ప్రయాగ్‌రాజ్‌లో మాఘ మేళా: సంగమం, కల్పవాసం, స్నాన దినాలకు గైడ్

సంక్షిప్త సమాధానం: ప్రయాగ్‌రాజ్ మాఘ మేళా గంగ, యమున కలిసే, సరస్వతి కూడా వాటితో కలుస్తుందని విశ్వసించే త్రివేణీ సంగమం వద్ద ఏటా జరిగే స్నానాల మేళా. ఇది హిందూ మాఘ మాసంలో, సుమారుగా జనవరి నుండి ఫిబ్రవరి వరకు జరుగుతుంది. యాత్రికులు నిర్ణీత రోజుల్లో స్నానం చేస్తారు; చాలా మంది కల్పవాసం కోసం ఒక నెల పాటు శిబిరాల్లో ఉంటారు. ప్రయాగ్‌రాజ్ మేళా అథారిటీ దీనిని నిర్వహిస్తుంది.

2027 ఒక్క చూపులో

కేంద్ర పర్యాటక మంత్రిత్వ శాఖకు చెందిన Incredible India వెబ్‌సైట్ ఉత్తర ప్రదేశ్ పర్యాటక శాఖ పేరుతో మాఘ మేళా 2027ను 15 జనవరి నుండి 6 మార్చి 2027 వరకు పేర్కొంటుంది (Incredible India). ముఖ్య స్నాన తేదీలు ప్రయాగ్‌రాజ్ మేళా ప్రాధికరణ్ (మేళా అథారిటీ) నుండి రావలసి ఉంది. ఏదైనా ప్రత్యేక స్నానం కోసం ప్రయాణం ఖరారు చేసుకునే ముందు అథారిటీ స్వయంగా ఇచ్చే జాబితా కోసం వేచి ఉండండి.

2026 మేళా వివరాలు మా 2026 మాఘ మేళా పేజీలో ఉన్నాయి.

మాఘ మేళా అంటే ఏమిటి?

మాఘ మేళా ప్రతి సంవత్సరం ప్రయాగ్‌రాజ్‌లోని సంగమం వద్ద ఇసుక తిన్నెలపై జరుగుతుంది. గోధుమ రంగు గంగ ఆకుపచ్చ యమునను కలిసే చోటుగా, భూగర్భంలో ప్రవహిస్తుందని విశ్వసించే సరస్వతి కూడా కలిసే చోటుగా ప్రయాగ్‌రాజ్ జిల్లా వెబ్‌సైట్ సంగమాన్ని వర్ణిస్తుంది. జిల్లా ప్రయాగను "తీర్థరాజం", అంటే తీర్థాల (పవిత్ర స్నాన స్థలాల) రాజు అని పిలుస్తుంది (ప్రయాగ్‌రాజ్ జిల్లా).

మాఘ మాసంలో భక్తులు, సాధువులు, యాత్రికులు సంగమంలో స్నానం చేయడానికి వస్తారని, అక్కడ ధార్మిక కార్యక్రమాలు, సాధువుల ప్రవచనాలు, భక్తి సంగీతం, సాంస్కృతిక కార్యక్రమాలు జరుగుతాయని Incredible India జాబితా వర్ణిస్తుంది (Incredible India).

మాఘ మేళాకు కుంభమేళాతో సంబంధం ఏమిటి?

ఇవే ఇసుక తిన్నెలపై కుంభమేళా కూడా జరుగుతుంది. కుంభమేళా నాలుగు తీర్థాలలో (ప్రయాగ, హరిద్వార్, నాసిక్, ఉజ్జయిని) వంతుల వారీగా జరుగుతుందని, ఆ ప్రదేశాల్లో అమృతం బిందువులు పడ్డాయనే గాథతో అది ముడిపడి ఉందని ప్రయాగ్‌రాజ్ జిల్లా వెబ్‌సైట్ చెబుతుంది (ప్రయాగ్‌రాజ్ జిల్లా). అర్ధ కుంభమేళా ప్రతి ఆరు సంవత్సరాలకు ఒకసారి హరిద్వార్, ప్రయాగ అనే రెండు చోట్ల మాత్రమే జరుగుతుందని ఉత్తరాఖండ్ ప్రభుత్వ గఢ్వాల్ డివిజన్ పోర్టల్ జతచేస్తుంది (గఢ్వాల్ డివిజన్ పోర్టల్). మధ్యలోని సంవత్సరాల్లో జరిగే వార్షిక మేళాయే మాఘ మేళా. మహా కుంభమేళా, కుంభమేళా, మాఘ మేళా అనే మూడింటినీ ప్రయాగ్‌రాజ్ మేళా అథారిటీయే నిర్వహిస్తుంది (ప్రయాగ్‌రాజ్ మేళా అథారిటీ).

