సంక్షిప్త సమాధానం: అర్ధనారీశ్వర స్తోత్రం అనేది 8 శ్లోకాలు, ఒక ఫలశ్రుతి గల స్తోత్రం; దీనిని ఆది శంకరాచార్యులు రచించారు, ఇది అర్ధనారీశ్వరుని – సగం దేవిగా ఉన్న శివుని – స్తుతిస్తుంది. ఇది 'చాంపేయ గౌరార్ధ శరీరకాయై' అని మొదలవుతుంది, ప్రతి శ్లోకం 'నమః శివాయై చ నమః శివాయ' ('శివా దేవికి, శివునికి నమస్కారం') అని ముగుస్తుంది. దీనిని సోమవారాల్లో, ప్రదోషం, శివరాత్రి రోజుల్లో పఠిస్తారు; దాంపత్య సామరస్యం కోసం దంపతులు కూడా పఠిస్తారు.

చివరిగా నవీకరించినది: 20 అక్టోబర్ 2026. క్రింది సంస్కృత పాఠం sanskritdocuments.org ప్రచురించిన పూర్తి పాఠం (ఫైల్ ardhanAri.itx, లిప్యంతరీకరణ, సరిచూపు: శ్రీధర్ శేషగిరి (Sridhar Seshagiri); Author విభాగం: ఆది శంకరాచార్య). మూలం నుండి సాఫ్ట్‌వేర్ ద్వారా దేవనాగరి, IAST లిపులలోకి మార్చాము – ఒక్క పదం కూడా చేతితో టైప్ చేయలేదు, ఒక్క అక్షరం కూడా మార్చలేదు. ప్రతి శ్లోకం తర్వాత మేము రాసిన సరళమైన అర్థం ఉంది.

అర్ధనారీశ్వర స్తోత్రం: పూర్తి పాఠం, అర్థంతో

ప్రతి శ్లోకం మొదట దేవనాగరిలో, తర్వాత IAST లిప్యంతరీకరణలో, ఆపై దాని అర్థంతో ఇవ్వబడింది. ప్రతి పంక్తిలో మొదటి సగం (-ఆయై తో ముగిసేది) దేవిని, రెండవ సగం (-ఆయ తో ముగిసేది) శివుని స్తుతిస్తుంది.

ఒకే రూపంలోని రెండు సగాలు (శ్లోకాలు 1 నుండి 4)

శ్లోకం 1

चाम्पेयगौरार्धशरीरकायै कर्पूरगौरार्धशरीरकाय ।
धम्मिल्लकायै च जटाधराय नमः शिवायै च नमः शिवाय ॥ १॥

cāmpeyagaurārdhaśarīrakāyai karpūragaurārdhaśarīrakāya |
dhammillakāyai ca jaṭādharāya namaḥ śivāyai ca namaḥ śivāya || 1||

అర్థం: సంపెంగ పువ్వులా బంగారు వర్ణంలో ఉన్న సగం శరీరం గల ఆమెకు, కర్పూరంలా తెల్లని సగం శరీరం గల అతనికి; జడ వేసుకున్న కేశాలు గల ఆమెకు, జటాజూటం ధరించిన అతనికి: శివా (దేవి)కి నమస్కారం, శివునికి నమస్కారం.

శ్లోకం 2

कस्तूरिकाकुङ्कुमचर्चितायै चितारजःपुञ्जविचर्चिताय ।
कृतस्मरायै विकृतस्मराय नमः शिवायै च नमः शिवाय ॥ २॥

kastūrikākuṅkumacarcitāyai citārajaḥpuñjavicarcitāya |
kṛtasmarāyai vikṛtasmarāya namaḥ śivāyai ca namaḥ śivāya || 2||

అర్థం: కస్తూరి, కుంకుమలతో అలంకరించబడిన ఆమెకు, శ్మశాన భస్మం పూసుకున్న అతనికి; ప్రేమను మేల్కొలిపే ఆమెకు, ప్రేమ దేవుడైన కాముని దహించిన అతనికి: శివా (దేవి)కి నమస్కారం, శివునికి నమస్కారం.

