పరమహంస యోగానంద (1893–1952) అమెరికాలో ముప్పై ఏళ్లకు పైగా క్రియా యోగాన్ని బోధించిన హిందూ సన్యాసి. గోరఖ్‌పూర్‌లో ముకుంద లాల్ ఘోష్‌గా జన్మించిన ఆయన 1917లో యోగదా సత్సంగ సొసైటీ ఆఫ్ ఇండియా (YSS)ను, 1920లో అమెరికాలో సెల్ఫ్-రియలైజేషన్ ఫెలోషిప్ (SRF)ను స్థాపించారు. 1946లో వెలువడిన ఆయన పుస్తకం ఆటోబయోగ్రఫీ ఆఫ్ ఎ యోగి (ఒక యోగి ఆత్మకథ) లక్షలాది పాఠకులకు భారతదేశపు హిందూ ఆధ్యాత్మిక గురువులను పరిచయం చేసింది.

ముఖ్య వివరాలు
జననం5 జనవరి 1893, గోరఖ్‌పూర్, ఉత్తర ప్రదేశ్
మరణం7 మార్చి 1952, లాస్ ఏంజెలెస్
అసలు పేరుముకుంద లాల్ ఘోష్
గురువుస్వామి శ్రీ యుక్తేశ్వర్ గిరి
సన్యాస దీక్ష1915, స్వామి సంప్రదాయం
స్థాపించిన సంస్థలుయోగదా సత్సంగ సొసైటీ ఆఫ్ ఇండియా (1917); సెల్ఫ్-రియలైజేషన్ ఫెలోషిప్ (1920)
ప్రసిద్ధ గ్రంథంఆటోబయోగ్రఫీ ఆఫ్ ఎ యోగి (1946)

బాల్యం, గురువు

ముకుంద లాల్ ఘోష్ గోరఖ్‌పూర్‌లో ఒక బెంగాలీ కుటుంబంలో జన్మించారు; ఆయన తల్లిదండ్రులు లాహిరీ మహాశయుల శిష్యులు. 1910లో వారణాసిలో ఆయన స్వామి శ్రీ యుక్తేశ్వర్ గిరిని కలుసుకుని, సెరాంపూర్‌లోని వారి ఆశ్రమంలో శిక్షణ పొందారు. 1915లో కలకత్తా విశ్వవిద్యాలయం నుండి పట్టభద్రులై, అదే ఏడాది స్వామి సంప్రదాయంలో సన్యాస దీక్ష తీసుకుని "యోగానంద" అనే పేరు పొందారు.

Advertisement

YSS, SRF స్థాపన

1917లో ఆయన దిహికాలో బాలుర కోసం ఒక పాఠశాలను ప్రారంభించారు. అది తరువాత రాంచీకి మారి, యోగదా సత్సంగ సొసైటీ ఆఫ్ ఇండియాకు కేంద్రంగా మారింది. 1920లో బోస్టన్‌లో జరిగిన అంతర్జాతీయ ఉదారవాద మతాల సదస్సు (International Congress of Religious Liberals)కు ప్రతినిధిగా ఆయన అమెరికా వెళ్లారు; అదే ఏడాది సెల్ఫ్-రియలైజేషన్ ఫెలోషిప్‌ను స్థాపించారు. 1925లో లాస్ ఏంజెలెస్‌లోని మౌంట్ వాషింగ్టన్‌లో దాని ప్రధాన కేంద్రాన్ని ఏర్పాటు చేసి, అమెరికా అంతటా ప్రసంగాలు చేశారు.

క్రియా యోగం, ఆయన బోధన

యోగానంద క్రియా యోగాన్ని బోధించారు. ఇది మహావతార్ బాబాజీ, లాహిరీ మహాశయులు, శ్రీ యుక్తేశ్వర్ అనే గురుపరంపర ద్వారా ఆయనకు అందిన ధ్యాన పద్ధతి. ధ్యానం ద్వారా ప్రత్యక్ష అనుభవంతో భగవంతుణ్ణి తెలుసుకోవచ్చని ఆయన బోధించారు. భగవద్గీత బోధనలకూ, సువార్తల (గాస్పెల్స్) బోధనలకూ మధ్య ఉన్న ఏకత్వం గురించి కూడా రాశారు.

Advertisement

ఒక యోగి ఆత్మకథ

1946లో ప్రచురితమైన ఈ పుస్తకం ఆయన జీవిత కథను చెబుతుంది. భారతదేశంలో ఆయన కలిసిన మహాత్ములను — శ్రీ యుక్తేశ్వర్, ఆనందమయి మా, మహాత్మా గాంధీ మొదలైనవారిని — ఇందులో వర్ణించారు. పుస్తకం ప్రకారం, 1935లో గాంధీజీ ఆయన వద్ద క్రియా యోగ దీక్ష తీసుకున్నారు. ఈ పుస్తకం అనేక భాషల్లోకి అనువాదమై ఇప్పటికీ ముద్రణలో ఉంది.

మరణం, వారసత్వం

ఆయన 7 మార్చి 1952న లాస్ ఏంజెలెస్‌లో కన్నుమూశారు; ఆయన అనుచరులు దీనిని ఆయన మహాసమాధిగా వ్యవహరిస్తారు. YSS, SRF సంస్థలు భారతదేశంలోనూ ప్రపంచవ్యాప్తంగానూ ఆయన కృషిని కొనసాగిస్తున్నాయి. భారత తపాలా శాఖ 1977లో, 2017లో ఆయన గౌరవార్థం స్టాంపులు విడుదల చేసింది.

తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు

పరమహంస యోగానంద గురువు ఎవరు?

సెరాంపూర్‌కు చెందిన స్వామి శ్రీ యుక్తేశ్వర్ గిరి. ఆయన లాహిరీ మహాశయుల శిష్యులు.

యోగానంద అమెరికాకు ఎప్పుడు వెళ్లారు?

1920లో, బోస్టన్‌లో జరిగిన ఒక మత సదస్సుకు ప్రతినిధిగా వెళ్లారు. అదే ఏడాది సెల్ఫ్-రియలైజేషన్ ఫెలోషిప్‌ను స్థాపించారు.

ఒక యోగి ఆత్మకథ ఎప్పుడు ప్రచురితమైంది?

1946లో.

క్రియా యోగం అంటే ఏమిటి?

యోగానంద గురుపరంపరలో బోధించే ఒక ధ్యాన పద్ధతి. YSS, SRF సంస్థల్లో దీక్ష ద్వారా విద్యార్థులకు దీనిని అందిస్తారు.

ఆధారాలు

  • Self-Realization Fellowship, "Paramahansa Yogananda" (yogananda.org).
  • Yogoda Satsanga Society of India, "Paramahansa Yogananda" (yssofindia.org).
  • Paramahansa Yogananda, Autobiography of a Yogi (1946).

చివరి సమీక్ష: 16 నవంబర్ 2026.

సంబంధిత పేజీలు: మహావతార్ బాబాజీ · స్వామి వివేకానంద · జనవరిలో జన్మించిన ప్రముఖ హిందువులు · ప్రముఖ హిందువులు అందరూ