుండి ఇక్కడికి వస్తుంది.
Sources and attribution
- © OpenStreetMap contributors — location data © OpenStreetMap contributors (ODbL)
- Wikidata Q6912006 — structured data (CC0)
- Wikipedia — Ganesha_Temple,_Morgaon — text facts from Wikipedia, licensed CC BY-SA 4.0
- Department of Tourism, Government of Maharashtra — Morgaon (Ashtavinayak)
- District Administration, Pune — Religious Places (Ashtavinayak temples in Pune district)
- The Gazetteers Department, Government of Maharashtra — Poona District Gazetteer: Places – Morgaon (1885, reprint 2006)
- National Informatics Centre, District Office Pune — Historical Monuments (Pune): Moreshwar or Mayureshwar
- Wikipedia — Ganesha Temple, Morgaon (used as a pointer to sources only)
Further reading: మోర్గాఁ వద్ద హిందూ భక్తి ఆలయం on Wikipedia (CC BY-SA 4.0).
Spotted an error? Write to info@hindutone.com — see our editorial policy.
Pilgrim Circuit