ఉత్తర ప్రదేశ్లోని ప్రసిద్ధ ఆలయాలు: కాశీ, అయోధ్య, మథుర-బృందావనం, గోరఖ్పూర్, కాన్పూర్లకు మూలాధార-ధృవీకృత గైడ్
హిందూటోన్ మూలాధార-ధృవీకృత ఆలయ రికార్డుల ఆధారంగా మాత్రమే రాసిన, ఉత్తర ప్రదేశ్లోని 14 ఆలయాలకు ప్రాంతాల వారీ గైడ్: కాశీ విశ్వనాథ్తో పాటు వారణాసిలోని మరో మూడు ఆలయాలు; అయోధ్యలోని రామ జన్మభూమి, హనుమాన్ గఢీ, లక్నోలోని హనుమాన్ సేతు; మథుర-బృందావనంలోని కృష్ణ జన్మస్థానం, ద్వారకాధీశ్, రాధా రమణ్, ప్రేమ్ మందిర్; కాన్పూర్లోని జేకే ఆలయం, గోరఖ్పూర్లోని గోరఖ్నాథ్ ఆలయం. ప్రతి ఆలయానికి దైవం, నమోదైన చరిత్ర, పండుగలు, సందర్శకుల సూచనలు ఉన్నాయి; దానితో పాటు సారాంశ పట్టిక, యాత్రా మార్గాలు, విదేశాల నుంచి వచ్చేవారికి సూచనలు, తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు కూడా ఉన్నాయి.

హిందూటోన్ మూలాధార-ధృవీకృత ఆలయ రికార్డుల ఆధారంగా మాత్రమే రాసిన, ఉత్తర ప్రదేశ్లోని 14 ఆలయాలకు ప్రాంతాల వారీ గైడ్: కాశీ విశ్వనాథ్తో పాటు వారణాసిలోని మరో మూడు ఆలయాలు; అయోధ్యలోని రామ జన్మభూమి, హనుమాన్ గఢీ, లక్నోలోని హనుమాన్ సేతు; మథుర-బృందావనంలోని కృష్ణ జన్మస్థానం, ద్వారకాధీశ్, రాధా రమణ్, ప్రేమ్ మందిర్; కాన్పూర్లోని జేకే ఆలయం, గోరఖ్పూర్లోని గోరఖ్నాథ్ ఆలయం. ప్రతి ఆలయానికి దైవం, నమోదైన చరిత్ర, పండుగలు, సందర్శకుల సూచనలు ఉన్నాయి; దానితో పాటు సారాంశ పట్టిక, యాత్రా మార్గాలు, విదేశాల నుంచి వచ్చేవారికి సూచనలు, తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు కూడా ఉన్నాయి.
సంక్షిప్త సమాధానం: హిందూటోన్ మూలాధార-ధృవీకృత రికార్డుల్లోని ఉత్తర ప్రదేశ్ 14 ఆలయాలనూ ఈ గైడ్ నాలుగు సమూహాలుగా వివరిస్తుంది: వారణాసి (కాశీ విశ్వనాథ్, BHUలోని కొత్త విశ్వనాథ ఆలయం, నేపాలీ మందిర్, తులసీ మానస మందిరం), అయోధ్య, లక్నో (రామ జన్మభూమి మందిరం, హనుమాన్ గఢీ, హనుమాన్ సేతు), మథుర-బృందావనం (కృష్ణ జన్మస్థానం, దాని గర్భగృహం, ద్వారకాధీశ్, రాధా రమణ్, ప్రేమ్ మందిర్), కాన్పూర్, గోరఖ్పూర్ (జేకే ఆలయం, గోరఖ్నాథ్ ఆలయం).
చివరిగా నవీకరించినది: 20 అక్టోబర్ 2026. హిందూటోన్ మూలాధార-ధృవీకృత ఆలయ రికార్డుల ఆధారంగా రూపొందించబడింది (11 అక్టోబర్ 2026న తనిఖీ చేశాం). రికార్డుల్లో స్థిరమైన దర్శన సమయాలు ప్రచురించలేదు, కాబట్టి ప్రయాణానికి ముందు ప్రతి ఆలయంతో సమయాలు, ప్రవేశ నియమాలు, సేవా ఏర్పాట్లను నిర్ధారించుకోండి.
వారణాసి (కాశీ): గంగా తీరాన శివ, రామ ఆలయాలు
కాశీ శైవ నగరం; ఇక్కడి ఆలయాలు సోమవారాలకు, శ్రావణ మాసానికి అనువైనవి. మా గైడ్ చూడండి: సోమవారం ప్రాముఖ్యత, శివారాధన.
