కార్తీక పురాణం 16వ అధ్యాయం: స్తంభ దీప మహిమ – దీప స్తంభం నుంచి బయటకు వచ్చిన ధనలోభుని కథ

కార్తీక పురాణం పదహారవ అధ్యాయం కార్తీక మాసంలో చేసే దానం, ప్రతిరోజూ వెలిగించే దీపం, ధ్వజస్తంభంపై ఉంచే ఆకాశ దీపం, స్తంభ దీపాల విశిష్టతను వివరిస్తుంది. పౌర్ణమి నాటి కథలో మునులు ఒక విష్ణు ఆలయం ఎదుట పాతిన చెక్క స్తంభంపై దీపం వెలిగిస్తారు. ఆ స్తంభం ఒక్కసారిగా పగిలిపోయి, అందులోంచి ఒక పురుషుడు బయటకు వస్తాడు. పూర్వజన్మలో ధనలోభుడు అనే పేరుతో జీవించిన అతడు, తన లోభం వల్ల ఎన్ని జన్మలు ఎత్తవలసి వచ్చిందో మునులకు వివరిస్తాడు. కార్తీక పౌర్ణమి నాటి స్తంభ దీప సంప్రదాయానికి ఈ అధ్యాయమే మూలంగా చెప్పబడుతుంది.

ఈ కథ దానం లేని సంపద ఎంత నిష్ఫలమో, అతిథిని అవమానించడం ఎంతటి దోషమో, దీపం యొక్క అనుగ్రహం చెక్కకు, రాయికి కూడా ఎలా చేరుతుందో తెలియజేస్తుంది. కార్తీక మాసం 2026లో ఈ అధ్యాయాన్ని బుధవారం, 25 నవంబర్ 2026 నాడు పఠిస్తారు. విదేశాల్లో స్థానిక పంచాంగం చూడండి.

కార్తీక పురాణం – షోడశ అధ్యాయం

దామోదరునికి ప్రీతికరమైన మాసం

పదిహేనవ అధ్యాయంలోని పౌర్ణమి కథను ముగించిన వశిష్ఠ మహర్షి జనక మహారాజుతో మళ్ళీ ఇలా అన్నారు:

"ఓ రాజా! కార్తీక మాసం శ్రీ దామోదరునికి అత్యంత ప్రీతికరమైన మాసం. ఈ మాసంలో స్నానం, దానం, వ్రతాచరణ చేయడం, సాలగ్రామాన్ని దానం చేయడం అన్నింటికంటే ముఖ్యమైనవి. వీటినే ఈ మాసానికి హృదయంగా భావించాలి."

శక్తి మేరకు దానం, తాంబూల దానం

"శక్తి ఉండి కూడా కార్తీక మాసంలో దానం చేయనివారు రౌరవం వంటి నరక బాధలను అనుభవిస్తారని పురాణం చెబుతుంది. అదే ఈ మాసంలో తాంబూలాన్ని దానం చేసేవారు మరుజన్మలో చక్రవర్తులుగా జన్మిస్తారని సంప్రదాయ విశ్వాసం. కాబట్టి ఎవరి శక్తికి తగినట్లుగా వారు ఇవ్వాలి" అని వశిష్ఠుడు బోధించాడు.

నెల రోజులూ విడవకుండా దీపారాధన

"నెలలోని ఏ ఒక్క రోజునూ విడిచిపెట్టకుండా తులసికోట వద్ద గానీ, భగవంతుని సన్నిధిలో గానీ దీపం వెలిగించేవారి పాపాలన్నీ నశించి, వారికి వైకుంఠప్రాప్తి కలుగుతుందని ఈ పురాణం వర్ణిస్తుంది" అని మహర్షి చెప్పాడు.

కార్తీక శుద్ధ పౌర్ణమి నాటి ఆచరణ

"కార్తీక శుద్ధ పౌర్ణమి రోజున నదీస్నానం ఆచరించి, భగవంతుని సన్నిధిలో ధూపం, దీపం, నైవేద్యాలతో పూజించి, దక్షిణ, తాంబూలం, కొబ్బరికాయ దానం చేయాలి. ఈ విధంగా ఆచరిస్తే చాలాకాలంగా సంతానం లేనివారికి పుత్రసంతానం కలుగుతుందని, సంతానం ఉన్నవారి బిడ్డలు క్షేమంగా, చిరాయువులుగా ఉంటారని పురాణ వచనం" అని వశిష్ఠుడు వివరించాడు.

