ఆనందీబాయి జోషి (1865–1887) అమెరికాలో పాశ్చాత్య వైద్యంలో పట్టా పొందిన తొలి భారతీయ మహిళ. తొమ్మిదేళ్ల వయసులో వివాహం, పసితనంలోనే ఏకైక సంతానాన్ని కోల్పోవడం, 1883లో ఒంటరిగా సముద్రాలు దాటడం, 1886 మార్చి 11న ఫిలడెల్ఫియాలోని వుమన్స్ మెడికల్ కాలేజ్ ఆఫ్ పెన్సిల్వేనియా నుంచి డాక్టర్ ఆఫ్ మెడిసిన్ పట్టా అందుకోవడం ఆమె జీవితంలోని మలుపులు. కొల్హాపూర్‌లోని ఒక ఆసుపత్రి మహిళా వార్డుల అధిపతిగా భారతదేశానికి తిరిగి వచ్చారు, కానీ క్షయవ్యాధి బారిన పడి, వైద్య సేవ ప్రారంభించకముందే 1887 ఫిబ్రవరి 26న పుణేలో కన్నుమూశారు. అప్పటికి ఆమెకు 22 ఏళ్లు కూడా నిండలేదు.

చివరి అప్‌డేట్: 20 నవంబర్ 2026

ఒక్క చూపులో
జన్మనామంయమున
జననం31 మార్చి 1865; 1888 నాటి జీవిత చరిత్ర ప్రకారం పూనా (పుణే), ఇతర ఆధారాల ప్రకారం కళ్యాణ్
మరణం26 ఫిబ్రవరి 1887, పూనా (పుణే)
భర్తగోపాల్ వినాయక్ జోషి (గోపాలరావు), వివాహం 31 మార్చి 1874
చదువుMD, వుమన్స్ మెడికల్ కాలేజ్ ఆఫ్ పెన్సిల్వేనియా, ఫిలడెల్ఫియా, 11 మార్చి 1886
పరిశోధన గ్రంథంహిందువుల్లో ప్రసూతి శాస్త్రంపై, సుమారు యాభై పేజీలు
నియామకంకొల్హాపూర్ ఆల్బర్ట్ ఎడ్వర్డ్ ఆసుపత్రి మహిళా వార్డుల ఇన్‌చార్జ్ వైద్యురాలు (1886)
ప్రసిద్ధిఅమెరికాలో పాశ్చాత్య వైద్య పట్టా పొందిన తొలి భారతీయ మహిళ

బాల్యం, వివాహం

ఆనందీబాయి 1865 మార్చి 31న జన్మించారు; ఆమెకు యమున అని పేరు పెట్టారు. తండ్రి గణపతరావు జోషి, తల్లి గంగాబాయి. కుటుంబానికి బొంబాయి సమీపంలోని కళ్యాణ్‌లో భూములు ఉండేవి; యమున బాల్యం కళ్యాణ్, పూనాల మధ్య గడిచింది. 1888లో ఆమె లేఖల ఆధారంగా జీవిత చరిత్ర రాసిన కరోలిన్ హీలీ డాల్ ఆమె జన్మస్థలం పూనా అని చెబితే, అమెరికా లైబ్రరీ ఆఫ్ కాంగ్రెస్ సహా ఇతర ఆధారాలు కళ్యాణ్ అని పేర్కొంటాయి.

Advertisement

1874 మార్చి 31న, ఆమెకు తొమ్మిదేళ్లు నిండిన రోజునే, గోపాల్ వినాయక్ జోషితో వివాహం జరిగింది. గోపాలరావు భార్య చనిపోయిన వ్యక్తి, ఆమె కంటే సుమారు ఇరవై ఏళ్లు పెద్దవారు, తపాలా శాఖలో పనిచేసేవారు, అంతకుముందు యమునకు చదువు చెప్పిన గురువు కూడా. ఆచారం ప్రకారం పెళ్లి సమయంలో ఆమెకు కొత్త పేరు వచ్చింది: ఆనందీబాయి. స్త్రీ విద్యపై నమ్మకం ఉన్న గోపాలరావు స్వయంగా ఆమెకు చదువు చెప్పడం కొనసాగించారు.