Advertisement

శ్లోకం 3

झणत्क्वणत्कङ्कणनूपुरायै पादाब्जराजत्फणिनूपुराय ।
हेमाङ्गदायै भुजगाङ्गदाय नमः शिवायै च नमः शिवाय ॥ ३॥

jhaṇatkvaṇatkaṅkaṇanūpurāyai pādābjarājatphaṇinūpurāya |
hemāṅgadāyai bhujagāṅgadāya namaḥ śivāyai ca namaḥ śivāya || 3||

అర్థం: గలగలలాడే కంకణాలు, అందెలు గల ఆమెకు, పాదపద్మాలపై సర్పాల అందెలతో ప్రకాశించే అతనికి; బంగారు భుజకీర్తులు గల ఆమెకు, పాముల భుజకీర్తులు గల అతనికి: శివా (దేవి)కి నమస్కారం, శివునికి నమస్కారం.

శ్లోకం 4

विशालनीलोत्पललोचनायै विकासिपङ्केरुहलोचनाय ।
समेक्षणायै विषमेक्षणाय नमः शिवायै च नमः शिवाय ॥ ४॥

viśālanīlotpalalocanāyai vikāsipaṅkeruhalocanāya |
samekṣaṇāyai viṣamekṣaṇāya namaḥ śivāyai ca namaḥ śivāya || 4||

అర్థం: నల్లకలువల వంటి విశాల నేత్రాలు గల ఆమెకు, వికసించిన పద్మాల వంటి నేత్రాలు గల అతనికి; సరి సంఖ్యలో కన్నులు గల ఆమెకు, మూడు కన్నులు గల అతనికి: శివా (దేవి)కి నమస్కారం, శివునికి నమస్కారం.

సృష్టి, లయం ఒకే శరీరంలో (శ్లోకాలు 5 నుండి 8)

శ్లోకం 5

मन्दारमालाकलितालकायै कपालमालाङ्कितकन्धराय ।
दिव्याम्बरायै च दिगम्बराय नमः शिवायै च नमः शिवाय ॥ ५॥

mandāramālākalitālakāyai kapālamālāṅkitakandharāya |
divyāmbarāyai ca digambarāya namaḥ śivāyai ca namaḥ śivāya || 5||

అర్థం: మందార పుష్పమాలలతో అలంకరించిన కేశాలు గల ఆమెకు, కపాలమాల ధరించిన కంఠం గల అతనికి; దివ్య వస్త్రాలు ధరించిన ఆమెకు, దిక్కులనే వస్త్రంగా ధరించిన (దిగంబరుడైన) అతనికి: శివా (దేవి)కి నమస్కారం, శివునికి నమస్కారం.

శ్లోకం 6

अम्भोधरश्यामलकुन्तलायै तडित्प्रभाताम्रजटाधराय ।
निरीश्वरायै निखिलेश्वराय नमः शिवायै च नमः शिवाय ॥ ६॥

ambhodharaśyāmalakuntalāyai taḍitprabhātāmrajaṭādharāya |
nirīśvarāyai nikhileśvarāya namaḥ śivāyai ca namaḥ śivāya || 6||

అర్థం: వాన మేఘంలా నల్లని కేశాలు గల ఆమెకు, మెరుపులా రాగి-ఎరుపు రంగు జటలు గల అతనికి; తనపై ఏ ప్రభువూ లేని ఆమెకు, సమస్తానికీ ప్రభువైన అతనికి: శివా (దేవి)కి నమస్కారం, శివునికి నమస్కారం.

Advertisement

శ్లోకం 7

प्रपञ्चसृष्ट्युन्मुखलास्यकायै समस्तसंहारकताण्डवाय ।
जगज्जनन्यै जगदेकपित्रे नमः शिवायै च नमः शिवाय ॥ ७॥

prapañcasṛṣṭyunmukhalāsyakāyai samastasaṃhārakatāṇḍavāya |
jagajjananyai jagadekapitre namaḥ śivāyai ca namaḥ śivāya || 7||

అర్థం: తన సున్నితమైన నాట్యం (లాస్యం) ద్వారా విశ్వాన్ని సృష్టించే ఆమెకు, తన తాండవంతో దానిని లయం చేసే అతనికి; జగన్మాతకు, జగత్తుకు ఏకైక పితకు: శివా (దేవి)కి నమస్కారం, శివునికి నమస్కారం.

