కార్తీక పురాణం 5వ అధ్యాయం: భగవద్గీత పారాయణం, ఉసిరి వన భోజన మహిమ – ఎలుకగా మారిన శివశర్మకు పురాణ శ్రవణంతో విముక్తి

కార్తీక పురాణం ఐదవ అధ్యాయం భగవంతుని సన్నిధిలో చేసే పవిత్ర పఠనానికి, ఉసిరి చెట్టు నీడలో అందరూ కలిసి చేసే వన భోజనానికి ఉన్న విశిష్టతను వివరిస్తుంది. శివాలయంలో గాని, విష్ణ్వాలయంలో గాని భగవద్గీతను పారాయణం చేయడం, శివకేశవులకు కరవీర పుష్పాలు సమర్పించడం, ఉసిరి చెట్టు క్రింద సాలగ్రామాన్ని పూజించి అక్కడే భోజనం చేయడం వంటి ఆచారాల గురించి వశిష్ఠ మహర్షి జనక మహారాజుకు ఈ అధ్యాయంలో చెబుతాడు.

ఆ తర్వాత, కార్తీక వ్రతాన్ని హేళన చేసి తండ్రి శాపానికి గురైన శివశర్మ అనే బ్రాహ్మణ కుమారుడు ఎలుకగా అడవిలో జీవించి, విశ్వామిత్ర మహర్షి చేసిన కార్తీక పురాణ పారాయణాన్ని విని తిరిగి తన పూర్వ దేహాన్ని పొందిన కథ వస్తుంది. కార్తీక మాసం 2026లో తిథి ప్రకారం ఈ అధ్యాయాన్ని శనివారం, 14 నవంబర్ 2026 (శుక్ల పంచమి) నాడు పఠిస్తారు. విదేశాల్లో స్థానిక పంచాంగం చూడండి.

కార్తీక పురాణం – పంచమ అధ్యాయం

భగవంతుని సన్నిధిలో భగవద్గీత పారాయణం

వశిష్ఠ మహర్షి జనక మహారాజును ఉద్దేశించి ఇలా చెప్పసాగాడు:

"ఓ జనక మహారాజా! కార్తీక మాసంలో స్నానం, దానం, పూజ పూర్తి చేసుకున్న తర్వాత శివాలయంలో గాని, విష్ణ్వాలయంలో గాని కూర్చుని శ్రీమద్భగవద్గీతను పారాయణం చేయాలి. అలా చేసినవారి పాపాలన్నీ తొలగిపోతాయని పురాణం చెబుతుంది."

గీతను పూర్తిగా చదవలేనివారికి కూడా ఈ అధ్యాయం ఆశను కలిగిస్తుంది. భగవద్గీతలో కొంత భాగాన్ని భక్తితో పఠించినవారికి విష్ణులోకం లభిస్తుందని, అంతేకాక గీతలోని చివరి శ్లోకంలో ఒక్క పదాన్నైనా కంఠస్థం చేసినవారు విష్ణు సాన్నిధ్యాన్ని పొందుతారని వశిష్ఠుడు వివరించాడు. పవిత్ర గ్రంథ పఠనం ఎంత చిన్నదైనా దానికదే ఒక పూజ అనే భావన ఈ మాటల్లో కనిపిస్తుంది.

శివకేశవులకు కరవీర పుష్ప సమర్పణ

ఈ కార్తీక మాసంలో కరవీర పుష్పాలను (గన్నేరు పూలు) శివునికి, శ్రీమహావిష్ణువుకు భక్తితో సమర్పించినవారు వైకుంఠాన్ని చేరుకుంటారని కూడా వశిష్ఠుడు తెలిపాడు. ఇది ఈ అధ్యాయం చెప్పే సంప్రదాయ ఫలశ్రుతి. శివుని, హరిని వేర్వేరుగా చూడకుండా ఇద్దరినీ ఒకే భక్తితో ఆరాధించడం కార్తీక మాసపు ప్రత్యేకత అని ఈ భాగం మరోసారి గుర్తుచేస్తుంది.