వైద్యం వైపు నడిపిన దుఃఖం

1878 ప్రారంభంలో, సుమారు పదమూడేళ్ల వయసులో, ఆనందీబాయి ఒక కుమారుడికి జన్మనిచ్చారు. ఆ శిశువు సుమారు పది రోజులే బతికింది. డాల్ నుంచి తర్వాతి జీవిత చరిత్రకారుల దాకా అందరూ ఈ దుఃఖాన్నే ఆమె వైద్యం చదవాలనే నిర్ణయంతో ముడిపెడతారు: భారతీయ స్త్రీలకు వారి జీవితాన్ని అర్థం చేసుకునే స్త్రీ వైద్యులే కావాలని ఆమె భావించసాగారు.

Advertisement

1879లో గోపాలరావు అమెరికాలోని ఒక మిషనరీ పత్రిక *The Missionary Review*కు లేఖ రాసి, తన భార్య అమెరికాలో వైద్యం చదవడానికి సహాయం అడిగారు. వచ్చిన జవాబుల్లో చాలావరకు ఆ దంపతులు ముందు క్రైస్తవులుగా మారాలని ఆశించాయి. అయితే న్యూజెర్సీలోని రోసెల్‌కు చెందిన పాఠకురాలు థియోడోసియా కార్పెంటర్ నేరుగా ఆనందీబాయికి లేఖలు రాయడం మొదలుపెట్టారు. ఆనందీబాయి ఆమెను "అత్తయ్య" అని పిలిచేవారు; ఆ సుదీర్ఘ ఉత్తర ప్రత్యుత్తరాల నుంచే ఆమె ఇంట్లో ఉండి వైద్య కళాశాలలో చేరే ప్రణాళిక రూపొందింది.

సెరాంపూర్ ప్రసంగం, ఫిబ్రవరి 1883

అప్పుడు గోపాలరావు కలకత్తా సమీపంలోని సెరాంపూర్‌లో పోస్ట్‌మాస్టర్‌గా ఉన్నారు. ఆనందీబాయి ఒంటరిగా విదేశాలకు వెళ్లాలనే ఆలోచనకు అనేక వైపుల నుంచి వ్యతిరేకత వచ్చింది. వెళ్లే ముందు ఆమె బాప్తిస్మం తీసుకోవాలని స్థానిక క్రైస్తవులు కోరారని, సంప్రదాయ హిందువులు ఆ ఆలోచననే నిందించారని డాల్ రాశారు. 1883 ఫిబ్రవరి 24న సెరాంపూర్ కాలేజీ సభామందిరంలో పెద్ద సభ ముందు ఆనందీబాయి తన విమర్శకులకు జవాబిచ్చారు.

Advertisement

ఆ ప్రసంగం డాల్ రాసిన జీవిత చరిత్రలో ముద్రితమైంది. అందులో విదేశాల్లో ఎందుకు చదవాలనుకుంటున్నారో వివరించి, తన మతం గురించిన ప్రశ్నకు సూటిగా జవాబిచ్చారు. ఆమె చెప్పిన విషయాలు:

  • భారతదేశంలో హిందూ మహిళా వైద్యుల అవసరం పెరుగుతోంది, అలాంటి వైద్యురాలిగా తయారవడానికి తాను ముందుకు వస్తున్నాను;
  • తాను క్రైస్తవురాలినీ కాను, బ్రహ్మసమాజీయురాలినీ కాను;
  • విదేశాల్లో తన ఆచారాలు, ఆహారం, వస్త్రధారణలో ఏ మార్పూ చేసుకోను; హిందువుగా వెళ్లి, తిరిగి వచ్చి హిందువుగానే జీవిస్తాను.

బాల్యంలో చేతిలో పుస్తకాలతో బడికి వెళ్తుండగా తాను ఎదుర్కొన్న ఎగతాళి, అవమానాలను కూడా ఆమె వివరించారు. ఆ ప్రసంగం విస్తృతంగా చర్చనీయమైంది. భారత తపాలా శాఖ డైరెక్టర్ జనరల్ హెచ్. ఇ. ఎం. జేమ్స్ ఆమెకు అభినందనలతో పాటు వంద రూపాయల చెక్కు పంపారని, ఆనందీబాయి ఎవరికీ చెప్పకుండా పెళ్లిలో తండ్రి ఇచ్చిన కంకణాలు, గాజులు అమ్మి ప్రయాణ ఖర్చు సమకూర్చుకున్నారని డాల్ నమోదు చేశారు.