కాశీ విశ్వనాథ ఆలయం, వారణాసి
గంగా నది పశ్చిమ తీరానికి సమీపంలో పాత నగరంలో శివుడు విశ్వనాథుడు లేదా విశ్వేశ్వరుడు, అంటే విశ్వానికి ప్రభువుగా పూజలందుకుంటాడు. ఈ ఆలయం పన్నెండు జ్యోతిర్లింగాలలో ఒకటి; సాంప్రదాయ ద్వాదశ జ్యోతిర్లింగ జాబితాలు వారణాసి విశ్వేశుని పేర్కొంటాయి. సంప్రదాయం ప్రకారం, స్కాంద పురాణంలోని కాశీ ఖండం కాశీని శివుడు ఎన్నడూ విడిచిపెట్టని స్థలంగా కీర్తిస్తుంది. ఆలయ ట్రస్ట్ ప్రకారం, ప్రస్తుత ఆలయాన్ని 1780లో ఇండోర్ మహారాణి అహల్యాబాయి హోల్కర్ నిర్మించారు, మహారాజా రంజిత్ సింగ్ దానం చేసిన బంగారం దాని రెండు గోపురాలను కప్పి ఉంది. 13 డిసెంబర్ 2021న ప్రారంభించిన కాశీ విశ్వనాథ్ ధామ్ ఆలయ ప్రాంగణాన్ని ఘాట్లతో కలుపుతుంది. మహా శివరాత్రి, రంగ్భరీ ఏకాదశి, శ్రావణ మాసాల్లో భారీ రద్దీ ఉంటుంది. ధామ్ నదీతీర ప్రవేశ ద్వారానికి పడవలో వెళ్తే ఇరుకైన సందులను తప్పించుకోవచ్చు. కాశీ విశ్వనాథ్ ఆలయ పేజీ, మా 12 జ్యోతిర్లింగాల గైడ్.
కొత్త విశ్వనాథ ఆలయం (బిర్లా మందిర్), BHU
BHU ప్రకారం, బనారస్ హిందూ విశ్వవిద్యాలయ ప్రాంగణం మధ్యలో ఉన్న ఈ శివాలయాన్ని BHU వ్యవస్థాపకుడు మదన్ మోహన్ మాలవీయ పాత విశ్వనాథ ఆలయానికి ప్రతిరూపంగా రూపొందించారు, బిర్లా కుటుంబం సహకారంతో నిర్మించారు. ఒక ప్రాంతీయ పర్యాటక గైడ్ ప్రకారం, మార్చి 1931లో పునాది రాయి వేశారు, నిర్మాణానికి దాదాపు మూడు దశాబ్దాలు పట్టింది, శిఖరం 252 అడుగుల ఎత్తు ఉంది. శివుని సన్నిధి కింది అంతస్తులో ఉండగా, మొదటి అంతస్తులో లక్ష్మీనారాయణ, దుర్గా ఆలయాలు ఉన్నాయి. ప్రాంగణంలో ప్రవేశ ఏర్పాట్లు మారవచ్చు; స్థానికంగా నిర్ధారించుకోండి. కొత్త విశ్వనాథ ఆలయ పేజీ.
నేపాలీ మందిర్ (సామ్రాజేశ్వర పశుపతినాథ్), లలితా ఘాట్
మణికర్ణికా ఘాట్కు కొద్ది దూరంలో లలితా ఘాట్పై ఉన్న ఈ శివాలయాన్ని 19వ శతాబ్దంలో నేపాల్ రాజకుటుంబ సభ్యులు ఖాట్మండులోని పశుపతినాథ ఆలయానికి ప్రతిరూపంగా నిర్మించారు. కాశీలో సన్యాసిగా జీవించిన నేపాలీ రాజు రణ బహదూర్ షాతో దీని ఆరంభాన్ని లైవ్ హిస్టరీ ఇండియా (Live History India) అనుసంధానిస్తుంది. రెండు అంచెల పైకప్పు, బంగారు పూత కలశంతో నేపాలీ పగోడా శైలిలో చెక్క, టెర్రకోటలతో నిర్మించిన ఈ ఆలయాన్ని దాని శిల్పాల కారణంగా 'మినీ ఖజురాహో' అని, 'చెక్క' అనే అర్థంలో కాంఠ్వాలా అని పిలుస్తారు. నేపాల్ నుంచి యాత్రికులు క్రమం తప్పకుండా వస్తుంటారు. నేపాలీ మందిర్ ఆలయ పేజీ.
తులసీ మానస మందిరం, దుర్గాకుండ్
దుర్గాకుండ్ ప్రాంతంలో దుర్గా ఆలయానికి సమీపంలో ఉన్న ఈ తెల్ల పాలరాతి శిఖర శైలి ఆలయం సీత, లక్ష్మణ, హనుమంతులతో కూడిన శ్రీరామునికి అంకితం. దీనికి కవి-సాధువు గోస్వామి తులసీదాసు పేరు పెట్టారు; సంప్రదాయం ప్రకారం ఆయన నివసించి రామచరితమానస్ రచించిన స్థలంలోనే ఇది ఉంది, దాని పద్యాలు ఆలయ గోడలపై చెక్కబడ్డాయి. ఇది సుమారు 1964లో నిర్మితమైంది; నిర్మాత ఎవరనే విషయంలో మూలాలు భిన్నంగా ఉన్నాయి. శ్రావణ మాసంలో ఆలయంలో సీతారాముల కథపై చేతితో చేసిన తోలుబొమ్మల ప్రదర్శనలు జరుగుతాయి, కార్తీక మాసంలో తులసీ వివాహం రోజున దర్శనం శుభప్రదమని భక్తులు భావిస్తారు. తులసీ మానస మందిరం ఆలయ పేజీ.