కల్పవాసం అంటే ఏమిటి?

కల్పవాసం అంటే ఒక ఆధ్యాత్మిక నియమాన్ని పాటిస్తూ నిర్ణీత కాలం పాటు సంగమం వద్ద నివసించడం. దానిని పాటించేవారిని కల్పవాసి అంటారు.

• కాలం: సంప్రదాయం ప్రకారం కల్పవాసం పుష్య పూర్ణిమ (పౌష మాసపు పౌర్ణమి) నాడు మొదలై మాఘ పూర్ణిమ వరకు ఒక నెల పాటు సాగుతుందని ప్రెస్ ఇన్ఫర్మేషన్ బ్యూరో (సాంస్కృతిక మంత్రిత్వ శాఖ) జనవరి 2025లో రాసింది. ఈ సమయంలో భక్తులు సంగమం సమీపంలో గుడారాల్లో నివసిస్తారు (PIB, 13 జనవరి 2025).
• నియమాలు: బ్రహ్మచర్యం, నిరాడంబరత, నిత్య ప్రార్థన వంటి వ్రతాలను PIB వర్ణిస్తుంది. 2026 మేళాపై వచ్చిన ఒక PTI కథనం కల్పవాసులు రోజుకు రెండుసార్లు గంగలో స్నానం చేస్తూ, రోజుకు ఒకసారి భోజనం చేస్తూ, మిగతా సమయాన్ని ధ్యానంలో, పూజలో గడుపుతారని వర్ణించింది (PTI via The Week, 3 జనవరి 2026).
• శిబిరాలు: మేళా ప్రాంతంలో తీర్థ పురోహితులు, ప్రయాగ్‌వాల్‌లు (ప్రయాగకు చెందిన యాత్రికుల పురోహితులు) యాత్రికుల కోసం కర్మకాండలు నిర్వహిస్తారని PIB పేర్కొంటుంది. Incredible India జాబితా కల్పవాసాన్ని సుమారు ఒక నెల పాటు ప్రార్థన, ధ్యానం, దానం, నిరాడంబర జీవనంగా సంగ్రహిస్తుంది.

కుటుంబాలు కల్పవాసాన్ని వేర్వేరు విధాలుగా పాటిస్తాయి; కొందరు వేరే రోజుల్లో మొదలుపెడతారు లేదా ముగిస్తారు. మీ కుటుంబం ఏ నియమాలను పాటిస్తుందో మీ కుటుంబ పురోహితుని గానీ మీ శిబిరాన్ని నిర్వహించే ప్రయాగ్‌వాల్‌ను గానీ అడగండి.

ప్రధాన స్నాన దినాలు ఏవి, వాటిని ఎలా నిర్ణయిస్తారు?

స్నాన దినాలు హిందూ పంచాంగంతో ముడిపడి ఉంటాయి, కాబట్టి వాటి ఇంగ్లీష్ క్యాలెండర్ తేదీలు ఏటా మారుతాయి. 2026 మేళాపై వచ్చిన ఒక PTI కథనం వీటిని ప్రధాన స్నాన దినాలుగా పేర్కొంది (PTI via The Week, 3 జనవరి 2026):

ఈ జాబితాలో మకర సంక్రాంతి ఒక్కటే సౌర తేదీ; మిగిలినవి చంద్రుని ఆధారంగా వస్తాయి. కొన్ని సంవత్సరాల్లో మకర సంక్రాంతి పుష్య పూర్ణిమకు ముందు, మరికొన్నింటిలో తర్వాత వస్తుంది. ప్రతి సీజన్‌లో అధికారిక జాబితాను మేళా అథారిటీ ప్రకటిస్తుంది. మౌని అమావాస్య స్నానం కోసం మా మౌని అమావాస్య గైడ్ చూడండి.