ఆకాశ దీపం, స్తంభ దీపం

"ఈ మాసంలో ధ్వజస్తంభం మీద ఎత్తుగా ఆకాశ దీపాన్ని ఉంచేవారు, మాసమంతా ఆకాశ దీపాన్ని గానీ స్తంభ దీపాన్ని గానీ ఉంచి దానికి నమస్కరించే స్త్రీపురుషులు సకల ఐశ్వర్యాలను పొంది ఆనందంగా జీవిస్తారని పురాణం చెబుతుంది. ఆకాశ దీపం పెట్టేవారు ప్రమిద అడుగున కొద్దిగా శాలిధాన్యం (వరి ధాన్యం) గానీ, నువ్వులు గానీ పోసి, ఆ తర్వాత దీపం వెలిగించాలి."

దీపాన్ని పరిహసించవద్దు

"దీపం పెట్టే శక్తి ఉండి కూడా పెట్టనివారు, దీపం పెట్టేవారిని చూసి నవ్వేవారు మరుజన్మలో చుంచెలుకగా పుడతారని ఈ అధ్యాయం చెబుతుంది" అని మహర్షి చెప్పాడు.

ఈ ఫలశ్రుతులన్నీ భక్తిని ప్రోత్సహించడానికి పురాణం చెప్పిన బోధలే గానీ, హామీలు కావు. వాటిని సంప్రదాయ విశ్వాసంగా, ఆచరణకు ప్రేరణగా స్వీకరించాలి. ఈ విషయాలను వివరించిన తర్వాత వశిష్ఠుడు "దీనికి సంబంధించిన ఒక కథ ఉంది, చెబుతాను విను" అని ప్రారంభించాడు.

మునులు పాతిన దీప స్తంభం

మంతగ మహాముని ఆశ్రమం, విష్ణు మందిరం

పూర్వం ఋషులలో అగ్రగణ్యుడైన ఒక మహాముని ఉండేవాడు. తెలుగు పాఠం ఆయనను మంతగ మహాముని అని పేర్కొంటుంది. ఆయన ఒక చోట ఆశ్రమాన్ని స్థాపించి, దాని పక్కనే ఒక విష్ణు మందిరాన్ని నిర్మించి, ప్రతిరోజూ శ్రద్ధగా పూజలు చేసేవాడు.

కార్తీక మాసం రాగానే ఆ ఆశ్రమం చుట్టుపక్కల నివసించే మునులు కూడా అక్కడికి వచ్చి పూజలు చేసేవారు. వారు ప్రతిరోజూ ఆలయ ద్వారాలపై దీపాలు వెలిగించి, ఎంతో భక్తితో శ్రీహరిని ఆరాధించి తిరిగి వెళ్ళేవారు.

వృద్ధ ముని సూచన

ఒకనాడు ఆ మునులలో ఒక వృద్ధుడు మిగిలినవారిని ఉద్దేశించి ఇలా అన్నాడు:

"ఓ సిద్ధులారా! కార్తీక మాసంలో హరిహరుల ప్రీతి కోసం స్తంభ దీపం ఉంచితే వైకుంఠప్రాప్తి కలుగుతుందని మనందరికీ తెలుసు కదా! రేపు కార్తీక శుద్ధ పౌర్ణమి. ఈ ఆలయానికి ఎదురుగా ఒక స్తంభాన్ని పాతి, దానిపై దీపం ఉంచుదాం. అందుకోసం మనమందరం అడవికి వెళ్ళి ఒక పొడవైన స్తంభాన్ని తెచ్చుకుందాం."

ఆ మాటలు విన్న మునులందరూ ఎంతో ఆనందించారు. అందరూ కలిసి అడవికి వెళ్ళి, ఒక చెట్టును నరికి తీసుకువచ్చారు. దాన్ని ఆలయంలో స్వామికి ఎదురుగా పాతారు.

పౌర్ణమి నాటి స్తంభ దీపం

ఆ స్తంభం పైభాగాన శాలిధాన్యం పోశారు. దానిపై స్వచ్ఛమైన ఆవునెయ్యితో నింపిన పాత్రను ఉంచి, వత్తి వేసి, భక్తితో దీపాన్ని వెలిగించారు. ఆ తర్వాత అందరూ ఆలయంలో కూర్చుని పురాణ పఠనం ప్రారంభించారు.

