కార్తీక పురాణం 11వ అధ్యాయం: పురాణ శ్రవణ మహిమ – భర్తతో పాటు మరో ముగ్గురిని ఉద్ధరించిన మంథరుని భార్య కథ

కార్తీక పురాణం పదకొండవ అధ్యాయం కార్తీక మాసంలో పురాణాన్ని చదవడం, వినడం, ఇతరులకు వినిపించడం ఎంత గొప్ప సాధనో తెలియజేస్తుంది. ఈ అధ్యాయంలో వశిష్ఠ మహర్షి జనక మహారాజుకు కళింగ దేశానికి చెందిన మంథరుడు అనే దురాచారి బ్రాహ్మణుడి కథను, అతని పతివ్రత అయిన భార్య కథను చెబుతారు. ఇక్కడి మంథరుడు రామాయణంలోని మంథర పాత్ర కాదు; ఇతడు కళింగ దేశపు బ్రాహ్మణుడు. భర్త దారి తప్పి దొంగగా మారి హింసాత్మక మరణం పొందినా, భార్య మాత్రం హరినామ స్మరణతో జీవించి, ఒక కార్తీక పౌర్ణమి నాడు చేసిన దీపారాధన, పురాణ శ్రవణ పుణ్యంతో తన భర్తనే కాక, అతనితో పాటు మరణించిన మరో ముగ్గురిని కూడా యమలోక బాధల నుంచి విడిపిస్తుంది.

చిన్న పనులకు కూడా పుణ్యం ఉంటుందని, సంపాదించిన పుణ్యాన్ని ఇతరుల మేలు కోసం పంచుకోవచ్చని ఈ కథ చెబుతుంది. కార్తీక మాసం 2026లో తిథి ఆధారిత పట్టిక ప్రకారం ఈ అధ్యాయాన్ని శనివారం, 21 నవంబర్ 2026 నాడు పఠిస్తారు. ఆ రోజు సూర్యోదయానికి ఏకాదశి ఉండి, ఉదయమే ద్వాదశి (క్షీరాబ్ధి ద్వాదశి) మొదలవుతుంది కాబట్టి, తిథిని అనుసరించే కుటుంబాలు ఒకే రోజు 11, 12 అధ్యాయాలు రెండూ చదువుతారు. 10 నవంబర్ నుంచి రోజుకు ఒక అధ్యాయం చొప్పున చదివేవారికి ఇది 20 నవంబర్ నాడు వస్తుంది. విదేశాల్లో స్థానిక పంచాంగం చూడండి.

కార్తీక పురాణం – ఏకాదశ అధ్యాయం

కార్తీక వ్రత మహిమకు అంతు లేదు

వశిష్ఠ మహర్షి జనక మహారాజుతో ఇలా అన్నారు:

"ఓ జనక మహారాజా! ఈ పవిత్ర కార్తీక మాస వ్రత మహిమను ఎన్నిసార్లు చెప్పినా తక్కువే. ఈ మాసంలో శ్రీమహావిష్ణువును అవిసె పూలతో పూజించినవారికి చాంద్రాయణ వ్రతం చేసిన ఫలం లభిస్తుంది. విష్ణువును ఆరాధించిన తర్వాత పురాణాన్ని చదవడం, శ్రద్ధగా వినడం, ఇతరులకు వినిపించడం భక్తులను వైకుంఠ మార్గంలో నడిపిస్తుంది. దీనిని వివరించే ఒక పురాతన ఇతిహాసాన్ని చెబుతాను, శ్రద్ధగా విను."

ఇవి పురాణం చెప్పే బోధలు. పూజలో అర్పించే ఒక్కో పువ్వుకూ, విన్న ఒక్కో పురాణ వాక్యానికీ విలువ ఉందని చెప్పడానికే వశిష్ఠుడు ఈ కథను ఎంచుకున్నారని సంప్రదాయం భావిస్తుంది.