సంగమం వద్ద యాత్రికులు ఏమి చేస్తారు?

• స్నానం: సంగమంలో స్నానం; తరచుగా పడవలో అక్కడికి చేరుకుంటారు. కోట సమీపంలోని ఘాట్ వద్ద పడవలను అద్దెకు తీసుకోవచ్చని జిల్లా వెబ్‌సైట్ పేర్కొంటుంది (ప్రయాగ్‌రాజ్ జిల్లా).
• దానం: ముఖ్యంగా మకర సంక్రాంతి నాడు ఆహారం, నువ్వులు, కంబళ్ళు, డబ్బు దానం. మా సంక్రాంతి దానం గైడ్ చూడండి.
• పురోహితుని ద్వారా కర్మలు: చాలా కుటుంబాలు నది వద్ద ప్రయాగ్‌వాల్ లేదా తీర్థ పురోహితునితో కర్మలు చేయిస్తాయి.
• సత్సంగం: సాధువుల, అఖాడాల (సన్యాసి సంప్రదాయ సంఘాల) శిబిరాల్లో ప్రవచనాలు వినడం.

మకర సంక్రాంతి నాడు గంగ, యమున వంటి నదుల్లో స్నానం చేస్తే "పాపాలు తొలగి పుణ్యం లభిస్తుందని విశ్వసిస్తారు" అని PIB 2025 నోట్ చెబుతుంది. అది విశ్వాసానికి సంబంధించిన ప్రకటన. ఏ స్నానం లేదా దానం ఫలితం గురించీ HinduTone హామీ ఇవ్వదు. సంక్రాంతి స్నానం అర్థం, దానిని ఇంట్లో ఎలా పాటించాలో తెలుసుకోవడానికి సంక్రాంతి స్నానం: పుణ్య స్నానం చూడండి. ఆ రోజు ఉత్తర ప్రదేశ్‌లో ఇళ్ళలో పాటించే ఆచారాలు మా ఖిచ్డీ సంక్రాంతి గైడ్‌లో ఉన్నాయి.

మాఘ మేళాకు ఎలా చేరుకోవాలి?

రైళ్ళను IRCTCలో బుక్ చేసుకోండి; మేళా సీజన్‌లో ప్రత్యేక రైళ్ళ కోసం భారతీయ రైల్వేను సరిచూసుకోండి. ప్రధాన స్నాన దినాల్లో వాహన మార్గాలు, పార్కింగ్ మారుతాయి, కాబట్టి ప్రయాణానికి ముందు జిల్లా ట్రాఫిక్ నోటీసులను చూడండి.

యాత్రికులు ఎక్కడ బస చేయవచ్చు?

యాత్రికులు నగరంలోని హోటళ్ళు, ధర్మశాలల్లో, తమ కుటుంబ పురోహితుని లేదా ఏదైనా ధార్మిక సంస్థ శిబిరాల్లో, లేదా సీజన్ కోసం ఏర్పాటు చేసిన గుడారాల్లో బస చేస్తారు. 2025 మహా కుంభమేళా కోసం మేళా అథారిటీ కల్పవాసులకు విద్యుత్, నీరు, పారిశుద్ధ్య సౌకర్యాలతో గుడారాలు ఏర్పాటు చేసిందని PIB నివేదించింది. మాఘ మేళా సంవత్సరంలో సౌకర్యాలను అథారిటీ ప్రకటిస్తుంది; బుక్ చేసుకునే ముందు సరిచూసుకోండి.