స్తంభం పగిలి బయటకు వచ్చిన పురుషుడు

ఫెళఫెళమనే శబ్దం

పురాణ పఠనం సాగుతుండగా ఒక్కసారిగా ఫెళఫెళమనే పెద్ద శబ్దం వినిపించింది. మునులు తలెత్తి చూసేసరికి, తాము పాతిన స్తంభం ముక్కలు ముక్కలై నేలపై పడి ఉంది. దీపం ఆరిపోయి, దాని భాగాలు చెల్లాచెదురుగా పడి ఉన్నాయి.

ఆ దృశ్యాన్ని చూసి మునులందరూ ఆశ్చర్యంతో నిశ్చేష్టులై నిలబడిపోయారు. అంతలో ఆ స్తంభంలోంచి ఒక పురుషుడు బయటకు వచ్చాడు.

మునులు అతడిని చూసి, "ఓయీ! నీవు ఎవరు? ఈ స్తంభంలోంచి ఎలా వచ్చావు? నీ వృత్తాంతం ఏమిటి?" అని ప్రశ్నించారు.

ధనలోభుని పూర్వజన్మ వృత్తాంతం

ఆ పురుషుడు మునులకు వినయంగా నమస్కరించి ఇలా చెప్పసాగాడు:

"పుణ్యాత్ములారా! నేను గత జన్మలో ఒక బ్రాహ్మణుడిని, ఒక జమీందారుని. నా పేరు ధనలోభుడు. నా దగ్గర అపారమైన సంపద ఉండేది. ఆ సంపద మత్తులో కళ్ళు మూసుకుపోయి, న్యాయాన్యాయాల విచక్షణ లేకుండా ప్రవర్తించాను.

వేదాలు చదవలేదు. శ్రీహరిని పూజించలేదు. ఎవరికీ దానధర్మాలు చేయలేదు. నా ఇంటికి వచ్చిన అతిథులను అవమానించాను. పండితులైన విప్రులను నిర్లక్ష్యం చేశాను. అహంకారంతో ఎన్నో పాపకార్యాలు చేశాను."

లోభం తెచ్చిన దీర్ఘ పతనం

"జీవితంలో ఒక్కసారి కూడా దానం చేయకుండానే మరణించాను. ఆ తర్వాత ఘోరమైన నరకాలను అనుభవించాను. అనంతరం లక్ష జన్మలు కుక్కగా, పదివేల జన్మలు కాకిగా, ఐదువేల జన్మలు తొండగా పుట్టాను. పేడపురుగుగా కూడా జన్మించాను. చివరకు ఒక దట్టమైన అడవిలో చెట్టుగా పుట్టాను.

ఇన్నాళ్ళకు మీ దయ వల్ల ఆ చెట్టే మీరు పాతిన స్తంభంగా మారింది. ఇప్పుడు మళ్ళీ మానవరూపాన్ని, జ్ఞానాన్ని పొందాను. నా కర్మలన్నిటినీ మీకు తెలియజేశాను. దయచేసి నన్ను మన్నించండి."

కార్తీక పౌర్ణమి మహిమకు మునుల ఆశ్చర్యం

అతని మాటలు విన్న మునులు ఎంతో ఆశ్చర్యపోయారు.

"ఆహా! కార్తీక మాస మహిమ ఎంత గొప్పది! కార్తీక శుద్ధ పౌర్ణమి మహిమను వర్ణించడం సాధ్యం కాదు. కర్రలు, రాళ్ళు, స్తంభాలు కూడా మన కళ్ళ ముందే ముక్తి పొందుతున్నాయి కదా!" అని వారు ఒకరితో ఒకరు చెప్పుకున్నారు.

ధనలోభుని ప్రశ్న – అంగీరసునికి విన్నపం

మునులు అలా మాట్లాడుకుంటుండగా ధనలోభుడు మళ్ళీ వారికి నమస్కరించి ఇలా అడిగాడు:

"మునిపుంగవులారా! నాకు ముక్తి కలిగే మార్గం ఏదైనా ఉందా? ఈ లోకంలో సకల జీవులూ కర్మబంధంలో చిక్కుకొని ఉంటారు. ఆ బంధం ఎలా నశిస్తుంది? దయచేసి నా సందేహాన్ని తీర్చండి."

అప్పుడు అక్కడ ఉన్న మునిశ్రేష్ఠులు అంగీరస మహర్షి వైపు తిరిగి, "స్వామీ! ఇతని సందేహాన్ని తీర్చగల సమర్థులు మీరే. దయచేసి వివరించండి" అని ప్రార్థించారు.