కళింగ దేశంలోని మంథరుడు

పూర్వకాలంలో కళింగ దేశంలో మంథరుడు అనే ఒక బ్రాహ్మణుడు ఉండేవాడు. అతడు బ్రాహ్మణుడిగా పుట్టినా, ధర్మాచారాలను ఏమాత్రం పాటించేవాడు కాదు. ఇతరుల ఇళ్లలో వంటవాడిగా పనిచేస్తూ, అక్కడే భోజనం చేసేవాడు.

మద్యం తాగుతూ, మాంసం తింటూ, నియమనిష్ఠలు లేకుండా జీవించేవాడు. ఉదయం స్నానం, జపం, సాయంత్రం దీపారాధన వంటి ఏ ధర్మకార్యమూ అతని జీవితంలో కనిపించేది కాదు. ఇలా అతడు దురాచార మార్గంలో రోజులు గడిపేవాడు.

పతివ్రత అయిన అతని భార్య

మంథరుడు అలా ఉన్నా, అతని భార్య మాత్రం పూర్తిగా భిన్నమైన స్వభావం కలది. ఆమె పతివ్రత, శాంతస్వభావం కలది, సదాచారాన్ని పాటించేది.

భర్తలోని లోపాలన్నీ ఆమెకు తెలుసు. అయినా దేవుడు తనకు ఇచ్చిన భర్త అనే భావంతో అతనికి సేవ చేస్తూ ఉండేది. ఇంటి పనుల మధ్య, కష్టాల మధ్య కూడా హరినామ స్మరణను విడువకుండా జీవించేది. ఆమె భక్తి ఎవరికీ ప్రదర్శన కోసం కాదు; నిశ్శబ్దంగా, నిలకడగా సాగిన దైవచింతన అది.

వ్యాపారం నుంచి దోపిడీ వరకు

కొంతకాలం గడిచాక మంథరుడు ఒక చిన్న వ్యాపారం మొదలుపెట్టాడు. కానీ అందులో సంపాదన లేక అది విఫలమైంది. ధర్మమార్గంలో మళ్లీ ప్రయత్నించే బదులు అతడు దొంగతనాన్ని ఆశ్రయించాడు.

దారిలో వెళ్లేవారిని భయపెట్టి, వారి ధనాన్ని దోచుకుంటూ జీవించడం మొదలుపెట్టాడు. ఒకసారి తప్పు దారి పట్టినవాడు ఎంత లోతుకు దిగజారిపోతాడో మంథరుని జీవితం చూపిస్తుంది.

నలుగురి మరణం

ఒకరోజు మంథరుడు ఒక బ్రాహ్మణుడిని అడ్డగించి అతని ధనం దోచుకుంటున్నాడు. సరిగ్గా అదే సమయంలో అక్కడికి ఒక కిరాతకుడు (వేటగాడు) వచ్చాడు. అతడు ఆ బ్రాహ్మణుడిని, మంథరుడిని ఇద్దరినీ చంపి, ఆ ధనాన్ని తానే తీసుకున్నాడు.

ఆ తర్వాత ఒక పులి కిరాతకుడి మీదికి దూకింది. కిరాతకుడు ఆ పులిని చంపాడు. కానీ ఆ పులి కూడా తన పంజాతో కొట్టి కిరాతకుడిని కూడా చంపింది.

ఈ విధంగా ఒకరి చేతిలో ఒకరు చనిపోయి, నలుగురి ప్రాణాలు హింసతోనే ముగిశాయి. మంథరుడు, బ్రాహ్మణుడు, కిరాతకుడు, పులి నలుగురూ యమలోకానికి చేరి అక్కడ తమ కర్మలకు తగిన శిక్షలు అనుభవించసాగారు.

భర్త మరణం తర్వాత భార్య జీవితం

మంథరుడు మరణించిన తర్వాత అతని భార్య తన రోజులను పూర్తిగా హరిభక్తిలో గడిపింది. ఆమె జీవితం వినయంతో, సేవాభావంతో సాగింది.