కాలభైరవ ఆలయం వంటి కాశీలోని ఇతర ఆలయాలు ఇంకా మా మూలాధార-ధృవీకృత జాబితాలో లేవు; వాటి కోసం ప్రత్యేకంగా కాశీ కాలభైరవునిపై వ్యాసం ఉంది. నగరంలో జరిగే దీపాల పండుగ కోసం చూడండి: వారణాసిలో దేవ్ దీపావళి.
అయోధ్య, లక్నో: రాముడు, హనుమంతుడు
లక్నోలో బడా మంగళ్ మంగళవారాల్లో వస్తుంది; మా గైడ్ చూడండి: మంగళవారం ప్రాముఖ్యత, హనుమాన్ ఆరాధన, అలాగే శ్రీరాముని హబ్.
శ్రీ రామ జన్మభూమి మందిరం, అయోధ్య
హిందువులు శ్రీరాముని జన్మస్థలంగా పూజించే స్థలంలో నిర్మించిన ఈ ఆలయ కింది అంతస్తు గర్భాలయంలో రాముని బాల రూపమైన రామ్ లల్లా కొలువై ఉన్నాడు; 22 జనవరి 2024న ప్రాణప్రతిష్ఠ జరిగింది. అయోధ్య స్థల వివాదంలో 9 నవంబర్ 2019న సుప్రీంకోర్టు ఏకగ్రీవంగా ఇచ్చిన తీర్పు తర్వాత నిర్మాణం జరిగింది; ఆ తీర్పు 2.77 ఎకరాల స్థలాన్ని ట్రస్ట్ ఆధ్వర్యంలో ఆలయానికి కేటాయించి, మసీదు కోసం వేరుగా ఐదు ఎకరాల స్థలం ఇవ్వాలని ఆదేశించింది. 25 నవంబర్ 2025న జరిగిన ధ్వజారోహణం నిర్మాణ పూర్తికి గుర్తుగా భారత ప్రభుత్వం పేర్కొంది. శ్రీరామనవమికి భారీ సంఖ్యలో భక్తులు వస్తారు. ప్రవేశ నియమాలను శ్రీ రామ జన్మభూమి తీర్థ క్షేత్ర ట్రస్ట్ నిర్ణయిస్తుంది. రామ జన్మభూమి ఆలయ పేజీ.
హనుమాన్ గఢీ, అయోధ్య
జిల్లా యంత్రాంగం ప్రకారం అయోధ్య రైల్వే స్టేషన్ నుంచి సుమారు 1 కి.మీ. దూరంలో ఉన్న హనుమాన్ గఢీ, అంటే 'హనుమంతుని కోట', ప్రవేశ మెట్ల దారితో చేరుకునే కోట వంటి ప్రాంగణంగా నిర్మితమైంది. ఇక్కడి విగ్రహంలో బాల హనుమంతుడు తల్లి అంజనీదేవి ఒడిలో కనిపిస్తాడు. జిల్లా యంత్రాంగం నమోదు చేసిన స్థానిక సంప్రదాయం ప్రకారం, హనుమంతుడు ఈ చోట నివసించి అయోధ్యను కాపాడాడు; అందుకే పట్టణంలోని రామ ఆలయాలకు వచ్చే యాత్రికులు హనుమాన్ గఢీని కూడా దర్శిస్తారు. దీని మూలాలపై మూలాధారాలు భిన్నంగా ఉన్నాయి: సంప్రదాయం విక్రమాదిత్యునికి ఆపాదిస్తుండగా, లైవ్మింట్ (Livemint) దీనిని రామానంది నాగ సన్యాసుల కోసం నిర్మించిన 18వ శతాబ్దపు ఆలయంగా వర్ణిస్తుంది. ప్రయాణానికి ముందు క్యూ నియమాలను నిర్ధారించుకోండి. హనుమాన్ గఢీ ఆలయ పేజీ.
