సంక్షిప్త సమాధానం: సంకష్టి చతుర్థిని ప్రతి నెలా కృష్ణ పక్షం (క్షీణ పక్షం) చతుర్థి నాడు ఆచరిస్తారు. భక్తులు సూర్యోదయం నుండి ఉపవాసం ఉండి, సాయంత్రం గణేశుడిని పూజించి, చంద్రుడిని దర్శించి అర్ఘ్యం (నీరు) సమర్పించిన తర్వాతే ఉపవాసం విరమిస్తారు. చంద్రోదయ సమయంలో ఉన్న చతుర్థి తిథిని బట్టి తేదీ నిర్ణయమవుతుంది, కాబట్టి ఎప్పుడూ మీ సొంత నగరపు చంద్రోదయ సమయాన్నే వాడండి — భారతదేశ సమయాన్ని మార్చి వాడకండి. మేఘావృతమైన రాత్రి, సాధారణంగా ప్రకటించిన చంద్రోదయ సమయానికి చంద్రుడి దిశ వైపు తిరిగి అర్ఘ్యం సమర్పిస్తారు.

ఈ గైడ్‌ను దాని అసలు hindutone.com చిరునామాలో పునరుద్ధరించాము. భారతదేశంలోనూ విదేశాల్లోనూ ఉన్న కుటుంబాలు ఈ నెలవారీ వ్రతాన్ని నమ్మకంగా ఆచరించేలా ఇది చంద్ర నియమాలను స్పష్టంగా వివరిస్తుంది.

సంకష్టి చతుర్థి అంటే ఏమిటి

'సంకష్టి' అనే పదం కష్టాల నుండి విముక్తి అనే అర్థం గల సంస్కృత పదం నుండి వచ్చింది. ప్రతి చాంద్రమాసంలో రెండు చతుర్థులు ఉంటాయి: శుక్ల పక్షంలో వినాయక చతుర్థి, కృష్ణ పక్షంలో — పౌర్ణమి తర్వాత సుమారు నాలుగు రోజులకు — సంకష్టి చతుర్థి. సంకష్టి విఘ్నహర్త అయిన గణేశుడికి, అంటే విఘ్నాలను తొలగించేవాడికి అంకితం. మహారాష్ట్ర, కర్ణాటక, ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణ, తమిళనాడుతో పాటు ప్రవాస భారతీయుల్లోనూ ఇది అత్యంత విస్తృతంగా ఆచరించే నెలవారీ ఉపవాసాల్లో ఒకటి.

Advertisement

రెండు సంకష్టులు ప్రత్యేకంగా ప్రసిద్ధి చెందాయి:

  • అంగారకి సంకష్టి: సంకష్టి మంగళవారం వచ్చినప్పుడు. ఇది ప్రత్యేకంగా శుభప్రదమైనదిగా భావిస్తారు, ఆ రోజు గణేశ ఆలయాలకు భక్తులు పెద్ద సంఖ్యలో వస్తారు.
  • సకట్ చౌత్ (సంకట్ చౌత్): ఉత్తర భారత క్యాలెండర్‌లో మాఘ మాసపు సంకష్టి, తల్లులు తమ పిల్లల క్షేమం కోసం ఆచరిస్తారు.

వివాహిత స్త్రీలు ఆచరించే ఉత్తర భారత ఉపవాసమైన కర్వా చౌత్, (పూర్ణిమాంత క్యాలెండర్‌లో) కార్తీక కృష్ణ పక్ష చతుర్థి నాడు వస్తుంది, ఇది కూడా చంద్ర దర్శనంతోనే ముగుస్తుంది; ఇది ఆ నెల సంకష్టితో కలిసి వస్తుంది.