ఒకరోజు ఒక ఋషి ఆమె ఇంటికి వచ్చారు. ఆమె ఆయనను వినయంతో ఆహ్వానించి, భక్తిశ్రద్ధలతో సేవ చేసింది. ఆమె వినయానికి, సేవాభావానికి సంతోషించిన ఆ ఋషి ఆమెకు మోక్షమార్గాన్ని ఉపదేశించారు.

కార్తీక పౌర్ణమి నాటి దీపారాధన, పురాణ శ్రవణం

ఆ రోజు కార్తీక పౌర్ణమి. ఋషి చెప్పిన విధంగా ఆమె దేవాలయానికి వెళ్లింది. ముందుగా ఆలయాన్ని శుభ్రం చేసింది. తన చేతులతో వత్తులు తయారు చేసింది. ప్రమిదల్లో నూనె నింపి, ఆ వత్తులు ఉంచి దీపాలు వెలిగించింది.

ఆ తర్వాత ఆ రాత్రంతా ఆలయంలోనే ఉండి కార్తీక పురాణాన్ని శ్రద్ధగా విన్నది. ఆమె చేసినవి చాలా సాధారణమైన పనులే: ఊడ్చడం, వత్తులు చేయడం, దీపం వెలిగించడం, కూర్చుని వినడం. కానీ వాటిని ఆమె భక్తితో చేసింది.

అప్పటి నుంచి ఆమె జీవితాంతం భక్తితో, నియమంగా జీవించింది. కాలం తీరిన తర్వాత విష్ణుదూతలు దివ్య విమానంతో వచ్చి ఆమెను వైకుంఠానికి తీసుకువెళ్లారని పురాణం చెబుతుంది.

యమలోకంలో భర్తను చూసిన భార్య

వైకుంఠానికి వెళ్లే మార్గంలో ఆమె యమలోకాన్ని దాటుతుండగా, అక్కడ తన భర్త మంథరుడు యాతనలు పడుతుండటం చూసింది. ఆమె హృదయం కరిగిపోయింది.

వెంటనే విష్ణుదూతలను వేడుకుంది: "ఓ విష్ణుదూతలారా! అక్కడ బాధపడుతున్నది నా భర్త. దయచేసి అతనిని రక్షించండి. అతనితో పాటు మరణించిన ఆ బ్రాహ్మణుడు, కిరాతకుడు, పులి కూడా అక్కడే బాధపడుతున్నారు. వారిని కూడా ఈ యాతనల నుంచి విడిపించండి."

దారి తప్పిన భర్త కోసమే కాక, ఒకరినొకరు చంపుకున్న మిగిలిన ముగ్గురి కోసం కూడా ఆమె ప్రార్థించడం ఈ కథలోని అత్యంత కరుణామయమైన ఘట్టం.

పుణ్యాన్ని పంచిన పతివ్రత

ఆమె ప్రార్థన విన్న విష్ణుదూతలు ఇలా చెప్పారు:

"అమ్మా! కార్తీక పౌర్ణమి నాడు నీవు తయారు చేసిన దీపపు వత్తుల పుణ్యాన్ని పులికి ధారపొయ్యి. నీవు చేసిన దీపదాన ఫలాన్ని కిరాతకుడికి ఇవ్వు. నీవు రాత్రంతా విన్న పురాణ శ్రవణ పుణ్యాన్ని ఆ బ్రాహ్మణుడికి ధారపొయ్యి. అలా చేస్తే వారందరూ విముక్తి పొందుతారు."

ఆమె ఏమాత్రం సంకోచించలేదు. తాను సంపాదించిన పుణ్యాన్నంతా వారికి ధారపోసింది. ఆ పుణ్యప్రభావంతో మంథరుడు, బ్రాహ్మణుడు, కిరాతకుడు, పులి నలుగురూ యమలోక బాధల నుంచి విముక్తులై వైకుంఠానికి చేరుకున్నారని పురాణ కథనం.

ఏ పుణ్యం ఎవరికి?