హనుమాన్ సేతు మందిరం (సంకట మోచన హనుమాన్), లక్నో
లక్నో విశ్వవిద్యాలయానికి సమీపంలో హనుమాన్ సేతు వద్ద ఉన్న ఈ ఆలయాన్ని సంకట మోచన హనుమాన్ ఆలయంగా పిలుస్తారు. ఇది సాధువు నీమ్ కరోలీ బాబాతో ముడిపడి ఉంది; సెప్టెంబర్ 2026లో ప్రకటించిన నీబ్ కరోరీ బాబా సర్క్యూట్లో ఉత్తర ప్రదేశ్ పర్యాటక శాఖ దీనిని చేర్చింది. జ్యేష్ఠ మాసపు మంగళవారాలైన బడా మంగళ్ రోజుల్లో ఆలయాన్ని పూలతో అలంకరిస్తారు, ఆ రోజుల్లో భక్తులు పెద్ద సంఖ్యలో వస్తారు; 2026 హనుమాన్ జయంతి నాడు పొడవైన క్యూలు ఏర్పడ్డాయి. అధికారిక దర్శన సమయాలు లభించలేదు; ఆలయ నిర్వాహకులతో నిర్ధారించుకోండి. హనుమాన్ సేతు ఆలయ పేజీ, మా హనుమాన్ ఆలయాల గైడ్.
రాష్ట్రంలో పండుగ కాలం కోసం చూడండి: అయోధ్య దీపోత్సవం 2026, ఉత్తర ప్రదేశ్లో దసరా 2026.
మథుర-బృందావనం (బ్రజ్): శ్రీకృష్ణుని భూమి
బ్రజ్ ఆలయాలు శ్రావణంలో ఉయ్యాలలు, జన్మాష్టమి, హోలీలతో కూడిన పండుగ సంవత్సరాన్ని అనుసరిస్తాయి. మా ప్రసిద్ధ కృష్ణ ఆలయాల గైడ్, గురువారం, విష్ణు ఆరాధన గైడ్ విస్తృత నేపథ్యాన్ని అందిస్తాయి.
శ్రీ కృష్ణ జన్మస్థాన ఆలయం, మథుర
మథురలోని కట్రా కేశవదేవ్ వద్ద ఉన్న ఈ ఆలయ సముదాయం హిందువులు శ్రీకృష్ణుని జన్మస్థలంగా పూజించే స్థలంలో ఉంది; ట్రస్ట్ ప్రకారం, శ్రీకృష్ణుడు ఇక్కడ కంస మహారాజు చెరసాలలో అవతరించాడు. ట్రస్ట్ నమోదు చేసిన స్థానిక సంప్రదాయం ప్రకారం, ఇక్కడి మొదటి ఆలయాన్ని శ్రీకృష్ణుని మునిమనవడు వజ్రనాభుడు నిర్మించాడు; 1150 CEలో కొత్త ఆలయ నిర్మాణాన్ని నమోదు చేసిన సంస్కృత శాసనాన్ని ట్రస్ట్ ఉదహరిస్తుంది. పక్కనే షాహీ ఈద్గా మసీదు ఉంది, ఈ స్థలం దీర్ఘకాల న్యాయవివాదంలో ఉంది; దాని ప్రస్తుత స్థితిని హిందూటోన్ నిర్ధారించలేకపోయింది. సందర్శకులు ఏమి తీసుకెళ్లవచ్చనే భద్రతా నియమాలు మారవచ్చు. కృష్ణ జన్మస్థానం ఆలయ పేజీ.
శ్రీ కృష్ణ జన్మస్థాన గర్భగృహం
గర్భగృహం జన్మస్థాన సముదాయం నడిబొడ్డున ఉన్న సన్నిధి; దేవకీ వసుదేవులకు శ్రీకృష్ణుడు జన్మించిన కంసుని చెరసాలగా దీనిని పూజిస్తారు. చెరసాల ప్రవేశ ద్వారం పక్కన అష్టభుజ మా యోగమాయ ఆలయం ఉంది. శ్రీ కృష్ణ జన్మస్థాన సేవా సంస్థాన్ గర్భగృహ సమయాలను ప్రచురిస్తుంది, తన వెబ్సైట్లో ప్రత్యక్ష దర్శనాన్ని ప్రసారం చేస్తుంది. జన్మాష్టమి నాడు రాత్రి కార్యక్రమం అర్ధరాత్రి ప్రాకట్య దర్శనం, హారతి, పంచామృతంతో జన్మాభిషేకంతో ముగుస్తుంది; ఆ తర్వాత భాగవత భవన్లో నందోత్సవం జరుగుతుంది. గర్భగృహ ఆలయ పేజీ, మా శ్రీ కృష్ణ జన్మాష్టమి 2026 గైడ్.
