కార్తీక పురాణం 20వ అధ్యాయం: అత్రి-అగస్త్య సంవాదం – పురంజయుడు దురాచారుడైన కథ

కార్తీక పురాణం ఇరవయ్యవ అధ్యాయం కార్తీక మాస మహిమ గురించి అత్రి మహర్షి అగస్త్య మహర్షికి చెప్పిన మాటలతో ప్రారంభమవుతుంది. చాతుర్మాస్య వ్రత మహిమను విన్న జనక మహారాజు ఇంకా విశేషాలు వినాలని కోరగా, వశిష్ఠుడు ఈ సంవాదాన్ని వివరిస్తాడు. కార్తీకంలో నదీస్నానం, దీపారాధన, దీపదానం ఎంతటి పుణ్యాన్ని ఇస్తాయో చెప్పడానికి అత్రి మహర్షి అయోధ్యను పాలించిన పురంజయుడు అనే సూర్యవంశ రాజు కథను మొదలుపెడతాడు. ధర్మంగా పాలన ప్రారంభించిన ఆ రాజు ధనమోహం, రాజ్యగర్వంతో ఎలా దారి తప్పాడో, శత్రురాజులు అయోధ్యను ఎలా ముట్టడించారో ఈ అధ్యాయం చెబుతుంది.

మంచి ఆరంభం ఉన్నా అధికారం, లోభం మనిషిని ఎలా దిగజారుస్తాయో ఈ కథ చూపిస్తుంది. కార్తీక మాసం 2026లో తిథి ఆధారిత పట్టిక ప్రకారం ఈ అధ్యాయాన్ని శనివారం, 28 నవంబర్ 2026 నాడు, పందొమ్మిదవ అధ్యాయంతో కలిపి ఒకే రోజు పఠిస్తారు. రోజుకు ఒక అధ్యాయం చొప్పున చదివేవారికి ఇది ఆదివారం, 29 నవంబర్ నాడు వస్తుంది. విదేశాల్లో స్థానిక పంచాంగం చూడండి.

కార్తీక పురాణం – వింశ అధ్యాయం

జనకుని మరో ప్రశ్న

పందొమ్మిదవ అధ్యాయంలో చాతుర్మాస్య వ్రత మహిమను విన్న జనక మహారాజు మనసు ఇంకా తృప్తి చెందలేదు. ఆయన వశిష్ఠ మహర్షిని ఇలా అడిగాడు:

"గురువర్యా! కార్తీక మాస మహాత్మ్యం గురించి ఇంకా విశేషాలు వినాలని ఉంది. ఈ మాసంలో ఇంకా ఏవైనా మహిమలు ఉన్నాయా? దయచేసి నా సంశయాన్ని తొలగించండి."

వశిష్ఠుడు చిరునవ్వుతో ఇలా సమాధానం చెప్పాడు: "రాజా! కార్తీక మాస మహిమ గురించి అగస్త్య మహర్షికి, అత్రి మహర్షికి మధ్య ఒక సంభాషణ జరిగింది. దాన్ని నీకు వివరిస్తాను, విను."

అత్రి మహర్షి, అగస్త్య మహర్షి సంవాదం

అగస్త్యుని విన్నపం

ఒకసారి అగస్త్య మహర్షి అత్రి మహర్షి దగ్గరకు వచ్చి వినయంగా ఇలా అడిగాడు:

"ఓ మహర్షీ! నీవు శ్రీమహావిష్ణువు అంశతో జన్మించినవాడివి. కార్తీక మాస మహాత్మ్యం నీకు సంపూర్ణంగా తెలుసు. దయచేసి దాన్ని నాకు వివరించు."

అత్రి మహర్షి చెప్పిన కార్తీక మహిమ

అప్పుడు అత్రి మహర్షి కుంభసంభవుడైన అగస్త్యుని ఉద్దేశించి ఇలా అన్నాడు:

"ఓ కుంభసంభవా! నీ ప్రశ్న వాసుదేవునికి ఎంతో ప్రీతికరమైనది. విను.

కార్తీక మాసంతో సమానమైన మాసం లేదు. వేదంతో సమానమైన శాస్త్రం లేదు. ఆరోగ్యంతో సాటి వచ్చే సంపద లేదు. శ్రీమన్నారాయణునితో సమానమైన దైవం లేదు.