విష్ణుదూతల సూచనలో ఒక విశేషం ఉంది. ఆమె ఒకే రాత్రి చేసిన సేవను మూడు భాగాలుగా చూసి, ఒక్కో భాగాన్ని ఒక్కొక్కరికి ఇవ్వమన్నారు:

వత్తి వంటి చిన్న వస్తువుకు కూడా ఒక జీవిని ఉద్ధరించేంత విలువ ఉందని, వినడం అనే సాధనకు ఒక మనిషిని విడిపించేంత శక్తి ఉందని పురాణం ఈ విధంగా చెబుతుంది.

వశిష్ఠుడు చెప్పిన ఫలశ్రుతి

ఈ కథను ముగిస్తూ వశిష్ఠ మహర్షి ఇలా అన్నారు: "కాబట్టి ఓ రాజా! కార్తీక మాసంలో దీపదానం చేసేవారు, పురాణాన్ని వినేవారు గొప్ప పుణ్యాన్ని, మోక్షఫలాన్ని పొందుతారు."

ఇది పురాణం చెప్పే ఫలశ్రుతి; భక్తిని ప్రోత్సహించడానికి చెప్పిన సంప్రదాయ వచనంగా దీనిని స్వీకరించాలి.

ఈ అధ్యాయం మనకు అందించే సందేశం

• వినడం కూడా ఒక సాధన: మంథరుని భార్య పౌర్ణమి రాత్రంతా పురాణాన్ని విన్నది; ఆ శ్రవణ పుణ్యమే బ్రాహ్మణుడి విముక్తికి కారణమైంది. చదవలేనివారు శ్రద్ధగా వినడం కూడా అంతే విలువైనదని ఈ అధ్యాయం చెబుతుంది.
• చిన్న పనులకూ విలువ ఉంది: ఆమె చేతితో చేసిన వత్తులు కూడా విడిగా లెక్కించదగిన పుణ్యంగా కథలో కనిపిస్తాయి. ఆలయం ఊడ్చడం, వత్తి చేయడం వంటి సాధారణ సేవలను తక్కువ అంచనా వేయకూడదు.
• పుణ్యం పంచుకోవడానికే: ఆమె తన పుణ్యాన్నంతా ఇతరులకు ఇచ్చేసింది; ఒకరినొకరు చంపుకున్నవారికి కూడా. స్వార్థం లేని దయే నిజమైన భక్తి.
• నిలకడైన భక్తి: కష్టమైన దాంపత్య జీవితంలోనూ ఆమె హరినామ స్మరణను విడువలేదు. నిశ్శబ్దంగా కొనసాగే భక్తి కాలక్రమంలో గొప్ప ఫలాన్ని ఇస్తుంది.
• సత్సంగ ప్రభావం: ఒక ఋషి రాక, ఆయన ఉపదేశం ఆమె జీవితాన్ని కొత్త దిశలో నడిపించాయి. మంచివారి మాటను వినయంతో స్వీకరించడం ఎంత ముఖ్యమో ఇది చూపిస్తుంది.
• దురాచారం దారి తప్పిస్తుంది: నియమం లేని జీవితం మంథరుడిని వైఫల్యం నుంచి దోపిడీకి, చివరకు హింసాత్మక మరణానికి నడిపింది. ఒక్కో చిన్న తప్పు మరో పెద్ద తప్పుకు దారి తీస్తుందని కథ హెచ్చరిస్తుంది.

ఈ రోజు ఈ అధ్యాయాన్ని ఎలా పఠించాలి?

ఈ అధ్యాయం పురాణ శ్రవణాన్నే ప్రధానంగా ప్రశంసిస్తుంది కాబట్టి, కుటుంబమంతా కలిసి వినేలా పఠించడం దీనికి చక్కగా సరిపోతుంది.