శ్రీ ద్వారకాధీశ్ ఆలయం, మథుర
పాత నగరంలోని ఛత్తా బజార్ ప్రాంతంలో యమునా నది ఒడ్డున ఉన్న ఈ ఆలయంలో శ్రీకృష్ణుడు ద్వారకకు ప్రభువైన ద్వారకాధీశునిగా, ద్వారకానాథ్ అనే నల్ల పాలరాతి విగ్రహ రూపంలో తెల్ల పాలరాతి రాధారాణి పక్కన పూజలందుకుంటాడు. జిల్లా యంత్రాంగం ప్రకారం, ప్రస్తుత భవనాన్ని 1814లో సింధియాల పాలనలోని గ్వాలియర్ రాష్ట్ర కోశాధికారి సేఠ్ గోకుల్ దాస్ పారిఖ్ నిర్మించారు. ఆలయం పుష్టిమార్గ సంప్రదాయాన్ని అనుసరిస్తుంది, అదే దాని దర్శన వేళలను, పండుగలను తీర్చిదిద్దుతుంది: శ్రావణంలో ప్రతి రోజూ కొత్తగా అలంకరించిన హిండోలా (ఉయ్యాల), రక్షా బంధన్ నాడు బంగారు-వెండి ఉయ్యాల, మాఘ పూర్ణిమ నుంచి రసియా పాటలతో మొదలయ్యే హోలీ కాలం, జన్మాష్టమి నాడు అర్ధరాత్రి సమయంలో జన్మ దర్శనం. ద్వారకాధీశ్ ఆలయ పేజీ.
శ్రీ రాధా రమణ్ మందిరం, బృందావనం
ఈ బృందావన ఆలయంలో శ్రీకృష్ణుడు రాధకు ప్రియుడైన రాధా రమణునిగా, భక్తులు స్వయంభువని నమ్మే సాలగ్రామ విగ్రహ రూపంలో పూజలందుకుంటాడు. జిల్లా యంత్రాంగం దీనిని బృందావనంలోని ఏడు గౌడీయ ఆలయాలైన సప్త దేవాలయాలలో ఒకటిగా పేర్కొంటుంది, బృందావనంలోని ఆరుగురు గోస్వాములలో ఒకరైన గోపాల భట్ట గోస్వామి కోరిక మేరకు సుమారు 1542లో నిర్మించారని చెబుతుంది. సంప్రదాయం ప్రకారం, ఆయన నేపాల్లోని గండకీ నది నుంచి పన్నెండు సాలగ్రామ శిలలు తెచ్చారు, ఒక ఉదయం వాటిలో ఒకటి శ్రీకృష్ణుని రూపం దాల్చింది. సేవా వంతుల క్యాలెండర్ ప్రకారం సేవాయత్ కుటుంబాలు ప్రసాదం తయారు చేస్తాయి, బయటివారిని వంటశాలలోకి అనుమతించరు. వైశాఖ శుక్ల పూర్ణిమ నాడు జరిగే ప్రాకట్య ఉత్సవంలో పాలు, పంచామృతాలతో మహాభిషేకం జరుగుతుంది, భారీగా భక్తులు వస్తారు. రాధా రమణ్ ఆలయ పేజీ.
ప్రేమ్ మందిర్, బృందావనం
మథుర జిల్లాలో బృందావనం శివార్లలో ఉన్న ప్రేమ్ మందిర్, రాధాకృష్ణుల దివ్య ప్రేమకు అంకితమైన తెల్ల పాలరాతి ఆలయం ('ప్రేమ్' అంటే ప్రేమ). టైమ్స్ ఆఫ్ ఇండియా (Times of India) ప్రకారం, దీనిని జగద్గురు శ్రీ కృపాలు జీ మహరాజ్ రూపకల్పన చేశారు, దీని ప్రాంగణం సుమారు 54 ఎకరాల్లో విస్తరించి ఉంది, చక్కగా నిర్వహించే ఉద్యానవనాల మధ్య ఉంది. ఆలయాన్ని 17 ఫిబ్రవరి 2012న వేద మంత్రాలతో ప్రారంభించారు; నిర్మాణానికి 11 సంవత్సరాలు పట్టిందని, ఇటాలియన్ పాలరాయి వాడారని ప్రారంభోత్సవానికి ముందు వచ్చిన ఒక కథనం తెలిపింది. దర్శన వేళలు, సాయంత్రం కార్యక్రమాలు మారవచ్చు; సందర్శనకు ముందు నిర్ధారించుకోండి. ప్రేమ్ మందిర్ ఆలయ పేజీ.
కాన్పూర్, గోరఖ్పూర్
జేకే ఆలయం (శ్రీ రాధాకృష్ణ ఆలయం), కాన్పూర్
కాన్పూర్లోని జేకే ఆలయాన్ని జుగ్గీలాల్ కమ్లాపత్ ఆలయం అని కూడా అంటారు; ఇది రాధాకృష్ణ ఆలయంగా ప్రసిద్ధి. దీనిని జేకే ట్రస్ట్ నిర్మించింది, ఇప్పటికీ ప్రధాన నిర్వహణ ఖర్చులను అదే భరిస్తుంది. ఇందులో ఐదు సన్నిధులు ఉన్నాయి: మధ్యలో రాధాకృష్ణ సన్నిధి, లక్ష్మీనారాయణ, అర్ధనారీశ్వర, నర్మదేశ్వర, హనుమాన్ సన్నిధులు. జిల్లా యంత్రాంగం, కేంద్ర పర్యాటక మంత్రిత్వ శాఖ దీని వాస్తుశైలిని ప్రాచీన, ఆధునిక శైలుల కలయికగా, మండపాలపై గాలి వచ్చే సమతల పైకప్పులతో వర్ణిస్తాయి. జన్మాష్టమికి రంగురంగుల దీపాలు, జాతర, సంగీత ఫౌంటెన్ ప్రదర్శన ఉంటాయి; హరియాలీ తీజ్ నుంచి రక్షా బంధన్ వరకు ఉయ్యాల ఉత్సవం జరుగుతుంది; హోలీ పూల రంగోత్సవంతో మొదలవుతుంది. జేకే ఆలయ పేజీ.