శ్లోకం 8

प्रदीप्तरत्नोज्ज्वलकुण्डलायै स्फुरन्महापन्नगभूषणाय ।
शिवान्वितायै च शिवान्विताय नमः शिवायै च नमः शिवाय ॥ ८॥

pradīptaratnojjvalakuṇḍalāyai sphuranmahāpannagabhūṣaṇāya |
śivānvitāyai ca śivānvitāya namaḥ śivāyai ca namaḥ śivāya || 8||

అర్థం: రత్నాలతో జ్వలించే కుండలాలు గల ఆమెకు, మెరిసే మహాసర్పాలను ఆభరణాలుగా ధరించిన అతనికి; శివునితో కూడిన ఆమెకు, శివా దేవితో కూడిన అతనికి: శివా (దేవి)కి నమస్కారం, శివునికి నమస్కారం.

ఫలశ్రుతి (శ్లోకం 9)

శ్లోకం 9 (ఫలశ్రుతి)

एतत्पठेदष्टकमिष्टदं यो भक्त्या स मान्यो भुवि दीर्घजीवी ।
प्राप्नोति सौभाग्यमनन्तकालं भूयात्सदा तस्य समस्तसिद्धिः ॥ ९॥

etatpaṭhedaṣṭakamiṣṭadaṃ yo bhaktyā sa mānyo bhuvi dīrghajīvī |
prāpnoti saubhāgyamanantakālaṃ bhūyātsadā tasya samastasiddhiḥ || 9||

అర్థం: కోరినది ప్రసాదించే ఈ అష్టకాన్ని భక్తితో పఠించేవారు భూమిపై గౌరవం పొంది దీర్ఘాయుష్మంతులవుతారు; వారు అనంతకాలం సౌభాగ్యాన్ని పొందుతారు, వారికి ఎల్లప్పుడూ సమస్త సిద్ధులు కలుగుగాక.

ముగింపు వాక్యం (కొలఫన్)

इति श्रीमत्परमहंसपरिव्राजकाचार्यस्य श्रीगोविन्दभगवत्पूज्यपादशिष्यस्य
श्रीमच्छंकरभगवतः कृतौ अर्धनारीश्वरस्तोत्रम् संपूर्णम् ॥

iti śrīmatparamahaṃsaparivrājakācāryasya śrīgovindabhagavatpūjyapādaśiṣyasya
śrīmacchaṃkarabhagavataḥ kṛtau ardhanārīśvarastotram saṃpūrṇam ||

అర్థం: పరమహంస పరివ్రాజకాచార్యులు, పూజ్య శ్రీ గోవింద భగవత్పాదుల శిష్యులు అయిన పూజ్య శ్రీ శంకర భగవత్పాదుల కృతి అయిన అర్ధనారీశ్వర స్తోత్రం ఇంతటితో సంపూర్ణం.

అర్ధనారీశ్వరుడు ఎవరు?

అర్ధనారీశ్వరుడు బాగా ప్రసిద్ధి చెందిన శివుని రూపాలలో ఒకటి: కుడి సగం జటాజూటం, సర్పాలు, భస్మంతో శివునిగా, ఎడమ సగం జడ, ఆభరణాలు, చీరతో పార్వతిగా ఉన్న ఒకే మూర్తి. శంకరాచార్యుల స్తోత్రం ఆ రూపాన్ని పంక్తి పంక్తిగా వర్ణిస్తూ, ఎల్లప్పుడూ ఆమె లక్షణాన్ని అతని లక్షణంతో జతచేస్తుంది. మరిన్ని వివరాలకు మా శివ హబ్ మరియు దుర్గా హబ్ చూడండి.

Advertisement
శ్లోకందేవి (ఎడమ సగం)శివుడు (కుడి సగం)
1సంపెంగలా బంగారు వర్ణం, జడ వేసిన కేశాలుకర్పూరంలా తెల్లని వర్ణం, జటాజూటం
2కస్తూరి, కుంకుమ; ప్రేమను మేల్కొలుపుతుందిశ్మశాన భస్మం; కామదహనుడు
3గలగలలాడే కంకణాలు, బంగారు భుజకీర్తులుసర్పాల అందెలు, భుజకీర్తులు
4రెండు పద్మ నేత్రాలుమూడు నేత్రాలు
5మందార పుష్పాలు, దివ్య వస్త్రాలుకపాలమాల, దిక్కులే వస్త్రం
6వాన మేఘంలా నల్లని కేశాలు; ఆమెపై ప్రభువు లేడురాగి-ఎరుపు జటలు; సమస్తానికీ ప్రభువు
7లాస్యం, సృష్టి నాట్యం; మాతతాండవం, లయ నాట్యం; పిత
8రత్న కుండలాలు; శివునితో కూడినదిసర్పాభరణాలు; శివా దేవితో కూడినవాడు

దీనిని సంప్రదాయంగా ఎప్పుడు పఠిస్తారు?