• ఒక సమయం ఎంచుకోండి: ఉదయం స్నానం తర్వాత గానీ, సాయంత్రం కార్తీక దీపం వెలిగించిన తర్వాత గానీ చదవవచ్చు. వీలైతే ప్రతిరోజూ అదే సమయం పాటించండి.
• చిన్న దీపం వెలిగించండి: ఇంటి పూజా మందిరం ముందు లేదా తులసికోట వద్ద నెయ్యి లేదా నువ్వుల నూనెతో దీపం వెలిగించవచ్చు.
• చదవండి లేదా వినండి: "ఈ రోజు పదకొండవ అధ్యాయం చదువుతున్నాను" అని సంకల్పించి, మీ కుటుంబం నమ్మే తెలుగు ప్రతి నుంచి బిగ్గరగా చదవండి (సుమారు 15 నుంచి 30 నిమిషాలు). ఒకరు చదువుతుంటే మిగిలినవారు వినవచ్చు; ఈ అధ్యాయం వినడాన్ని కూడా చదవడంతో సమానంగా ప్రశంసిస్తుంది.
• ఈ రోజు చిన్న సాధన: కార్తీక పౌర్ణమి (భారతదేశంలో 24 నవంబర్ 2026, మంగళవారం) నాడు వెలిగించే దీపాల కోసం కొన్ని పత్తి వత్తులు ముందుగానే చేసి పెట్టుకోండి. మీరు చదువుతుండగా ఇంట్లో మరొకరిని వినమని ఆహ్వానించండి.
• సరళంగా ముగించండి: ఒక పువ్వు లేదా కొద్దిగా ప్రసాదం సమర్పించి, నమస్కరించి, చిన్న ప్రార్థనతో ముగించండి.

భద్రతా సూచన: వెలుగుతున్న దీపాన్ని ఎప్పుడూ గమనించకుండా వదలకండి. అపార్ట్‌మెంట్లలో కర్టెన్లకు, స్మోక్ డిటెక్టర్లకు (smoke detectors) దూరంగా ఉంచండి. కథలోని భార్యలా రాత్రంతా జాగరణ చేయాలనుకునేవారు తమ ఆరోగ్యం, వయస్సు, మరుసటి రోజు బాధ్యతలను దృష్టిలో ఉంచుకొని, తమ శక్తి మేరకు మాత్రమే చేయడం మంచిది.

ముద్రిత ప్రతుల్లో అధ్యాయాల విభజన ఒకేలా ఉండదు; ఒక కథ మీ పుస్తకంలో ఒక అధ్యాయం ముందు గానీ తర్వాత గానీ మొదలవ్వవచ్చు. మీ పుస్తకం భిన్నంగా ఉంటే మీ పుస్తకాన్నే అనుసరించండి. ఇక్కడ ఇచ్చిన కథనం ఆ రోజు పఠనానికి మార్గదర్శి మాత్రమే, మూలగ్రంథం కాదు.

అధ్యాయం ముగింపు

కార్తీక పురాణం పదకొండవ అధ్యాయంలోని మంథరుని భార్య కథ, పుణ్యం అనేది కేవలం తన కోసం దాచుకునే సంపద కాదని, ఇతరుల బాధను తొలగించడానికి పంచుకోదగినదని మనకు గుర్తుచేస్తుంది. ఆమె చేసినవి గొప్ప యాగాలు కాదు; ఆలయం శుభ్రం చేయడం, వత్తులు చేయడం, దీపం వెలిగించడం, రాత్రంతా పురాణం వినడం. అయినా ఆ సాధారణ సేవలే నలుగురి విముక్తికి కారణమయ్యాయని పురాణం చెబుతుంది.

ఈ కార్తీక మాసంలో మనం కూడా ఒక చిన్న దీపం వెలిగించి, కుటుంబంతో కలిసి పురాణం విని, ఆ పుణ్యాన్ని లోకక్షేమం కోసం సమర్పిద్దాం.