ఉసిరి చెట్టు క్రింద వన భోజనం

తరువాత వశిష్ఠ మహర్షి కార్తీక మాసంలో ఎంతో ప్రసిద్ధమైన ఒక ఆచారాన్ని వివరించాడు.

"రాజా! కార్తీక మాసంలో ఉసిరి చెట్టు (ఆమలక వృక్షం) క్రింద సాలగ్రామాన్ని ఉంచి పూజించాలి. శ్రీమహావిష్ణువును మనసులో ధ్యానించి, ఆ చెట్టు నీడలోనే భోజనం చేయాలి. అక్కడే బ్రాహ్మణులకు కూడా భోజనం పెట్టి, దక్షిణ, తాంబూలాలతో సత్కరించి, వారికి నమస్కరించాలి. వీలైనంతవరకు ఆ ఉసిరి చెట్టు క్రింద కూర్చుని పురాణ కథలను చదువుతూ, చర్చిస్తూ సమయం గడపడం ఉత్తమం."

ఈ ఆచారమే నేటి కార్తీక వన భోజనాలకు మూలం. పూజ, భోజనం, అతిథి సత్కారం, పురాణ కాలక్షేపం అన్నీ ఒకే చెట్టు నీడలో కలిసిపోయే ఈ వేడుకను తెలుగు కుటుంబాలు ఇప్పటికీ తోటల్లో, వనాల్లో బంధుమిత్రులతో కలిసి జరుపుకుంటాయి. భక్తి ఒంటరిగా చేసేది మాత్రమే కాదు, అందరితో పంచుకునేది కూడా అనే సందేశం ఇందులో ఉంది.

ఇలా ఉపదేశించిన తర్వాత, కార్తీక మహిమను చులకనగా చూసి నీచ జన్మను పొంది, చివరకు పురాణ శ్రవణంతో తన నిజరూపాన్ని తిరిగి పొందిన ఒక బ్రాహ్మణ పుత్రుని కథను వశిష్ఠుడు చెప్పడం ప్రారంభించాడు.

శివశర్మ కథ – కార్తీక వ్రతాన్ని హేళన చేసిన కుమారుడు

కావేరి తీరంలోని దేవశర్మ, అతని కుమారుడు

"రాజా! కావేరి నదీ తీరంలో ఒక చిన్న గ్రామం ఉండేది. ఆ గ్రామంలో దేవశర్మ అనే బ్రాహ్మణుడు నివసించేవాడు. అతనికి శివశర్మ అనే కుమారుడు ఉన్నాడు" అని వశిష్ఠుడు కథను మొదలుపెట్టాడు.

శివశర్మ చిన్నతనం నుంచే భక్తి గాని, పెద్దల పట్ల భయభక్తులు గాని లేకుండా అహంకారంతో పెరిగాడు. వయసు పెరిగేకొద్దీ చెడు స్నేహితుల సహవాసంలో పడి దురాచారాలకు అలవాటుపడ్డాడు. అతని ప్రవర్తన వల్ల గ్రామంలో ఆ కుటుంబానికి చెడ్డపేరు రాసాగింది.

తండ్రి హితోపదేశం, కుమారుడి హేళన

ఒకరోజు దేవశర్మ కుమారుడిని దగ్గరకు పిలిచి బాధతో ఇలా అన్నాడు:

"నాయనా! నీ దుష్ప్రవర్తన హద్దులు దాటిపోయింది. నీ వల్ల మన కుటుంబానికి అపకీర్తి వస్తోంది. కనీసం ఈ కార్తీక మాసంలోనైనా నదిలో స్నానం చేయి, శివకేశవులను స్మరించు, దేవాలయంలో ఒక దీపం వెలిగించు."

తండ్రి మాటల్లోని ప్రేమను శివశర్మ గ్రహించలేదు. పైగా తిరస్కారంగా ఇలా జవాబిచ్చాడు:

"స్నానం చేస్తే ఒంటి మీద మురికి పోతుంది, అంతే కదా! దానివల్ల ఇంకేమి లాభం ఉంటుంది? దీపం వెలిగించాలంటే ఇంట్లోనే వెలిగించుకోవచ్చు, దేవాలయానికి వెళ్ళి వెలిగించడం ఎందుకు?"