ఇంట్లో ఎలా పఠించాలి

  1. అర్ధనారీశ్వరుని చిత్రం, లేదా శివపార్వతులు కలిసి ఉన్న చిత్రం, లేదా శివలింగం ఉంచి దీపం వెలిగించండి.
  2. శివునికి బిల్వపత్రాలు, దేవికి కుంకుమ లేదా పుష్పాలు సమర్పించండి.
  3. ఎనిమిది శ్లోకాలు పఠించండి; 'నమః శివాయై చ నమః శివాయ' అనే పల్లవిలో కుటుంబమంతా కలిసి పాడవచ్చు.
  4. ఫలశ్రుతి (శ్లోకం 9), హారతితో ముగించండి.
  5. ఎక్కువ సమయం ఉన్న రోజున, శివ పంచాక్షర స్తోత్రం, లింగాష్టకం లేదా శివుని 108 నామాలు కూడా చేర్చండి.

ఉచ్చారణ సహాయం

  • పల్లవిలోని తేడాను గమనించండి: śivāyai (శివాయై – శివా దేవికి, నాలుగు అక్షరాలు), śivāya (శివాయ – శివునికి, మూడు అక్షరాలు).
  • అచ్చుపై గీత (ā, ī, ū) ఉంటే దీర్ఘంగా, రెండింతలు పలకాలి; ś (శ), ṣ (ష) రెండూ 'ష' వంటి ధ్వనులు; c ఎప్పుడూ 'చ'.
  • ఛందస్సు ఉపజాతి, ప్రతి పంక్తికి పదకొండు అక్షరాలు; ప్రతి పంక్తి ఆమె సగం, అతని సగంగా విడిపోతుంది.

అర్ధనారీశ్వర స్తోత్రం గురించి సంప్రదాయ విశ్వాసాలు

దీనిని భక్తితో పఠించేవారు గౌరవం పొందుతారని, దీర్ఘాయుష్మంతులవుతారని, శాశ్వత సౌభాగ్యం పొందుతారని ఫలశ్రుతి చెబుతుంది. విశ్వాసంతో దీనిని పఠిస్తే ఇలా జరుగుతుందని భక్తులు సంప్రదాయంగా నమ్ముతారు:

  • దాంపత్య జీవితంలో సామరస్యం, పరస్పర గౌరవం కలుగుతాయి;
  • పురుష-స్త్రీ తత్త్వాలను, నిశ్చలతను-శక్తిని ఒక్కటిగా చూడటానికి భక్తునికి సహాయపడుతుంది;
  • శివపార్వతుల అనుగ్రహం కలిసి లభిస్తుంది.

ఇవి విశ్వాసానికి సంబంధించిన విషయాలు; దీర్ఘాయుష్షు, వివాహం లేదా ఏ ఫలితానికీ హామీలు కావు.

Advertisement

NRI కుటుంబాల కోసం చిట్కాలు

  • దంపతుల ప్రార్థన. చాలా మంది దంపతులు సోమవారం సాయంత్రాలు దీనిని కలిసి పఠిస్తారు: ఒకరు ప్రతి పంక్తిలో దేవి సగాన్ని, మరొకరు శివుని సగాన్ని చెబుతారు.
  • పిల్లలకు ఈ రూపాన్ని నేర్పండి. పైన ఉన్న పట్టికతో ఒక సరదా ఆట ఆడవచ్చు: ఆమె ఏమి ధరించింది, అతను ఏమి ధరించాడు?
  • శంకరాచార్యుల మరిన్ని రచనలు. శివ మానస పూజ, దేవి 108 నామాలతో కూడిన లలితా అష్టోత్తరం కూడా ప్రయత్నించండి; ఆది శంకరాచార్యుల గురించి మరింత చదవండి.

తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు

అర్ధనారీశ్వర స్తోత్రాన్ని ఎవరు రచించారు?

ఆది శంకరాచార్యులు. sanskritdocuments.org పాఠంలోని Author విభాగం ఆది శంకరాచార్యుల పేరును చూపుతుంది, దాని ముగింపు వాక్యం (కొలఫన్) దీనిని గోవింద భగవత్పాదుల శిష్యుడైన శంకర భగవత్పాదుల కృతిగా పేర్కొంటుంది.