కార్తీక మాసంలో ఏ మానవుడైనా నదిలో స్నానం చేసినా, శివాలయంలో గానీ కేశవాలయంలో గానీ దీపం వెలిగించినా, లేదా దీపదానం చేసినా అతనికి కలిగే పుణ్యం అపారమైనది. ఈ సత్యాన్ని నిరూపించే ఒక ఇతిహాసం చెబుతాను, విను."

ఈ మాటలు భక్తిని ప్రోత్సహించడానికి పురాణం చెప్పిన బోధలుగా సంప్రదాయం స్వీకరిస్తుంది. వాటిని నిరూపించడానికి అత్రి మహర్షి పురంజయుని కథను ప్రారంభించాడు.

అయోధ్యాధిపతి పురంజయుడు

ధర్మంతో మొదలైన పాలన

త్రేతాయుగంలో సూర్యవంశానికి చెందిన పురంజయుడు అనే రాజు అయోధ్యా నగరాన్ని రాజధానిగా చేసుకొని పరిపాలించాడు. అతడు సమస్త విద్యలనూ నేర్చుకున్నాడు. రాజ్యాభిషేకం జరిగిన తర్వాత మొదట్లో ధర్మబద్ధంగా, ప్రజల క్షేమం కోరుతూ పాలన సాగించాడు.

ధనమోహం, రాజ్యగర్వం

కానీ కాలం గడిచేకొద్దీ పురంజయుని మనసులో ధనంపై మోహం, తన రాజ్యంపై గర్వం పెరిగిపోయాయి. అవి అతని కళ్ళకు గంతలు కట్టినట్లు అయ్యింది.

దయ, దాక్షిణ్యం అనేవి పూర్తిగా విడిచిపెట్టాడు. దేవాలయాలకు, బ్రాహ్మణులకు దానంగా ఇచ్చిన మాన్యాలను (భూములను) బలవంతంగా లాక్కున్నాడు. దొంగలకు ఆశ్రయం ఇచ్చి, వారిచేత దోపిడీలు చేయించి, ఆ దోపిడీ సొత్తులో సగం తానే తీసుకునేవాడు.

రక్షించవలసిన రాజే దోచుకునేవాడిగా మారడంతో ప్రజలు అతని పాలన అంటేనే భయపడే పరిస్థితి వచ్చింది.

అయోధ్య ముట్టడి

శత్రురాజుల కూటమి

పురంజయుని దుష్టత్వం గురించిన వార్త నలుదిక్కులా వ్యాపించింది. అది విన్న కాంభోజ, కొంకణ, కళింగ దేశాల రాజులు, ఇంకా ఇతర రాజులు అందరూ ఒక్కటయ్యారు. కాంభోజ రాజును తమ నాయకునిగా ఎన్నుకొని ఒక మహాసైన్యాన్ని సిద్ధం చేశారు.

ఆ సైన్యం ఒక రహస్య మార్గం గుండా ప్రయాణించి అయోధ్యను చుట్టుముట్టింది. నగరానికి నలువైపులా శిబిరాలు వేసుకొని యుద్ధానికి సిద్ధంగా నిలిచింది.

పురంజయుని సాహసం

శత్రువులు తన నగరాన్ని ముట్టడించారని తెలిసినా పురంజయుడు భయపడలేదు. వెంటనే తన సైన్యాన్ని యుద్ధానికి సిద్ధం చేశాడు.

శత్రుసైన్యం తన సైన్యం కంటే బలమైనదని తెలిసినప్పటికీ, ధైర్యంగా రథం ఎక్కాడు. భేరీలను మ్రోగించి, సింహనాదం చేసి, శత్రుసైన్యం పైకి దండయాత్ర ప్రారంభించాడు.

ఇక్కడితో ఇరవయ్యవ అధ్యాయం ముగుస్తుంది. ఆ యుద్ధం, దాని పరిణామాలు తదుపరి ఇరవై ఒకటవ అధ్యాయంలో కొనసాగుతాయి.