అంగీరసుడు ఇచ్చిన సమాధానమే తదుపరి పదిహేడవ అధ్యాయం.

ఈ అధ్యాయం మనకు అందించే సందేశం

• దీపం అందరిదీ: తులసికోట వద్ద దీపం, ధ్వజస్తంభంపై ఆకాశ దీపం, స్తంభ దీపం అన్నింటినీ ఈ మాసం ప్రశంసిస్తుంది.
• లోభానికి మందు దానం: ధనలోభుని దీర్ఘ పతనం ఎవరితోనూ పంచుకోని సంపద నుంచే మొదలైంది.
• అతిథి గౌరవం: తన ఇంటికి వచ్చినవారిని అవమానించడం అతని మొదటి దోషాలలో ఒకటి.
• శక్తి మేరకు ఇవ్వడం: తాంబూలం వంటి చిన్న దానం కూడా ఈ మాసంలో విశేషమైనదని పురాణం చెబుతుంది.
• పరిహాసం వద్దు: దీపం పెట్టేవారిని చూసి నవ్వకుండా, వారి భక్తిని గౌరవించాలి.
• అనుగ్రహం అపరిమితం: పౌర్ణమి దీపం వల్ల ఒక చెక్క స్తంభం కూడా విముక్తి పొందిన దృశ్యాన్ని మునులు చూశారు.

ఈ రోజు కార్తీక మాసంలో ఎలా ఆచరించవచ్చు

• సమయం: ఉదయం స్నానం తర్వాత గానీ, సాయంత్రం కార్తీక దీపం వెలిగించిన తర్వాత గానీ ఒక సమయాన్ని ఎంచుకొని, సాధ్యమైతే రోజూ అదే సమయానికి పఠించండి.
• దీపం: ఇంటి పూజా మందిరం ముందు లేదా తులసికోట వద్ద నెయ్యి లేదా నువ్వుల నూనెతో చిన్న దీపం వెలిగించండి.
• పఠనం లేదా శ్రవణం: "పదహారవ అధ్యాయం చదువుతున్నాను" అని సంకల్పించుకొని, మీ కుటుంబం నమ్మే తెలుగు ప్రతి నుంచి బిగ్గరగా చదవండి. ఒకరు చదువుతుంటే మిగిలినవారు వినవచ్చు; పురాణం శ్రవణాన్ని కూడా పఠనమంత గొప్పగా చెబుతుంది.
• ఈ రోజు చిన్న ఆచరణ: సురక్షితంగా సాధ్యమైతే ఈ సాయంత్రం బాల్కనీ, గేటు స్తంభం లేదా మేడ మీద ఎత్తుగా ఒక దీపం ఉంచండి. అధ్యాయం చెప్పినట్లు ప్రమిద కింద కొన్ని బియ్యపు గింజలు లేదా నువ్వులు ఉంచవచ్చు.
• ముగింపు: ఒక పువ్వు లేదా కొద్దిగా ప్రసాదం సమర్పించి, నమస్కరించి చిన్న ప్రార్థన చేయండి.

భద్రతా సూచన: వెలిగించిన దీపాన్ని ఎప్పుడూ గమనించకుండా వదిలివేయవద్దు. అపార్ట్‌మెంట్లలో కర్టెన్లు, పొగ గుర్తించే పరికరాలకు (smoke detectors) దూరంగా ఉంచండి. పౌర్ణమి నదీస్నానం చేసేవారు స్థానిక భద్రతా సూచనలు పాటించాలి; చలి లేదా అనారోగ్యం ఉన్నవారు తమ ఆరోగ్యానికి అనుకూలంగా ఇంట్లోనే స్నానం చేసి దైవస్మరణ చేయవచ్చు.

అధ్యాయం ముగింపు

కార్తీక పురాణం పదహారవ అధ్యాయం ఒక చిన్న దీపం వెనుక ఉన్న గొప్ప భావనను మన ముందు ఉంచుతుంది. సంపద ఉండి కూడా ఇవ్వలేని ధనలోభుడు ఎన్నో జన్మల పాటు దిగజారాడు; అదే మునులు భక్తితో ఉంచిన ఒక్క పౌర్ణమి దీపం అతనికి మళ్ళీ మానవ రూపాన్ని, ముక్తి గురించి అడిగే జ్ఞానాన్ని ఇచ్చింది.