చంద్ర నియమాలు — వివరణ

నియమంఆచరణలో దాని అర్థం
తేదీ చంద్రోదయాన్ని అనుసరిస్తుందిచంద్రోదయ సమయంలో చతుర్థి తిథి ఉన్న రోజునే సంకష్టి ఆచరిస్తారు. అందుకే పంచాంగంలోని తేదీ సాధారణ క్యాలెండర్ జాబితాకు భిన్నంగా ఉండవచ్చు.
చంద్రుడు కనిపించే వరకు ఉపవాసంచంద్రుడు ఉదయించి అర్ఘ్యం సమర్పించే వరకు ఉపవాసం కొనసాగుతుంది.
స్థానిక చంద్రోదయాన్ని వాడండిచంద్రోదయం ప్రదేశాన్ని బట్టి మారుతుంది. మీ సొంత నగరానికి సంబంధించిన పంచాంగం లేదా చంద్రోదయ పట్టికను వాడండి.
భోజనానికి ముందు అర్ఘ్యంచంద్రుడికి నీరు సమర్పించి, తర్వాత గణేశ పూజ పూర్తి చేసి, ఆ తర్వాత ఉపవాసం విరమించండి.
మేఘావృతమైన ఆకాశంసాధారణంగా, లెక్కించిన చంద్రోదయ సమయానికి చంద్రుడి దిశ వైపు తిరిగి అర్ఘ్యం సమర్పిస్తారు.

కృష్ణ పక్ష చతుర్థి నాడు చంద్రుడు ఆలస్యంగా, తరచుగా బాగా చీకటి పడిన తర్వాత ఉదయిస్తాడు కాబట్టి ఉపవాసం సుదీర్ఘంగా ఉండవచ్చు. దానికి తగ్గట్టు భోజనాలు, పనులు ప్లాన్ చేసుకోండి.

చంద్ర అర్ఘ్యం ఎలా సమర్పించాలి

  • ఒక చిన్న రాగి లేదా స్టీల్ చెంబు (లోటా)లో శుభ్రమైన నీరు నింపండి. అందులో కొద్దిగా పాలు, చిటికెడు గంధం లేదా కుంకుమ, కొన్ని అక్షతలు, ఒక పువ్వు వేయండి.
  • చంద్రుడు ఉదయించిన తర్వాత, వీలైతే బయట లేదా తెరిచిన కిటికీ దగ్గర, చంద్రుడి వైపు తిరిగి నిలబడండి.
  • చెంబును ఛాతీ ఎత్తులో పట్టుకుని నీటిని నిలకడగా ధారగా పోయండి; ఆ ధార గుండా లేదా ధార పక్కగా చంద్రుడిని చూస్తూ, మనసులో ప్రార్థించండి లేదా 'ఓం సోమాయ నమః' లేదా 'ఓం చంద్రాయ నమః' అని జపించండి.
  • చంద్రుడికి నమస్కారం చేసి, తర్వాత గణేశుడికి నమస్కరించండి.
  • వీలైనంత వరకు నీరు డ్రెయిన్‌లోకి కాకుండా మట్టిపై లేదా మొక్కపై పడేలా పోయండి; విదేశాల్లో బాల్కనీలోని పూల కుండీ లేదా తోట బాగా పనికొస్తుంది.

పూర్తి సంకష్టి దినచర్య

  • ఉదయం: స్నానం చేసి, ఉపవాసం ఉండటానికి గణేశుడి ముందు సంకల్పం తీసుకుని, చిన్న ప్రార్థన లేదా 'ఓం గం గణపతయే నమః' జపించండి.
  • పగటిపూట: మీ శక్తి మేరకు ఉపవాసం ఉండండి (కింది పట్టిక చూడండి).
  • సాయంత్రం: గరిక (దూర్వా), ఎర్రని పువ్వులు, కుంకుమ, అగరుబత్తి, దీపం, మోదకాలు లేదా లడ్డూల వంటి నైవేద్యంతో గణేశుడిని పూజించండి. సంకష్టి వ్రత కథ చదవండి లేదా వినండి, మీకు తెలిస్తే గణపతి అథర్వశీర్షం లేదా సంకటనాశన గణేశ స్తోత్రం పఠించండి.
  • చంద్రోదయం: చంద్రుడికి అర్ఘ్యం సమర్పించండి.
  • ఉపవాస విరమణ: ముందుగా ప్రసాదం తీసుకుని, తర్వాత సాదా సాత్విక భోజనం చేయండి.