భద్రత: చలి, జనసమూహం, నీరు

• చలి. జనవరి, ఫిబ్రవరి నెలల్లో సంగమం వద్ద ఉదయాలు చల్లగా ఉంటాయి. 2026 PTI కథనం ప్రారంభ దినాన తీవ్రమైన చలిని వర్ణించింది. వెచ్చని దుస్తులు, పొడి బట్టల జత, తువ్వాలు తీసుకెళ్ళండి; స్నానం తర్వాత త్వరగా బట్టలు మార్చుకోండి.
• నీరు. బారికేడ్ల లోపల, గుర్తించిన ఘాట్లలో మాత్రమే స్నానం చేయండి. ఈదుకుంటూ లోపలికి వెళ్ళకండి. పోలీసుల, జల పోలీసుల సూచనలను పాటించండి.
• జనసమూహం. కలుసుకునే చోటును ముందే నిర్ణయించుకోండి. ప్రతి పిల్లవాడికి, ప్రతి పెద్దవారికి ఒక కార్డుపై ఫోన్ నంబర్ రాసి ఇవ్వండి. ప్రయాగ్‌రాజ్ మేళాల్లో తప్పిపోయినవారిని కలిపే కేంద్రాలు ఉంటాయి; 2025 మహా కుంభమేళాలోని భూలే-భట్కే శిబిరాలను, ఖోయా-పాయా (తప్పిపోయినవి-దొరికినవి) కేంద్రాలను PIB వర్ణించింది.
• ఆరోగ్యం. పెద్దలు, గుండె, ఊపిరితిత్తులు లేదా రక్తపోటు సమస్యలు ఉన్నవారు ముందుగా వైద్యుని సంప్రదించాలి, పెద్ద స్నాన దినాల్లో అత్యంత రద్దీ వేళలను నివారించాలి.
• శుభ్రత. సమర్పణల్లో ప్లాస్టిక్ వాడకండి; మీ వ్యర్థాలను తిరిగి తీసుకెళ్ళండి.

తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు

2027లో మాఘ మేళా ఎప్పుడు?

కేంద్ర పర్యాటక మంత్రిత్వ శాఖ Incredible India జాబితా 15 జనవరి నుండి 6 మార్చి 2027 అని పేర్కొంటుంది. ముఖ్య స్నాన తేదీలు ప్రయాగ్‌రాజ్ మేళా ప్రాధికరణ్ (ఉత్తర ప్రదేశ్ ప్రభుత్వం) నుండి రావలసి ఉంది. పంచాంగం ప్రకారం భారతదేశంలో మకర సంక్రాంతి 15 జనవరిన వస్తుంది; కొన్ని ప్రభుత్వ జాబితాలు 14 జనవరిగా పేర్కొంటాయి. మిగతా స్నాన దినాలు చాంద్రమాన పంచాంగాన్ని అనుసరిస్తాయి, అవి అథారిటీ జాబితాలో ఉంటాయి.

మాఘ మేళా, కుంభమేళా ఒకటేనా?

కాదు. మాఘ మేళా ప్రతి సంవత్సరం మాఘ మాసంలో సంగమం వద్ద జరుగుతుంది. కుంభమేళా ప్రయాగలో పన్నెండు సంవత్సరాల చక్రంలో జరుగుతుంది, మధ్యలో అర్ధ కుంభమేళా జరుగుతుంది. రెండింటినీ ఒకే అథారిటీ నిర్వహిస్తుంది.

కల్పవాసి అంటే ఎవరు?

కల్పవాసం పాటిస్తూ, పుష్య పూర్ణిమ నుండి మాఘ పూర్ణిమ వరకు సుమారు ఒక నెల పాటు సంగమం సమీపంలో నివసించే వ్యక్తిని కల్పవాసి అంటారు. వారు స్నానం, ప్రార్థన, పరిమిత భోజనం, దానంతో కూడిన సరళమైన దినచర్యను పాటిస్తారు. నియమాలు కుటుంబాన్ని బట్టి మారుతాయి.

మాఘ మేళాలో అత్యంత ముఖ్యమైన స్నానం ఏది?

కుటుంబాలు వేర్వేరు రోజులకు ప్రాధాన్యం ఇస్తాయి. మకర సంక్రాంతి, మౌని అమావాస్య, పౌర్ణమి స్నానాలను విస్తృతంగా పాటిస్తారు. మేము వాటికి ర్యాంకులు ఇవ్వడం లేదు; మీ కుటుంబ ఆచారాన్ని అనుసరించండి.