గోరఖ్నాథ్ ఆలయం, గోరఖ్పూర్
గోరఖ్పూర్ రైల్వే స్టేషన్ నుంచి సుమారు 4 కి.మీ. దూరంలో నేపాల్ రోడ్పై ఉన్న ఇది యోగి గోరఖ్నాథుని ప్రధాన ఆలయం, నాథ సన్యాస సంప్రదాయ ఆలయం; భక్తులు గురు గోరఖ్నాథుని శివుని రూపంగా భావిస్తారు. దీని అధిపతికి గోరక్షపీఠాధీశ్వర్ అనే బిరుదు ఉంటుంది; ప్రస్తుతం మహంత్ యోగి ఆదిత్యనాథ్ ఆ పదవిలో ఉన్నారు. సంప్రదాయం ప్రకారం, గోరఖ్నాథుడు కాంగ్డాలోని జ్వాలా దేవి ఆలయం నుంచి బియ్యం, పప్పు భిక్షగా కోరుతూ వచ్చాడు, ఆయన భిక్షాపాత్ర ఎన్నడూ నిండలేదు; మకర సంక్రాంతి ఖిచ్డీ సమర్పణను భక్తులు ఆ కథకు కొనసాగింపుగా చూస్తారు. ఉత్తర ప్రదేశ్, బిహార్, నేపాల్ నుంచి లక్షలాది మంది వస్తారు, 14 జనవరి నుంచి నెల రోజుల ఖిచ్డీ మేళా మొదలవుతుంది. విశాలమైన ప్రాంగణంలో అఖండ జ్యోతి, అఖండ ధుని ఉన్నాయి. గోరఖ్నాథ్ ఆలయ పేజీ, అలాగే శివుని హబ్.
ఉత్తర ప్రదేశ్ ఆలయాలు ఒక్క చూపులో
| ఆలయం | జిల్లా/నగరం | దైవం | ప్రత్యేకత |
|---|---|---|---|
| కాశీ విశ్వనాథ్ | వారణాసి | శివుడు | జ్యోతిర్లింగం; కాశీ విశ్వనాథ్ ధామ్ |
| కొత్త విశ్వనాథ (BHU) | వారణాసి | శివుడు | విశ్వవిద్యాలయ ప్రాంగణ ఆలయం; 252 అడుగుల శిఖరం |
| నేపాలీ మందిర్ | వారణాసి | శివుడు (పశుపతినాథ్) | లలితా ఘాట్పై చెక్క పగోడా |
| తులసీ మానస మందిరం | వారణాసి | శ్రీరాముడు | గోడలపై రామచరితమానస్ పద్యాలు |
| రామ జన్మభూమి మందిరం | అయోధ్య | శ్రీరాముడు (రామ్ లల్లా) | శ్రీరామనవమి; నాగర శైలి |
| హనుమాన్ గఢీ | అయోధ్య | బాల హనుమాన్ | కోట వంటి ఆలయం |
| హనుమాన్ సేతు | లక్నో | సంకట మోచన హనుమాన్ | బడా మంగళ్ |
| కృష్ణ జన్మస్థానం | మథుర | శ్రీకృష్ణుడు | జన్మస్థల సముదాయం |
| జన్మస్థాన గర్భగృహం | మథుర | శ్రీకృష్ణుడు | అర్ధరాత్రి ప్రాకట్య దర్శనం |
| ద్వారకాధీశ్ | మథుర | శ్రీకృష్ణుడు (ద్వారకాధీశ్) | పుష్టిమార్గం; శ్రావణ హిండోలా |
| రాధా రమణ్ | బృందావనం (మథుర) | శ్రీకృష్ణుడు (రాధా రమణ్) | సాలగ్రామ విగ్రహం; ప్రాకట్య ఉత్సవం |
| ప్రేమ్ మందిర్ | బృందావనం (మథుర) | రాధాకృష్ణులు | తెల్ల పాలరాయి, 2012 |
| జేకే ఆలయం | కాన్పూర్ నగర్ | రాధాకృష్ణులు | ఐదు సన్నిధులు; జన్మాష్టమి |
| గోరఖ్నాథ్ ఆలయం | గోరఖ్పూర్ | గురు గోరఖ్నాథ్ | ఖిచ్డీ మేళా |
ఉత్తర ప్రదేశ్లో యాత్రా మార్గాలు
- కాశీ మార్గం: నదీతీరంలోని కాశీ విశ్వనాథ్, నేపాలీ మందిర్ (పడవలో వెళ్లడం ఉత్తమం), తర్వాత దుర్గాకుండ్లోని తులసీ మానస మందిరం, BHU ప్రాంగణంలోని కొత్త విశ్వనాథ ఆలయం.