ఈ అధ్యాయం మనకు అందించే సందేశం

• మంచి ఆరంభం సరిపోదు: ధర్మంగా పాలన మొదలుపెట్టిన పురంజయుడు కూడా లోభం, గర్వంతో దారి తప్పాడు.
• పవిత్రమైనదాన్ని తీసుకోవడం పెద్ద దోషం: దేవ, బ్రాహ్మణ మాన్యాలను లాక్కోవడం అతని మొదటి తప్పులలో ఒకటి.
• రక్షకుడే భక్షకుడైతే: దొంగలకు ఆశ్రయం ఇచ్చిన రాజు వల్ల ప్రజలకు భద్రత కరువైంది.
• కార్తీకంలో చిన్న ఆచరణలకూ విలువ: నదీస్నానం, దీపారాధన, దీపదానం అపార పుణ్యాన్ని ఇస్తాయని అత్రి మహర్షి చెప్పాడు.
• ఆరోగ్యమే మహాభాగ్యం: ఆరోగ్యంతో సాటి వచ్చే సంపద లేదన్న అత్రి మాట నేటికీ వర్తిస్తుంది.

ఈ రోజు కార్తీక మాసంలో ఎలా ఆచరించవచ్చు

• సమయం: ఉదయం స్నానం తర్వాత గానీ, సాయంత్రం కార్తీక దీపం వెలిగించిన తర్వాత గానీ పఠించండి. తిథి పట్టిక ప్రకారం ఈ రోజు పందొమ్మిదవ అధ్యాయంతో కలిపి రెండు అధ్యాయాలు చదవాలి.
• దీపం: ఇంటి పూజా మందిరం ముందు లేదా తులసికోట వద్ద నెయ్యి లేదా నువ్వుల నూనెతో చిన్న దీపం వెలిగించండి. వెలిగించిన దీపాన్ని గమనించకుండా వదిలివేయవద్దు.
• పఠనం లేదా శ్రవణం: "ఇరవయ్యవ అధ్యాయం చదువుతున్నాను" అని సంకల్పించుకొని, మీ కుటుంబం నమ్మే తెలుగు ప్రతి నుంచి చదవండి. ఒకరు చదువుతుంటే మిగిలినవారు వినవచ్చు.
• ఈ రోజు చిన్న ఆచరణ: మీది కాని దాన్ని, అది సమయమైనా, గుర్తింపైనా, డబ్బైనా, ఎప్పుడైనా తీసుకుని ఉంటే దాన్ని సరిదిద్దే ప్రయత్నం చేయండి. పురంజయుని పతనం లోభంతోనే మొదలైంది.
• ముగింపు: ఒక పువ్వు లేదా కొద్దిగా ప్రసాదం సమర్పించి, నమస్కరించి చిన్న ప్రార్థన చేయండి.

ఆరోగ్య సూచన: కార్తీక నదీస్నానం చేసేవారు స్థానిక భద్రతా సూచనలు పాటించాలి. చలి, అనారోగ్యం ఉన్నవారు చల్లని నీటిలో స్నానం చేయాల్సిన అవసరం లేదు; ఇంట్లోనే తమ ఆరోగ్యానికి అనుకూలంగా స్నానం చేసి దైవస్మరణ చేయవచ్చు.

అధ్యాయం ముగింపు

కార్తీక పురాణం ఇరవయ్యవ అధ్యాయం రెండు భాగాలుగా సాగుతుంది. మొదటి భాగంలో అత్రి మహర్షి కార్తీక మాసాన్ని అన్ని మాసాలలోనూ శ్రేష్ఠమైనదిగా కీర్తిస్తాడు. రెండవ భాగంలో, విద్యావంతుడై ధర్మంగా పాలన ప్రారంభించిన పురంజయుడు ధనమోహం, రాజ్యగర్వం వల్ల ఎలా దురాచారుడయ్యాడో, ఆ దుష్టత్వం అతని నగరం పైకే యుద్ధాన్ని ఎలా తెచ్చిందో చూస్తాం. కథ ఇంకా పూర్తి కాలేదు; అది తదుపరి అధ్యాయంలో కొనసాగుతుంది.