ఈ కార్తీక మాసంలో మనమూ మన శక్తి మేరకు దానం చేస్తూ, అతిథులను గౌరవిస్తూ, ప్రతి సాయంత్రం భక్తితో దీపం వెలిగిద్దాం.

ఇతి శ్రీ స్కాంద పురాణాంతర్గత వశిష్ఠ ప్రోక్త కార్తీక మహాత్మ్యే షోడశాధ్యాయః సమాప్తః ।

ముద్రిత ప్రతుల్లో అధ్యాయాల విభజన ఒకేలా ఉండదు; మీ పుస్తకంలో కథ ముందు లేదా తర్వాతి అధ్యాయంలో మొదలైతే మీ పుస్తకాన్నే అనుసరించండి.

మునుపటి అధ్యాయం: కార్తీక పురాణం 15వ అధ్యాయం · తదుపరి అధ్యాయం: కార్తీక పురాణం 17వ అధ్యాయం · 30 అధ్యాయాల పట్టిక: కార్తీక పురాణం 2026 రోజువారీ అధ్యాయాలు · కార్తీక మాస మహాత్మ్యం 2026

తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు (FAQs)

కార్తీక పురాణం పదహారవ అధ్యాయం దేని గురించి?

స్తంభ దీప మహిమ గురించి. కార్తీక పౌర్ణమి నాడు మునులు విష్ణు ఆలయం ఎదుట ఒక చెక్క స్తంభాన్ని పాతి దానిపై దీపం వెలిగిస్తారు. ఆ స్తంభం పగిలి, అందులోంచి వచ్చిన పురుషుడు తన పూర్వజన్మల లోభం గురించి చెబుతాడు.

స్తంభం నుంచి బయటకు వచ్చిన పురుషుడు ఎవరు?

గత జన్మలో ధనలోభుడు అనే బ్రాహ్మణ జమీందారు. దానం చేయకుండా, అతిథులను అవమానించి, పండితులను నిర్లక్ష్యం చేసినందున ఎన్నో నీచ జన్మలు ఎత్తి, చివరకు చెట్టుగా పుట్టాడని, మునుల దీపం వల్ల మళ్ళీ మానవరూపం పొందాడని కథ చెబుతుంది.

ఈ అధ్యాయం ప్రకారం ఆకాశ దీపం ఎలా పెట్టాలి?

ప్రమిద అడుగున కొద్దిగా శాలిధాన్యం లేదా నువ్వులు పోసి, ఆ తర్వాత దీపం వెలిగించాలని వశిష్ఠుడు చెప్పాడు. కథలో మునులు స్తంభంపై శాలిధాన్యం పోసి, ఆవునెయ్యి నింపిన పాత్రను ఉంచి, వత్తి వేసి దీపం వెలిగించారు.

దీపం పెట్టకపోవడం గురించి పదహారవ అధ్యాయం ఏమి చెబుతుంది?

శక్తి ఉండి కూడా దీపం పెట్టనివారు, దీపం పెట్టేవారిని పరిహసించేవారు చుంచెలుకగా పుడతారని వశిష్ఠుడు చెప్పాడు. ఇది దీపారాధనను ప్రోత్సహించడానికి పురాణం చెప్పిన బోధ.

కార్తీక శుద్ధ పౌర్ణమి నాడు ఏమి చేయాలని ఈ అధ్యాయం చెబుతుంది?

నదీస్నానం, ధూప దీప నైవేద్యాలతో భగవంతుని పూజ, దక్షిణ, తాంబూలం, కొబ్బరికాయ దానం. సంతానం లేనివారికి సంతానం, ఉన్నవారి బిడ్డలకు దీర్ఘాయువు కలుగుతుందని సంప్రదాయ విశ్వాసం.

ధనలోభుని ప్రశ్నకు సమాధానం ఎవరు ఇచ్చారు?

ముక్తి మార్గం, కర్మబంధం నశించే విధానం గురించి అతడు అడిగిన ప్రశ్నకు సమాధానం చెప్పమని మునులు అంగీరస మహర్షిని కోరారు. ఆ ఉపదేశం పదిహేడవ అధ్యాయంలో వస్తుంది.

2026లో కార్తీక పురాణం పదహారవ అధ్యాయం ఎప్పుడు చదవాలి?

భారతదేశంలో బుధవారం, 25 నవంబర్ 2026 నాడు. విదేశాల్లో ఉన్నవారు స్థానిక పంచాంగం చూడండి.

ఓం నమో నారాయణాయ । ఓం నమః శివాయ । శుభం భవతు ।