- అయోధ్య మార్గం: రామ జన్మభూమి మందిరం, అయోధ్య రామ ఆలయాలకు వచ్చే యాత్రికులు దర్శించే హనుమాన్ గఢీ, వీటితో పాటు లక్నోలోని హనుమాన్ సేతు.
- మథుర-బృందావన మార్గం: కృష్ణ జన్మస్థానం, దాని గర్భగృహం, తర్వాత పాత నగరంలోని ద్వారకాధీశ్, ఆ తర్వాత బృందావనంలోని రాధా రమణ్, ప్రేమ్ మందిర్.
- నీబ్ కరోరీ బాబా సర్క్యూట్: ఉత్తర ప్రదేశ్ పర్యాటక శాఖ ప్యాకేజీలు లక్నో నుంచి మొదలై హనుమాన్ సేతు మందిరాన్ని కలిగి ఉంటాయి; అధికారిక పర్యాటక మాధ్యమాలను చూడండి.
- తూర్పు, మధ్య UP: గోరఖ్పూర్లోని గోరఖ్నాథ్ ఆలయం, కాన్పూర్లోని జేకే ఆలయం.
ఇతర బ్రజ్, కాశీ ఆలయాలు, ప్రయాగ్రాజ్లోని సంగమం కూడా ప్రధాన యాత్రా స్థలాలే; అవి ఇంకా మా మూలాధార-ధృవీకృత జాబితాలో లేవు.
ఉత్తర ప్రదేశ్ ఆలయాలకు ఒకే ఉత్తమ కాలాన్ని రికార్డులు పేర్కొనలేదు. మహా శివరాత్రి, శ్రావణం, శ్రీరామనవమి, జన్మాష్టమి, హోలీ, మకర సంక్రాంతి వంటి పండుగ రోజుల్లో అత్యధిక రద్దీ ఉంటుంది.
విదేశాల నుంచి వచ్చేవారికి
వారణాసిలోని లాల్ బహదూర్ శాస్త్రి అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం, అయోధ్యలోని మహర్షి వాల్మీకి అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం, లక్నో, గోరఖ్పూర్, ప్రయాగ్రాజ్, కాన్పూర్ (చకేరీ), ఆగ్రా (ఖేరియా), ఢిల్లీలోని ఇందిరా గాంధీ అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం — ఇవే ఈ రికార్డుల్లో పేర్కొన్న విమానాశ్రయాలు. సుదీర్ఘ విమాన ప్రయాణం తర్వాత ఒక రోజు విశ్రాంతి తీసుకోండి, దర్శనం, సేవలను కాశీ విశ్వనాథ్ ట్రస్ట్ పోర్టల్ వంటి అధికారిక ఆలయ లేదా ప్రభుత్వ మాధ్యమాల ద్వారా మాత్రమే బుక్ చేసుకోండి. సంప్రదాయ దుస్తులు ధరించండి, పాస్పోర్ట్ కాపీ వెంట ఉంచుకోండి, కానుకలు, పాదరక్షల కౌంటర్ల కోసం కొద్దిగా నగదు దగ్గర ఉంచుకోండి. మా ఆలయ దర్శన గైడ్ దర్శనం, మర్యాదల గురించి వివరిస్తుంది, మా ఆలయ భద్రతా సూచనలు పండుగ రద్దీలో సహాయపడతాయి. ఇవి కూడా చూడండి: హిందూ వారపు రోజులు.
తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు
ఈ గైడ్లో ఉత్తర ప్రదేశ్లోని ఏ ఆలయాలు ఉన్నాయి?
హిందూటోన్ మూలాధార-ధృవీకృత రికార్డుల్లోని ఉత్తర ప్రదేశ్ 14 ఆలయాలూ ఉన్నాయి. వీటిని వారణాసి; అయోధ్య, లక్నో; మథుర-బృందావనం; కాన్పూర్, గోరఖ్పూర్ అనే సమూహాలుగా విభజించాం. ప్రతి ఆలయానికి ప్రత్యేక విభాగం ఉంది.
కాశీ విశ్వనాథ్లో దర్శనాన్ని ఆన్లైన్లో బుక్ చేసుకోవచ్చా?