ఈ కార్తీక మాసంలో మనం కూడా మన మనసులోని లోభాన్ని, గర్వాన్ని గుర్తించి, శివకేశవులను స్మరిస్తూ దీపం వెలిగిద్దాం.

ఇతి శ్రీ స్కాంద పురాణాంతర్గత వశిష్ఠ ప్రోక్త కార్తీక మహాత్మ్యే వింశాధ్యాయః సమాప్తః ।

మా 30 అధ్యాయాల పట్టికలో అత్రి మహర్షి కథనం ఇరవై ఒకటవ అధ్యాయంలో మొదలవుతుందని ఉంది; ఇక్కడ అనుసరించిన తెలుగు పాఠంలో అది ఇరవయ్యవ అధ్యాయం ప్రారంభంలోనే వస్తుంది. ప్రతుల మధ్య అధ్యాయ విభజన భిన్నంగా ఉంటుంది కాబట్టి మీ పుస్తకాన్నే అనుసరించండి.

మునుపటి అధ్యాయం: కార్తీక పురాణం 19వ అధ్యాయం · తదుపరి అధ్యాయం: కార్తీక పురాణం 21వ అధ్యాయం · 30 అధ్యాయాల పట్టిక: కార్తీక పురాణం 2026 రోజువారీ అధ్యాయాలు · కార్తీక మాస మహాత్మ్యం 2026

తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు (FAQs)

కార్తీక పురాణం ఇరవయ్యవ అధ్యాయం దేని గురించి?

జనకుని కోరిక మేరకు వశిష్ఠుడు అత్రి, అగస్త్య మహర్షుల మధ్య జరిగిన కార్తీక మహిమ సంభాషణను వివరిస్తాడు. అందులో అత్రి మహర్షి అయోధ్య రాజు పురంజయుని కథను ప్రారంభిస్తాడు.

కార్తీక మాసం గురించి అత్రి మహర్షి ఏమన్నాడు?

కార్తీక మాసంతో సమానమైన మాసం, వేదంతో సమానమైన శాస్త్రం, ఆరోగ్యంతో సమానమైన సంపద, శ్రీమన్నారాయణునితో సమానమైన దైవం లేవని చెప్పాడు. కార్తీకంలో నదీస్నానం, శివ కేశవాలయాల్లో దీపారాధన, దీపదానం అపార పుణ్యాన్ని ఇస్తాయని పురాణం చెబుతుంది.

పురంజయుడు ఎవరు?

త్రేతాయుగంలో అయోధ్యను రాజధానిగా చేసుకొని పాలించిన సూర్యవంశ రాజు. మొదట ధర్మంగా పాలించినా, ధనమోహం, రాజ్యగర్వంతో దేవ బ్రాహ్మణ మాన్యాలను లాక్కొని, దొంగలకు ఆశ్రయమిచ్చి దోపిడీ సొత్తులో సగం తీసుకునేవాడు.

అయోధ్యను ఏ రాజులు ముట్టడించారు?

కాంభోజ, కొంకణ, కళింగ దేశాల రాజులు, ఇంకా ఇతర రాజులు కాంభోజ రాజును నాయకునిగా చేసుకొని, రహస్య మార్గం గుండా వచ్చి అయోధ్యను ముట్టడించారు.

శత్రువుల ముట్టడికి పురంజయుడు ఎలా స్పందించాడు?

భయపడకుండా సైన్యాన్ని సిద్ధం చేసి, శత్రువులు బలవంతులైనా రథమెక్కి, భేరీలు మ్రోగించి, సింహనాదం చేస్తూ యుద్ధానికి దిగాడు. ఇక్కడితో అధ్యాయం ముగుస్తుంది.

2026లో కార్తీక పురాణం ఇరవయ్యవ అధ్యాయం ఎప్పుడు చదవాలి?

తిథి పట్టిక ప్రకారం భారతదేశంలో శనివారం, 28 నవంబర్ 2026 నాడు, పందొమ్మిదవ అధ్యాయంతో కలిపి. రోజుకు ఒక అధ్యాయం చదివేవారికి ఆదివారం, 29 నవంబర్. విదేశాల్లో స్థానిక పంచాంగం చూడండి.

ఓం నమో నారాయణాయ । ఓం నమః శివాయ । శుభం భవతు ।