Advertisement

ఫిలడెల్ఫియాలో

ఆనందీబాయి 1883 ఏప్రిల్ 7న కలకత్తా నుంచి ఓడలో బయలుదేరి, 1883 జూన్ 4న న్యూయార్క్ చేరుకున్నారు. ఫిలడెల్ఫియాలోని వుమన్స్ మెడికల్ కాలేజ్ ఆఫ్ పెన్సిల్వేనియాలో చేరి 1883 అక్టోబర్ నుంచి చదువు ప్రారంభించారు. కాలేజీ డీన్ డాక్టర్ రేచెల్ బాడ్లీ ఆమె పట్ల ప్రత్యేక శ్రద్ధ చూపారు. చలి వాతావరణంలో తన సంప్రదాయ ఆహారం వండుకోలేక ఆరోగ్యం క్షీణించడంతో, మిగిలిన కాలమంతా ఆనందీబాయి డీన్ ఇంట్లోనే ఉన్నారు.

అమెరికాలో ఉన్నంతకాలం ఆమె భారతీయ వస్త్రధారణనే కొనసాగించారు, వీలైనంత వరకు తన ఆచారాలను పాటించారు. సుమారు యాభై పేజీల ఆమె పరిశోధన గ్రంథం హిందువుల్లో ప్రసూతి శాస్త్రం గురించినది. కాలేజీ ఆర్కైవ్స్‌లో దాని శీర్షిక "Obstetrics in the Aryan Hindoo"గా నమోదై ఉంది; డాల్ దాన్ని "Hindu Obstetrics" పై గ్రంథం అని పేర్కొన్నారు.

Advertisement

1886 మార్చి 11న ఆమెకు డాక్టర్ ఆఫ్ మెడిసిన్ పట్టా లభించింది. ఆమె బంధువు, విదుషి, సంఘ సంస్కర్త పండిత రమాబాయి స్నాతకోత్సవానికి కొద్ది ముందే ఫిలడెల్ఫియా చేరుకున్నారు.

భారతదేశానికి తిరుగు ప్రయాణం, మరణం

1886 జూన్ 1న కొల్హాపూర్ ఆల్బర్ట్ ఎడ్వర్డ్ ఆసుపత్రి మహిళా వార్డుల ఇన్‌చార్జ్ వైద్యురాలిగా ఆమె నియమితులయ్యారు. 1886 అక్టోబర్ 9న న్యూయార్క్ నుంచి బయలుదేరి నవంబర్‌లో భారతదేశం చేరేసరికి తీవ్ర అనారోగ్యంతో ఉన్నారు. అది క్షయవ్యాధి. పూనాలో చికిత్స పొందుతూ, కొల్హాపూర్ బాధ్యతలు చేపట్టకుండానే, తన 22వ పుట్టినరోజుకు నెల ముందు 1887 ఫిబ్రవరి 26న అక్కడే కన్నుమూశారు.

హిందూ సంప్రదాయం ప్రకారం ఆమెకు దహన సంస్కారం జరిగింది. ఆమె అస్థికలను థియోడోసియా కార్పెంటర్‌కు పంపగా, ఆమె వాటిని న్యూయార్క్ రాష్ట్రంలోని పోకిప్సీలో ఒక శ్మశానవాటికలోని తమ కుటుంబ స్థలంలో భూస్థాపితం చేశారు; అక్కడ ఆనందీబాయి సమాధి శిల ఉంది.

Advertisement

ఆమె "తొలి" భారతీయ మహిళా వైద్యురాలా?

ఈ వాదనను జాగ్రత్తగా చెప్పాలి, ఎందుకంటే అది వాడే పదాలపై ఆధారపడి ఉంటుంది.