తండ్రి శాపం

పవిత్రమైన కార్తీక మాసాన్ని కుమారుడు ఇంత చులకనగా మాట్లాడటం విని దేవశర్మకు తీవ్రమైన కోపం వచ్చింది.

"కార్తీక మాస మహిమను నీవు ఇంత తేలికగా తీసిపారేశావు. కాబట్టి నీవు అడవిలో ఎలుకగా జన్మించి జీవించు!" అని శపించాడు.

ఆ శాప వాక్యం వినగానే శివశర్మకు కళ్ళు తెరుచుకున్నాయి. తాను చేసిన తప్పు అర్థమైంది. వెంటనే తండ్రి పాదాలపై పడి, "నాన్నా! నన్ను క్షమించండి" అని కన్నీటితో వేడుకున్నాడు.

కుమారుడి పశ్చాత్తాపాన్ని చూసి దేవశర్మ హృదయం కరిగింది. ఇచ్చిన శాపానికి ఒక అనుగ్రహాన్ని జోడించాడు:

"నాయనా! ఎలుక రూపంలో ఉన్నప్పుడు ఎప్పుడైతే నీవు కార్తీక మాస మహిమను వింటావో, అప్పుడు నీకు నీ పూర్వ దేహం తిరిగి లభిస్తుంది. ఆ శాపం నుంచి విముక్తి కలుగుతుంది."

ఆ విధంగా శివశర్మ ఎలుక రూపాన్ని పొంది, అడవిలోని ఒక పెద్ద మర్రిచెట్టు (వటవృక్షం) తొర్రలో నివసించసాగాడు.

మర్రిచెట్టు క్రింద విశ్వామిత్రుని పురాణ పారాయణం

ఒకరోజు విశ్వామిత్ర మహర్షి తన శిష్యులతో కలిసి కావేరి నదిలో స్నానం చేయడానికి బయలుదేరాడు. దారిలో అలసట తీర్చుకోవడానికి ఆ మర్రిచెట్టు నీడలో కూర్చున్నారు. విశ్రాంతి సమయాన్ని కూడా వృథా చేయకుండా, వారు అక్కడే కార్తీక పురాణాన్ని పారాయణం చేయడం ప్రారంభించారు.

అదే సమయంలో చెట్టు తొర్రలో ఉన్న ఎలుక ఆహారం వెతుక్కుంటూ బయటకు వచ్చింది. మునుల నోటి నుంచి వస్తున్న పురాణ వాక్యాలు చెవిన పడగానే అది అక్కడే ఆగిపోయి శ్రద్ధగా వినసాగింది.

మనసు మారిన కిరాతుడు

అంతలో ఒక కిరాతుడు (వేటగాడు) ఆ దారిలో వచ్చాడు. చెట్టు క్రింద కూర్చున్న మహర్షులను చూడగానే అతని మనసులో ఏదో మార్పు కలిగింది. వారి దగ్గరకు వెళ్ళి వినయంగా నమస్కరించి ఇలా అడిగాడు:

"మహానుభావులారా! మీరు ఎవరు? ఎక్కడి నుంచి వచ్చారు? మిమ్మల్ని చూస్తుంటేనే నా మనసు ఎంతో ఆనందంతో నిండిపోతోంది."

విశ్వామిత్ర మహర్షి ఆ కిరాతుడిని ఆదరంగా చూస్తూ ఇలా బదులిచ్చాడు:

"నాయనా! మేము కావేరి నదిలో స్నానం చేయడానికి వచ్చాము. ఇక్కడ కార్తీక పురాణాన్ని పఠిస్తున్నాము. నీవు కూడా ఇక్కడ కూర్చుని శ్రద్ధగా విను."