ఇతి శ్రీ స్కాంద పురాణాంతర్గత వశిష్ఠ ప్రోక్త కార్తీక మహాత్మ్యే ఏకాదశాధ్యాయః సమాప్తః ।

మునుపటి అధ్యాయం: కార్తీక పురాణం 10వ అధ్యాయం · తదుపరి అధ్యాయం: కార్తీక పురాణం 12వ అధ్యాయం · 30 అధ్యాయాల పట్టిక: కార్తీక పురాణం 2026 రోజువారీ అధ్యాయాలు · కార్తీక మాస మహాత్మ్యం 2026

తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు (FAQs)

కార్తీక పురాణం 11వ అధ్యాయం దేని గురించి?

కళింగ దేశానికి చెందిన దురాచారి బ్రాహ్మణుడు మంథరుడు, అతని పతివ్రత అయిన భార్య కథ ఇందులో ఉంటుంది. ఆమె కార్తీక పౌర్ణమి నాడు చేసిన దీపారాధన, పురాణ శ్రవణ పుణ్యంతో భర్తను, అతనితో పాటు మరణించిన మరో ముగ్గురిని విడిపిస్తుంది. కార్తీకంలో పురాణ శ్రవణ మహిమను ఈ అధ్యాయం బోధిస్తుంది.

ఈ అధ్యాయంలోని మంథరుడు రామాయణంలోని మంథరేనా?

కాదు. ఇక్కడి మంథరుడు రామాయణంలోని మంథర పాత్ర కాదు; కళింగ దేశానికి చెందిన ఒక బ్రాహ్మణుడు.

మంథరుడితో పాటు యమలోకానికి చేరిన ముగ్గురు ఎవరు?

మంథరుడు దోచుకుంటున్న బ్రాహ్మణుడు, వారిద్దరినీ చంపి ధనం తీసుకున్న కిరాతకుడు, ఆ కిరాతకుడిని పంజాతో చంపిన పులి. ఈ నలుగురూ ఒకరి చేతిలో ఒకరు మరణించి యమలోకానికి చేరారు.

మంథరుని భార్య వారిని ఎలా విడిపించింది?

వైకుంఠానికి వెళ్తుండగా యమలోకంలో భర్తను చూసి విష్ణుదూతలను వేడుకుంది. వారి సూచన మేరకు వత్తుల పుణ్యాన్ని పులికి, దీపదాన ఫలాన్ని కిరాతకుడికి, పురాణ శ్రవణ పుణ్యాన్ని బ్రాహ్మణుడికి ధారపోసింది. దాంతో నలుగురూ వైకుంఠం చేరారని కథ చెబుతుంది.

విష్ణువును అవిసె పూలతో పూజిస్తే ఏ ఫలమని ఈ అధ్యాయం చెబుతుంది?

కార్తీకంలో విష్ణువును అవిసె పూలతో పూజించినవారికి చాంద్రాయణ వ్రత ఫలం లభిస్తుందని వశిష్ఠుడు జనకుడికి చెప్పారు. ఇది పురాణం చెప్పే సంప్రదాయ వచనం.

మంథరుని భార్యకు మోక్షమార్గం ఎవరు ఉపదేశించారు?

భర్త మరణం తర్వాత ఒకరోజు ఆమె ఇంటికి ఒక ఋషి వచ్చారు. ఆమె వినయసేవకు సంతోషించి ఆయన మోక్షమార్గాన్ని ఉపదేశించారు. ఆ రోజు కార్తీక పౌర్ణమి కావడంతో, ఆయన చెప్పినట్లు ఆమె ఆలయంలో దీపారాధన, పురాణ శ్రవణం చేసింది.

2026లో కార్తీక పురాణం 11వ అధ్యాయం ఎప్పుడు చదవాలి?

తిథి ఆధారిత పట్టిక ప్రకారం భారతదేశంలో శనివారం, 21 నవంబర్ 2026 నాడు, 12వ అధ్యాయంతో కలిపి చదువుతారు. రోజుకు ఒక అధ్యాయం చొప్పున 10 నవంబర్ నుంచి చదివేవారికి 20 నవంబర్ నాడు వస్తుంది. విదేశాల్లో స్థానిక పంచాంగం చూడండి.

ఓం నమో నారాయణాయ । ఓం నమః శివాయ । శుభం భవతు ।