ఉపవాస విధానాలు

రకంఇందులో ఏముంటుందిఎవరికి అనుకూలం
నిర్జలచంద్రోదయం వరకు ఆహారం గానీ నీరు గానీ లేదుఉపవాసం అలవాటు ఉన్న ఆరోగ్యవంతులైన పెద్దలకు మాత్రమే
ఫలాహారంపండ్లు, పాలు, పెరుగు, గింజలు, సగ్గుబియ్యం, వేరుశనగలు, చిలగడదుంప వంటి ఉపవాస ఆహారాలుచాలామందికి
ఏకభుక్తంపగటిపూట ఒక్కసారి సాదా సాత్విక భోజనం, తర్వాత పూజ, అర్ఘ్యంఉద్యోగాలతో బిజీగా ఉండేవారు, వృద్ధులు
పూజ మాత్రమేఉపవాసం లేదు; సాయంత్రం పూజ, చంద్రుడికి అర్ఘ్యంపిల్లలు, గర్భిణీ స్త్రీలు, వైద్య సమస్యలు ఉన్నవారు

వ్రతం భక్తి, ఆత్మనిగ్రహం గురించి — కష్టపడటం గురించి కాదు. మీరు మందులు వాడుతుంటే లేదా మధుమేహం ఉంటే, మీ డాక్టర్‌తో మాట్లాడి సులభమైన విధానాన్ని ఎంచుకోండి.

NRI కుటుంబాలకు సంకష్టి

విదేశాల్లోని కుటుంబాలకు ప్రతి నెలా రెండు ఆచరణాత్మక ప్రశ్నలు ఎదురవుతాయి: ఏ రోజు, చంద్రోదయం ఎన్ని గంటలకు?

Advertisement
  • ఏ రోజు: మీ నగరానికి లెక్కించిన పంచాంగాన్ని లేదా మీ స్థానిక ఆలయం ప్రచురించే క్యాలెండర్‌ను వాడండి. సంకష్టి చంద్రోదయ సమయంలోని తిథిపై ఆధారపడి ఉంటుంది కాబట్టి, విదేశాల్లో తేదీ భారతదేశంలోని తేదీకి భిన్నంగా ఉండవచ్చు.
  • ఎన్ని గంటలకు: ఆ పంచాంగం నుండి లేదా మీ ప్రదేశానికి సంబంధించిన నమ్మకమైన ఖగోళ సమాచార మూలం నుండి స్థానిక చంద్రోదయ సమయాన్ని తీసుకోండి. భారతదేశపు చంద్రోదయ సమయాన్ని తీసుకుని మీ టైమ్ జోన్‌కు మార్చుకోవద్దు.
  • ఆలస్య చంద్రోదయం, ఉద్యోగం: పని దినాన చంద్రుడు ఆలస్యంగా ఉదయిస్తే, ఫలాహార ఉపవాసం ఉండి, సాయంత్రం చిన్న పూజ చేసి, చంద్రుడు ఉదయించాక అర్ఘ్యం సమర్పించండి.
  • ఉత్తర ప్రాంతాలు, భవనాలు: ఉత్తర దిశ నగరాల్లో లేదా భవనాల వెనుక చంద్రుడు కనిపించని అపార్ట్‌మెంట్లలో, మేఘావృతమైన రాత్రిలాగే, చంద్రోదయ సమయానికి చంద్రుడి దిశ వైపు తిరిగి అర్ఘ్యం సమర్పించండి.
  • ఆలయాలు: చాలా ప్రవాస ఆలయాలు సాయంత్రం సంకష్టి అభిషేకం, పూజ నిర్వహిస్తాయి. షెడ్యూల్ కోసం మీ ఆలయ అధికారిక వెబ్‌సైట్ చూడండి.

సంకష్టి మరియు వినాయక చవితి — పోలిక

సంకష్టి చతుర్థివినాయక చవితి
పక్షంకృష్ణ పక్షం (క్షీణ), ప్రతి నెలాభాద్రపద శుక్ల పక్షం (వృద్ధి), ఏటా
చంద్రుడుదర్శించి పూజిస్తారు; చంద్రోదయంతో ఉపవాసం ముగుస్తుందిఆ రాత్రి చూడకూడదు
ముఖ్య సమయంసాయంత్రం, చంద్రోదయంమధ్యాహ్న పూజ
తదుపరి తేదీప్రతి నెలా; మీ స్థానిక పంచాంగం చూడండిశనివారం, 4 సెప్టెంబర్ 2027 (భారతదేశం)

వినాయక చవితి రోజు చంద్రుడిని ఎందుకు చూడకూడదో తెలుసుకోవడానికి, మా గైడ్ చదవండి: వినాయక చవితి మరియు చంద్ర దర్శనం.

తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు

సంకష్టి రోజున చంద్రుడు మేఘాల వెనుక దాగి ఉంటే ఏం చేయాలి?