రికార్డు ప్రకారం దర్శనం, హారతులు, సుగమ దర్శనం వంటి చెల్లింపు సేవలను శ్రీ కాశీ విశ్వనాథ్ ఆలయ ట్రస్ట్ నిర్వహిస్తుంది, వాటిని దాని అధికారిక పోర్టల్ ద్వారా బుక్ చేసుకోవచ్చు. మహా శివరాత్రి వంటి రద్దీ రోజుల్లో ట్రస్ట్ ఆన్లైన్ బుకింగ్లను, VIP ప్రోటోకాల్ దర్శనాన్ని నిలిపివేస్తుంది, కాబట్టి ప్రణాళిక వేసుకునే ముందు shrikashivishwanath.org చూడండి.
అయోధ్యలోని రామ జన్మభూమి మందిరంలోకి ఏమేమి తీసుకెళ్లవచ్చు?
ఫోన్లు, బ్యాగులు, ఇతర వస్తువులపై నియమాలు, ప్రవేశ పాసులు, భద్రతా తనిఖీలను శ్రీ రామ జన్మభూమి తీర్థ క్షేత్ర ట్రస్ట్ నిర్ణయిస్తుంది; ముఖ్యంగా పండుగ రోజుల్లో ఇవి మారవచ్చు. ప్రయాణానికి ముందు ప్రస్తుత నియమాలను ట్రస్ట్తో నిర్ధారించుకోండి.
మథుర, బృందావన ఆలయాల్లో జన్మాష్టమి ఎప్పుడు జరుపుకుంటారు?
జన్మాష్టమి భాద్రపద మాసంలో (ఆగస్టు నుంచి సెప్టెంబర్) వస్తుంది. కృష్ణ జన్మస్థానం, ద్వారకాధీశ్లలో అర్ధరాత్రి దర్శనాలు, రాధా రమణ్లో అభిషేకం జరుగుతాయని రికార్డులు చెబుతున్నాయి. రద్దీ చాలా ఎక్కువగా ఉంటుంది.
గోరఖ్నాథ్ ఆలయంలో ఖిచ్డీ మేళా అంటే ఏమిటి?
గోరఖ్పూర్ జిల్లా యంత్రాంగం ప్రకారం, జనవరిలో మకర సంక్రాంతి సమయంలో భక్తులు గురు గోరఖ్నాథ్కు ఖిచ్డీ సమర్పిస్తారు, ప్రతి సంవత్సరం 14 జనవరి నుంచి నెల రోజుల మేళా మొదలవుతుంది.
ఈ ఆలయాల దర్శనం ఖచ్చితమైన పరిహారమా?
కాదు. కాశీలో మోక్షం, తులసీ మానస మందిరంలో తులసీ వివాహం రోజున కోరికలు నెరవేరడం వంటి నమ్మకాలను రికార్డులు ప్రస్తావిస్తాయి. ఇవి విశ్వాసానికి సంబంధించిన విషయాలు; ఏ ఫలితానికీ హామీ లేదు.
సంపాదకుని గమనిక (20 అక్టోబర్ 2026)
ఈ గైడ్లోని ప్రతి ఆలయ వాస్తవం హిందూటోన్ మూలాధార-ధృవీకృత ఆలయ రికార్డుల నుంచే వచ్చింది; వీటిని జిల్లా యంత్రాంగాలు, రాష్ట్ర పర్యాటక, దేవాదాయ శాఖలు, వార్తాపత్రికలు, ఆలయ డైరెక్టరీలతో సరిపోల్చి పరిశోధించి, 11 అక్టోబర్ 2026న తనిఖీ చేశాం. ఒకే ఒక్క మూలాధారంపై ఆధారపడిన వాదనలను, ఇంకా ధృవీకరించని ఆలయాలను చేర్చలేదు. సమయాలు, సేవా నియమాలు మారుతుంటాయి; ప్రయాణానికి ముందు దయచేసి ఆలయంతో నిర్ధారించుకోండి.
సంబంధిత గైడ్లు
- 12 జ్యోతిర్లింగాలు: సంపూర్ణ గైడ్
- భారతదేశంలోని ప్రసిద్ధ కృష్ణ ఆలయాలు
- శ్రీ కృష్ణ జన్మాష్టమి 2026
- అయోధ్య దీపోత్సవం 2026
- వారణాసిలో దేవ్ దీపావళి
- కాలభైరవుడు, కాశీ క్షేత్రపాలకుడు
- మహారాష్ట్రలోని ప్రసిద్ధ ఆలయాలు
- తమిళనాడులోని ప్రసిద్ధ ఆలయాలు
- కర్ణాటకలోని ప్రసిద్ధ ఆలయాలు
- ఉత్తరాఖండ్లోని ప్రసిద్ధ ఆలయాలు
- మధ్యప్రదేశ్లోని ప్రసిద్ధ ఆలయాలు
- శ్రీరాముని హబ్
- శ్రీకృష్ణుని హబ్
- హనుమంతుని హబ్
- హిందూ ఆలయ దర్శన గైడ్: దర్శనం, దుస్తుల నియమావళి, మర్యాదలు