  • అమెరికాలో: అమెరికాలో పాశ్చాత్య వైద్య పట్టా పొందిన భారతదేశపు తొలి మహిళగా లైబ్రరీ ఆఫ్ కాంగ్రెస్ ఆమెను వర్ణిస్తుంది. వుమన్స్ మెడికల్ కాలేజ్ రికార్డులను భద్రపరిచే డ్రెక్సెల్ యూనివర్సిటీ కాలేజ్ ఆఫ్ మెడిసిన్ ఆర్కైవ్స్ ఆమెను వైద్య పట్టా పొందిన తొలి "ఉన్నత కుల హిందూ మహిళ"గా పేర్కొంటుంది.
  • భారతదేశంలో: అదే ఏడాది, 1886లో, కాదంబినీ గంగూలీ కలకత్తాలో "గ్రాడ్యుయేట్ ఆఫ్ బెంగాల్ మెడికల్ కాలేజ్" అర్హత పొందారు. ఆమె ఎన్నో ఏళ్లు వైద్యం చేశారు; భారతదేశంలో పాశ్చాత్య వైద్యం చేసిన తొలి భారతీయ మహిళగా రాయల్ కాలేజ్ ఆఫ్ ఫిజీషియన్స్ ఆఫ్ ఎడిన్‌బరో ఆమెను పేర్కొంటుంది.
Advertisement

అంటే ఇద్దరూ ఒకే ఏడాది అర్హత పొందారు, ఒకరు విదేశంలో, ఒకరు భారతదేశంలో; సాధారణంగా పాశ్చాత్య వైద్యంలో తొలి భారతీయ మహిళా వైద్యులుగా ఇద్దరి పేర్లూ కలిపి చెబుతారు. ఆనందీబాయి వైద్యం చేసే వరకు జీవించలేదు.

వారసత్వం

  • ప్రధానంగా ఆమె లేఖల ఆధారంగా కరోలిన్ హీలీ డాల్ రాసిన The Life of Dr. Anandabai Joshee (బోస్టన్, 1888) ఆమె కథను సజీవంగా ఉంచింది; దాని డిజిటల్ ప్రతి ఇంటర్నెట్ ఆర్కైవ్‌లో ఉంది.
  • ఫిలడెల్ఫియాలోని డ్రెక్సెల్ యూనివర్సిటీ లెగసీ సెంటర్ ఆమె మార్కులు, పరిశోధన గ్రంథ నమోదు, స్నాతకోత్సవ పత్రాలతో సహా కాలేజీ రికార్డులను భద్రపరుస్తోంది.
  • 1994లో అంతర్జాతీయ ఖగోళ సంఘం శుక్ర గ్రహంపై ఒక బిలానికి ఆమె గౌరవార్థం జోషీ (Joshee) అని పేరు పెట్టింది.
  • భారతదేశంలో, ముఖ్యంగా మహారాష్ట్రలో, స్త్రీల వైద్య విద్యకు మార్గదర్శకురాలిగా ఆమెను స్మరించుకుంటారు.
Advertisement

కాలరేఖ

  • 1865: యమున జననం (మార్చి 31).
  • 1874: గోపాల్ వినాయక్ జోషితో వివాహం, ఆనందీబాయిగా పేరు మార్పు (మార్చి 31).
  • 1878: పుట్టిన సుమారు పది రోజులకు కుమారుడి మరణం.
  • 1883: సెరాంపూర్ కాలేజీలో ప్రసంగం (ఫిబ్రవరి 24); కలకత్తా నుంచి ప్రయాణం (ఏప్రిల్ 7); న్యూయార్క్ చేరిక (జూన్ 4); ఫిలడెల్ఫియాలో చదువు ప్రారంభం (అక్టోబర్).
  • 1886: వుమన్స్ మెడికల్ కాలేజ్ ఆఫ్ పెన్సిల్వేనియా నుంచి MD (మార్చి 11); కొల్హాపూర్ ఆల్బర్ట్ ఎడ్వర్డ్ ఆసుపత్రిలో నియామకం (జూన్ 1); భారత్‌కు ప్రయాణం (అక్టోబర్ 9).
  • 1887: పూనాలో మరణం (ఫిబ్రవరి 26).
  • 1888: కరోలిన్ డాల్ రాసిన జీవిత చరిత్ర ప్రచురణ.

తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు

ఆనందీబాయి జోషి ఎవరు?

1886లో వుమన్స్ మెడికల్ కాలేజ్ ఆఫ్ పెన్సిల్వేనియా నుంచి డాక్టర్ ఆఫ్ మెడిసిన్ పట్టా పొందిన మహారాష్ట్రకు చెందిన భారతీయ మహిళ. అమెరికాలో పాశ్చాత్య వైద్య పట్టా పొందిన తొలి భారతీయ మహిళ ఆమె.

ఆనందీబాయి జోషి తొలి భారతీయ మహిళా వైద్యురాలా?

అమెరికాలో పాశ్చాత్య వైద్య పట్టా పొందిన తొలి భారతీయ మహిళ ఆమె. అదే ఏడాది, 1886లో, కాదంబినీ గంగూలీ కలకత్తాలో అర్హత పొంది భారతదేశంలో పాశ్చాత్య వైద్యం చేసిన తొలి భారతీయ మహిళ అయ్యారు. సాధారణంగా ఇద్దరి పేర్లూ కలిపి చెబుతారు.

ఆనందీబాయి జోషి హిందువుగానే ఉన్నారా?

అవును, ఆమె సొంత మాటల ప్రకారం. 1883 ఫిబ్రవరి సెరాంపూర్ ప్రసంగంలో తాను క్రైస్తవురాలినీ కాను, బ్రహ్మసమాజీయురాలినీ కాను అని, హిందువుగా వెళ్లి హిందువుగానే తిరిగి వచ్చి జీవిస్తానని చెప్పారు. అమెరికాలోనూ తన వస్త్రధారణ, ఆచారాలు పాటించారు; హిందూ సంప్రదాయంలో దహన సంస్కారం జరిగింది.

ఆనందీబాయి జోషి వైద్యం ఎందుకు చదివారు?

1878లో పసికందు కుమారుడి మరణాన్ని, భారతదేశానికి హిందూ మహిళా వైద్యులు అవసరమని సెరాంపూర్ ప్రసంగంలో ఆమె వ్యక్తం చేసిన నమ్మకాన్ని జీవిత చరిత్రకారులు ఈ నిర్ణయానికి కారణాలుగా చెబుతారు.

ఆనందీబాయి జోషి ఎలా మరణించారు?

క్షయవ్యాధి బారిన పడి 1886 నవంబర్‌లో భారతదేశానికి తిరిగి వచ్చి, వైద్య సేవ ప్రారంభించకముందే 1887 ఫిబ్రవరి 26న పూనాలో మరణించారు.

మూలాలు

  • లైబ్రరీ ఆఫ్ కాంగ్రెస్, ఏషియన్ డివిజన్ బ్లాగ్, "Anandibai Joshee: The First Indian Woman to Earn a Medical Degree in the United States" (2020): https://blogs.loc.gov/international-collections/2020/03/anandibai-joshee-the-first-indian-woman-to-earn-a-medical-degree-in-the-united-states/
  • డ్రెక్సెల్ యూనివర్సిటీ కాలేజ్ ఆఫ్ మెడిసిన్, లెగసీ సెంటర్, "Anandibai Joshee": https://drexel.edu/legacy-center/the-collections/research-guides/joshee/
  • కరోలిన్ హీలీ డాల్, The Life of Dr. Anandabai Joshee, a Kinswoman of the Pundita Ramabai (బోస్టన్, 1888), ఇంటర్నెట్ ఆర్కైవ్: https://archive.org/details/lifeofdranandaba00dall
  • రాయల్ కాలేజ్ ఆఫ్ ఫిజీషియన్స్ ఆఫ్ ఎడిన్‌బరో, "Kadambini Ganguli": https://rcpe.ac.uk/heritage/kadambini-ganguli
  • USGS గెజెటీర్ ఆఫ్ ప్లానెటరీ నోమెన్‌క్లేచర్, "Joshee" (శుక్రుడు): https://planetarynames.wr.usgs.gov/Feature/2845

సంబంధిత: మార్చిలో జన్మించిన ప్రముఖ హిందువులు · స్వామి దయానంద సరస్వతి · స్వామి వివేకానంద · ప్రముఖ హిందువులు అందరూ