మహర్షి మాట ప్రకారం కిరాతుడు కూర్చుని భక్తితో పురాణాన్ని విన్నాడు. ఆ శ్రవణ ప్రభావంతో అతనికి తన పూర్వజన్మ జ్ఞాపకం వచ్చింది. పారాయణం పూర్తయిన తర్వాత మహర్షులకు నమస్కరించి తన గ్రామానికి తిరిగి వెళ్ళాడు.

ఎలుకకు పూర్వ దేహం లభించడం

చెట్టు తొర్రలో ఉన్న ఎలుక కూడా మొదటి నుంచి చివరి వరకు ఆ పురాణాన్నంతా విన్నది. తండ్రి ఇచ్చిన శాపానుగ్రహం ఫలించింది. పురాణ శ్రవణం పూర్తికాగానే ఆ ఎలుక తన పాత బ్రాహ్మణ దేహాన్ని తిరిగి పొందింది.

శివశర్మ విశ్వామిత్ర మహర్షి ముందు నిలబడి, చేతులు జోడించి ఇలా అన్నాడు:

"మునివర్యా! మీ కరుణ వల్ల నేను ఈ ఎలుక రూపం నుంచి విముక్తుడనయ్యాను."

ఇలా కృతజ్ఞతతో మహర్షికి నమస్కరించి శివశర్మ మనశ్శాంతిని పొందాడు.

వశిష్ఠుని ముగింపు మాట

కథను ముగిస్తూ వశిష్ఠ మహర్షి జనక మహారాజుతో ఇలా అన్నాడు:

"కాబట్టి ఓ జనకా! ఇహలోకంలో శ్రేయస్సును, పరలోకంలో మోక్షాన్ని కోరుకునేవారు ఈ కార్తీక పురాణాన్ని పఠించాలి, ఇతరులకు కూడా వినిపించాలి."

ఇది పురాణం స్వయంగా చెప్పే బోధ; భక్తిని ప్రోత్సహించడానికి చెప్పబడిన సంప్రదాయ విశ్వాసంగా దీనిని గ్రహించాలి.

కొన్ని ముద్రిత ప్రతుల్లో, అలాగే మా 30 అధ్యాయాల పట్టికలో, తండ్రి మాట వినని కుమారుడి కథ ఆరవ అధ్యాయంలో దేవదత్తుడు అనే పేరుతో వస్తుంది; ఇక్కడ అనుసరించిన తెలుగు పాఠంలో అది ఐదవ అధ్యాయం చివర దేవశర్మ, శివశర్మల పేర్లతో ఉంది. మీ పుస్తకంలో వేరుగా ఉంటే మీ పుస్తకాన్నే అనుసరించండి.

ఈ అధ్యాయం మనకు అందించే సందేశం

• పవిత్ర పఠనమే పూజ: భగవద్గీత అయినా, పురాణమైనా, కంఠస్థం చేసిన ఒక్క పదమైనా భక్తితో చేస్తే అది ఆరాధనే.
• పంచుకునే భక్తి: వన భోజనం పూజను, భోజనాన్ని, అతిథి సత్కారాన్ని, పురాణ కాలక్షేపాన్ని ఒకే చెట్టు నీడలో కలుపుతుంది.
• హేళనే అసలు దోషం: శివశర్మ శాపానికి గురైంది వ్రతం చేయలేకపోయినందుకు కాదు, దానిని చులకనగా మాట్లాడినందుకు.
• పశ్చాత్తాపానికి దారి ఉంది: తప్పు తెలుసుకుని క్షమాపణ కోరగానే తండ్రి శాపానికి విముక్తి మార్గాన్ని జోడించాడు.
• వినడంతోనే మార్పు మొదలు: కిరాతుడు, ఎలుక ఇద్దరూ కేవలం శ్రద్ధగా వినడం వల్లనే మారారు.
• పెద్దల మాటకు విలువ: తల్లిదండ్రుల హితోపదేశం వెనుక ఉండే ప్రేమను గుర్తించడం అవసరం.

ఈ కార్తీకంలో ఈ అధ్యాయాన్ని ఎలా ఆచరించవచ్చు?