అర్ధనారీశ్వర అంటే అర్థం ఏమిటి?

అర్ధ (సగం), నారీ (స్త్రీ), ఈశ్వర (ప్రభువు): సగం స్త్రీ అయిన ప్రభువు. ఈ రూపంలో శివుడు, పార్వతి ఒకే శరీరాన్ని పంచుకుంటారు – కుడి సగం శివుడు, ఎడమ సగం దేవి. శివుడు, శక్తి – అంటే చైతన్యం, శక్తి – ఎప్పటికీ వేరు కావని ఇది చూపుతుంది.

ప్రతి శ్లోకం 'నమః శివాయై చ నమః శివాయ' అని ఎందుకు ముగుస్తుంది?

శివాయై అంటే 'శివా (దేవి)కి', శివాయ అంటే 'శివునికి'. ప్రతి శ్లోకం ఆమె సగంలోని ఒక లక్షణాన్ని, దానికి సరిపోయే అతని సగంలోని లక్షణాన్ని స్తుతించి, ఆపై ఇద్దరికీ నమస్కరిస్తుంది: 'శివా దేవికి నమస్కారం, శివునికి నమస్కారం'.

Advertisement

దీనిని సంప్రదాయంగా ఎప్పుడు పఠిస్తారు?

సోమవారాల్లో, ప్రదోషం, మాస శివరాత్రి (భారతదేశంలో శనివారం 7 నవంబర్, సోమవారం 7 డిసెంబర్ 2026) రోజుల్లో, కార్తీక సోమవారాల్లో, కేదార గౌరీ వ్రతం నాడు, అలాగే దాంపత్య సామరస్యం కోసం కలిసి ప్రార్థించే దంపతులు దీనిని పఠిస్తారు.

పఠించడానికి ఎంత సమయం పడుతుంది?

తొమ్మిది శ్లోకాలకు సుమారు 3 నిమిషాలు. పల్లవి వల్ల కుటుంబమంతా సులభంగా కలిసి పాడవచ్చు.

ఇది అర్ధనారీశ్వర అష్టకం ఒకటేనా?

దగ్గరి సంబంధం ఉంది. sanskritdocuments.org లో 'అర్ధనారీశ్వర అష్టకం' కూడా ఉంది; అందులో చాలా పంక్తులు ఇవే, కానీ వేరే క్రమంలో, కొన్ని పాఠభేదాలతో ఉంటాయి. ఈ పేజీలో శంకరాచార్యుల స్తోత్రాన్ని తొమ్మిది శ్లోకాలలో ఇచ్చాము.

సంపాదకుని గమనిక (20 అక్టోబర్ 2026)

పాఠకులు, సెర్చ్ ఇంజిన్లు ఇప్పటికే వెతుకుతున్న చిరునామాలోనే ఈ పేజీని 20 అక్టోబర్ 2026 న ప్రచురించాము. సంస్కృత పాఠం sanskritdocuments.org లోని అర్ధనారీశ్వర స్తోత్రం యొక్క పూర్తి పాఠం (ఫైల్ ardhanAri.itx, లిప్యంతరీకరణ, సరిచూపు: శ్రీధర్ శేషగిరి; Author విభాగం: ఆది శంకరాచార్య; ముగింపు వాక్యం: గోవింద భగవత్పాదుల శిష్యుడైన శంకర భగవత్పాదుల కృతి). దీనిని అదే సైట్‌లోని అర్ధనారీశ్వర అష్టకం (ardhanarishvara8.itx) తో పోల్చాము; అది శ్లోకాలు వేరే క్రమంలో, కొన్ని పాఠభేదాలతో ఉన్న చిన్న పాఠాంతరం (ఉదాహరణకు శ్లోకం 8 లో, మా మూలంలో 'śivānvitāyai ca śivānvitāya' ఉన్నచోట అందులో 'śivapriyāyai ca śivāpriyāya' ఉంది). మా మూలం అంతటా సరిగ్గా ఉంది, కాబట్టి ఒక్క అక్షరం కూడా మార్చలేదు. కేదార గౌరీ వ్రతానికి, అర్ధనారీశ్వర రూపానికి ఉన్న సంబంధాన్ని సంప్రదాయం చెప్పినట్లుగా ఇచ్చాము; అది స్తోత్రంలో భాగం కాదు. అర్థాలు మేము స్వయంగా రాసినవి.

సంబంధిత గైడ్‌లు