చాలామంది పాటించే పద్ధతి ఏమిటంటే — మీ స్థానిక పంచాంగంలో ఇచ్చిన చంద్రోదయ సమయం వరకు వేచి ఉండి, చంద్రుడు ఉండవలసిన దిశ వైపు తిరిగి, అర్ఘ్యం సమర్పించి, ఆ తర్వాత ఉపవాసం విరమించడం. మేఘాలు తొలగుతాయేమోనని కొన్ని కుటుంబాలు ఇంకాస్త సేపు వేచి చూస్తాయి. మీ కుటుంబ ఆచారాన్ని అనుసరించండి.

సంకష్టి రోజున చంద్రుడిని చూస్తారు, కానీ వినాయక చవితి రోజున ఎందుకు చూడకూడదు?

ఈ రెండు రోజులు వేర్వేరు. చంద్రుడిని చూడకూడదనే నియమం భాద్రపద శుక్ల చతుర్థికి మాత్రమే వర్తిస్తుంది, ఎందుకంటే ఆ రోజున గణేశుడు చంద్రుడికి శాపం ఇచ్చాడు. సంకష్టి ప్రతి నెలా కృష్ణ పక్షంలో (క్షీణ పక్షం) వస్తుంది, ఆ రోజు చంద్రుడిని దర్శించి అర్ఘ్యం సమర్పించడమే వ్రత సమాప్తి.

నేను USA లేదా UK లో ఉంటే భారతదేశపు చంద్రోదయ సమయాన్ని వాడవచ్చా?

వాడకూడదు. చంద్రోదయం మీరు ఉన్న ఖచ్చితమైన ప్రదేశంపై ఆధారపడి ఉంటుంది. మీ సొంత నగరానికి లెక్కించిన పంచాంగాన్ని లేదా చంద్రోదయ పట్టికను ఉపయోగించండి. భారతదేశపు చంద్రోదయ సమయాన్ని మీ టైమ్ జోన్‌కు మార్చుకుంటే తప్పు ఫలితం వస్తుంది, సంకష్టి తేదీ కూడా ఒక రోజు తేడా రావచ్చు.

అంగారకి సంకష్టి అంటే ఏమిటి?

సంకష్టి చతుర్థి మంగళవారం (అంగారకుడు లేదా కుజుడి రోజు అయిన మంగళవారం) వస్తే దాన్ని అంగారకి సంకష్టి అంటారు, ఇది ప్రత్యేకంగా శుభప్రదమైనదిగా భావిస్తారు. ఈ రోజుల్లో ముంబైలోని సిద్ధివినాయక ఆలయంతో సహా గణేశ ఆలయాలకు భక్తులు పెద్ద సంఖ్యలో వెళ్తారు.

పిల్లలు, వృద్ధులు లేదా ఆరోగ్య సమస్యలు ఉన్నవారు ఉపవాసం ఉండవచ్చా?

ఈ వ్రతం ఎవరూ తమ ఆరోగ్యాన్ని ప్రమాదంలో పెట్టుకోవాలని కోరదు. పిల్లలు, గర్భిణీ స్త్రీలు, వృద్ధులు, మధుమేహం లేదా ఇతర వైద్య సమస్యలు ఉన్నవారు పండ్లు, పాలతో పాక్షిక ఉపవాసం ఉండవచ్చు, లేదా కేవలం పూజ చేసి చంద్రుడికి అర్ఘ్యం ఇవ్వవచ్చు. సందేహం ఉంటే మీ డాక్టర్‌ను సంప్రదించండి.

సంపాదకుల గమనిక

సంపాదకుల గమనిక (5 అక్టోబర్ 2026): ఇంతకుముందు వెర్షన్ కోల్పోయిన తర్వాత ఈ గైడ్‌ను దాని అసలు చిరునామాలో పునరుద్ధరించాము. ఒక్కో నెల సంకష్టి తేదీలు, చంద్రోదయ సమయాలు నగరాన్ని బట్టి మారతాయి కాబట్టి వాటిని మేము జాబితా చేయలేదు; మీ ప్రదేశానికి సంబంధించిన పంచాంగాన్ని వాడండి. వినాయక చవితి 2027 తేదీ (శనివారం, 4 సెప్టెంబర్) దృక్ పంచాంగం నుండి తీసుకున్నది.

సంబంధిత గైడ్‌లు