• ఒక సమయం ఎంచుకోండి: ఉదయం స్నానం తర్వాత గాని, సాయంత్రం కార్తీక దీపం వెలిగించిన తర్వాత గాని చదవండి. వీలైతే ప్రతిరోజూ అదే సమయం పాటించండి.
• చిన్న దీపం వెలిగించండి: పూజా మందిరం లేదా తులసికోట ముందు నెయ్యి లేదా నువ్వుల నూనె దీపం పెట్టండి. వెలుగుతున్న దీపాన్ని ఎప్పుడూ ఒంటరిగా వదలకండి; అపార్ట్‌మెంట్లలో కర్టెన్లకు, పొగ గుర్తించే పరికరాలకు (smoke detectors) దూరంగా ఉంచండి.
• చదవండి లేదా వినిపించండి: "ఈరోజు ఐదవ అధ్యాయం చదువుతున్నాను" అని సంకల్పించి, మీ కుటుంబం నమ్మే తెలుగు ప్రతి నుంచి బిగ్గరగా చదవండి. ఒకరు చదువుతుంటే మిగతావారు వినవచ్చు; ఈ అధ్యాయమే వినడాన్ని చదవడమంత గొప్పగా చెబుతుంది.
• గీతా పఠనం: వీలైతే ఆలయంలో గాని, ఇంట్లో దేవుని ముందు గాని భగవద్గీతలోని కొన్ని శ్లోకాలైనా చదవండి.
• వన భోజనం ప్రణాళిక: ఈ మాసంలో కుటుంబంతో, మిత్రులతో కలిసి ఉసిరి చెట్టు ఉన్న తోటలో వన భోజనం ఏర్పాటు చేసుకోవచ్చు. అది వీలుకాకపోతే ఇంట్లోనే అందరూ వినేలా ఈ అధ్యాయాన్ని చదవండి, కిరాతుడు విన్నట్లుగా.
• సరళంగా ముగించండి: ఒక పుష్పం లేదా కొద్దిగా ప్రసాదం సమర్పించి, నమస్కరించి, చిన్న ప్రార్థన చేయండి.

ఆరోగ్య సూచన: నదీ స్నానానికి వెళ్ళేవారు స్థానిక భద్రతా సూచనలను పాటించండి. చలి, అనారోగ్యం ఉన్నవారు చల్లని నీటి స్నానం తప్పనిసరి కాదు; ఆరోగ్యానికి అనుకూలమైన విధంగా స్నానం చేసి భక్తితో వ్రతం ఆచరించవచ్చు.

అధ్యాయం ముగింపు

కార్తీక పురాణం ఐదవ అధ్యాయం రెండు సందేశాలను కలిపి చెబుతుంది. ఒకటి, భగవంతుని సన్నిధిలో చేసే పఠనం, ఉసిరి చెట్టు క్రింద అందరితో కలిసి చేసే వన భోజనం కార్తీక భక్తిని ఆనందమయమైన కుటుంబ వేడుకగా మారుస్తాయి. రెండు, పవిత్రమైన విషయాలను హేళన చేయడం మనిషిని దిగజారుస్తుంది, కానీ పశ్చాత్తాపం, శ్రద్ధగా వినడం అతన్ని మళ్ళీ పైకి లేపుతాయి.

ఎలుకగా మారిన శివశర్మ కూడా పురాణాన్ని విని తన నిజరూపాన్ని పొందాడని పురాణం చెబుతుంది. ఈ కార్తీకంలో మనం కూడా రోజుకు ఒక అధ్యాయం శ్రద్ధగా చదివి, ఇంట్లోవారికి వినిపిస్తూ, వీలైతే ఉసిరి నీడలో అందరితో కలిసి భోజనం చేస్తూ ఈ మాసాన్ని పవిత్రంగా గడుపుదాం.