మాఘ మేళాకు రిజిస్ట్రేషన్ లేదా ఇ-పాస్ ఉందా?

2027 కోసం రిజిస్ట్రేషన్ తప్పనిసరి అని చెప్పే అధికారిక పేజీ ఏదీ మాకు కనిపించలేదు. ప్రయాణానికి ముందు ప్రస్తుత నియమాల కోసం ప్రయాగ్‌రాజ్ మేళా అథారిటీ, ప్రయాగ్‌రాజ్ జిల్లా వెబ్‌సైట్లను సరిచూసుకోండి.

పిల్లలు, పెద్దలు వెళ్ళవచ్చా?

వెళ్ళవచ్చు, చాలా కుటుంబాలు వారిని తీసుకువస్తాయి. వీలైతే తక్కువ రద్దీ ఉన్న రోజును ఎంచుకోండి, ఘాట్ల వద్ద వారిని దగ్గరగా ఉంచుకోండి, వారు వెచ్చగా, పొడిగా ఉండేలా చూసుకోండి.

మూలాలు

• ప్రయాగ్‌రాజ్ జిల్లా యంత్రాంగం, "Sangam" (పర్యాటక ప్రదేశం పేజీ), https://prayagraj.nic.in/tourist-place/sangam/, 12 నవంబర్ 2026న చూశాము.
• ప్రయాగ్‌రాజ్ డివిజన్, "Prayagraj Mela Authority", https://prayagrajdivision.nic.in/division/prayagraj-mela-authority/, 12 నవంబర్ 2026న చూశాము.
• కేంద్ర పర్యాటక మంత్రిత్వ శాఖ, భారత ప్రభుత్వం, Incredible India, "Magh Mela Prayagraj 2027" (ఉత్తర ప్రదేశ్ పర్యాటక శాఖకు ఆపాదించినది), https://www.incredibleindia.gov.in/en/festivals-and-events/uttar-pradesh/magh-mela-2027, 12 నవంబర్ 2026న చూశాము.
• ప్రెస్ ఇన్ఫర్మేషన్ బ్యూరో, సాంస్కృతిక మంత్రిత్వ శాఖ, "The Beginning of Maha Kumbh 2025", 13 జనవరి 2025, https://static.pib.gov.in/WriteReadData/specificdocs/documents/2025/jan/doc2025113485101.pdf, 12 నవంబర్ 2026న చూశాము.
• PTI via The Week, "Lakhs bathe in freezing Sangam waters as Magh Mela begins in Prayagraj", 3 జనవరి 2026, https://www.theweek.in/wire-updates/national/2026/01/03/lakhs-bathe-in-freezing-sangam-waters-as-magh-mela-begins-in-prayagraj.html, 12 నవంబర్ 2026న చూశాము.
• ఉత్తరాఖండ్ ప్రభుత్వం, గఢ్వాల్ డివిజన్, "Kumbh Mela", https://garhwal.uk.gov.in/kumbh-mela/, 12 నవంబర్ 2026న చూశాము.
• దృక్ పంచాంగం, మకర సంక్రాంతి 2027 (సూర్యుడు మకర రాశిలో ప్రవేశించే క్షణం), HinduTone 2027 తేదీల పట్టిక ద్వారా.

చివరిగా సమీక్షించినది: 13 నవంబర్ 2026 (కేంద్ర పర్యాటక మంత్రిత్వ శాఖ నుండి 2027 మేళా కాలం జోడించాము).

సంబంధిత గైడ్‌లు

• మకర సంక్రాంతి 2027: తేదీ, అర్థం
• మా 2026 మాఘ మేళా పేజీ
• సాగర్ ద్వీపంలో గంగాసాగర్ మేళా
• హరిద్వార్‌లో మకర సంక్రాంతి స్నానం
• మౌని అమావాస్య
• ఉత్తర ప్రదేశ్‌లో ఖిచ్డీ సంక్రాంతి