ఇతి శ్రీ స్కాంద పురాణాంతర్గత వశిష్ఠ ప్రోక్త కార్తీక మహాత్మ్యే పంచమాధ్యాయః సమాప్తః ।

మునుపటి అధ్యాయం: కార్తీక పురాణం 4వ అధ్యాయం · తదుపరి అధ్యాయం: కార్తీక పురాణం 6వ అధ్యాయం · 30 అధ్యాయాల పట్టిక: కార్తీక పురాణం 2026 రోజువారీ అధ్యాయాలు · కార్తీక మాస మహాత్మ్యం 2026

తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు (FAQs)

కార్తీక పురాణం ఐదవ అధ్యాయం దేని గురించి?

భగవంతుని సన్నిధిలో భగవద్గీత, పురాణ పఠనం, ఉసిరి చెట్టు క్రింద వన భోజనం యొక్క మహిమను ఈ అధ్యాయం వివరిస్తుంది. తండ్రి శాపంతో ఎలుకగా మారిన శివశర్మ కార్తీక పురాణాన్ని విని తన పూర్వ దేహాన్ని తిరిగి పొందిన కథ కూడా ఇందులో ఉంది.

కార్తీక మాసంలో ఉసిరి చెట్టు క్రింద ఏమి చేయాలని ఈ అధ్యాయం చెబుతుంది?

ఉసిరి చెట్టు క్రింద సాలగ్రామాన్ని పూజించి, శ్రీమహావిష్ణువును ధ్యానించి అక్కడే భోజనం చేయాలి. బ్రాహ్మణులకు కూడా అక్కడ భోజనం పెట్టి దక్షిణ, తాంబూలాలతో సత్కరించాలి. వీలైతే అక్కడే పురాణ కాలక్షేపం చేయాలి.

భగవద్గీత పారాయణం గురించి ఈ అధ్యాయం ఏమి చెబుతుంది?

స్నానం, దానం, పూజ తర్వాత శివాలయంలో గాని విష్ణ్వాలయంలో గాని గీతా పారాయణం చేస్తే పాపాలు తొలగుతాయని, గీతను కొంత పఠించినా, చివరి శ్లోకంలోని ఒక్క పదం కంఠస్థం చేసినా విష్ణు సాన్నిధ్యం కలుగుతుందని పురాణం చెబుతుంది.

శివశర్మ ఎలుకగా ఎందుకు మారాడు?

కార్తీకంలో నదీ స్నానం చేసి, దేవాలయంలో దీపం వెలిగించమని తండ్రి దేవశర్మ చెప్పగా శివశర్మ దానిని హేళన చేశాడు. అందుకు కోపించిన తండ్రి అతడిని అడవిలో ఎలుకగా జీవించమని శపించాడు. కార్తీక మహిమను విన్నప్పుడు పూర్వ దేహం లభిస్తుందని శాపానుగ్రహం కూడా ఇచ్చాడు.

ఎలుకకు విముక్తి ఎలా కలిగింది?

విశ్వామిత్ర మహర్షి శిష్యులతో కలిసి కావేరి స్నానానికి వెళ్తూ, ఎలుక నివసించే మర్రిచెట్టు క్రింద కార్తీక పురాణాన్ని పారాయణం చేశాడు. ఆ పురాణమంతా విన్న ఎలుక తన పాత బ్రాహ్మణ దేహాన్ని తిరిగి పొందింది.

కిరాతుడికి ఏమి జరిగింది?

మహర్షులను చూసి మనసు మారిన కిరాతుడు విశ్వామిత్రుని మాట మేరకు కూర్చుని భక్తితో పురాణం విన్నాడు. అతనికి పూర్వజన్మ జ్ఞాపకం వచ్చి, పారాయణం అయిన తర్వాత నమస్కరించి తన గ్రామానికి తిరిగి వెళ్ళాడు.

2026లో కార్తీక పురాణం ఐదవ అధ్యాయం ఎప్పుడు చదవాలి?

భారతదేశంలో తిథి ఆధారిత పట్టిక ప్రకారం శనివారం, 14 నవంబర్ 2026 (శుక్ల పంచమి) నాడు చదువుతారు. విదేశాల్లో ఉన్నవారు స్థానిక పంచాంగం చూడండి.

ఓం నమో నారాయణాయ । ఓం నమః శివాయ । శుభం భవతు ।