పంచ మహాయజ్ఞాలు
శాస్త్ర విధి ప్రకారం ప్రతివ్యక్తి నిర్వర్తించాల్సిన యజ్ఞాలు
- భూతయజ్ఞం – సమస్త ప్రాణులకోసం కొంత అన్నం కేటాయించడం.
- మనుష్య యజ్ఞం – ఇంటికి వచ్చిన అతిథికి ఆహారం ఇవ్వడం.
- పితృయజ్ఞం – పితరులకు తర్పణం ఇచ్చే శ్రాద్ధకర్మ.
- దేవయజ్ఞం – హోమాదులు.
- బ్రహ్మయజ్ఞం – సమాజానికి మార్గదర్శనం కోసం అధ్యాపన.
పితృయజ్ఞం ప్రత్యేకత
తల్లిదండ్రులు సంతానం కోసం చేసే త్యాగం అపారమైనది. అందువల్ల పితృదేవతలకు శ్రాద్ధకర్మ నిర్వహించడం మానవ ధర్మంగా పేర్కొనబడింది. మహాలయ పితృపక్షాల్లో వారిని స్మరించడం వల్ల సుఖసమృద్ధి, సంతోషం కలుగుతాయి.
మహాలయం అర్థం
- మహాన్ – అత్యంతికోలయో యత్ర- మహాలయః – మహా వినాశనం జరిగే రోజు.
- మరో అర్థం – ప్రళయం వరకు నిలిచివుండి, ఆ తర్వాత లయమయ్యేది మహాలయం.
దక్షిణాయన కాలం – పితృగణాల ఆశ
దైవగణాలకు దక్షిణాయనం రాత్రికాలం. ఇది ఆషాఢమాస కృష్ణపక్షం నుంచి ప్రారంభమవుతుంది. ఈ సమయంలో పితృగణాలు తిరిగి జన్మ పొందాలన్న కాంక్ష పెరుగుతుంది.
మనుస్మృతి ప్రకారం
ఆషాఢమాసంలోని కృష్ణపక్షం నుంచి భాద్రపద కృష్ణపక్షం వరకు పితరులు మన వద్ద అన్నాదులను కోరుతారు. తాపం, ఆకలి నివారించుకోవడానికి ఎదురుచూస్తారు.
మహాభారతం & చతుర్వర్గ చింతామణి ప్రకారం
సూర్యుడు కన్యారాశిలో ప్రవేశించినప్పటి నుంచి 16 రోజులపాటు పితృయజ్ఞం చేయాలని ఆదేశం ఉంది. అలా చేస్తే ప్రతిరోజూ గయాశ్రాద్ధం చేసిన ఫలం లభిస్తుంది.
శ్రాద్ధం భావం
శ్రద్ధతో చేసే కర్మే శ్రాద్ధం.
మూడు శరీరాలు – భౌతిక, ప్రేత, సూక్ష్మ – ఇవి వసు, రుద్ర, ఆదిత్య రూపాలలో పరిగణించబడతాయి.
శ్రాద్ధం చేసే నాలుగు విధులు:
- అగ్నిముఖం
- బ్రాహ్మణ భోజనం
- పిండప్రదానం
- ఉపవాసం
పితృప్రియమైన 96 రోజులు (షణ్ణవతులు)
- 14 మన్వాదులు
- 16 మహాలయాలు
- 4 యుగాదులు
- 12 సంక్రాంతులు
- 12 అమావాస్యలు
- 13 వ్యతీపాతములు
- 13 వైధృతులు
- 12 అన్వష్టకాలు
మొత్తం: 96 రోజులు.
కనీసం మహాలయ అమావాస్యనాడైనా పితృయజ్ఞం చేయాలని శాస్త్రం చెప్పింది.
అర్హతలు
- తండ్రి మరణించిన వారే మహాలయ పక్షం చేయగలరు.
- తండ్రి బ్రతికి, తల్లి మరణించినట్లయితే శ్రాద్ధం చేయవచ్చు కానీ నువ్వుల తర్పణం విడువకూడదు.
- కుమారులు లేనప్పుడు, కూతురి కొడుకు (దౌహిత్రుడు) అధికారం పొందుతాడు.
- కూతురు కూడా బ్రాహ్మణుని ద్వారా కర్మ జరిపించవచ్చు.
- భార్య గర్భిణిగా ఉంటే పిండదానం కాకుండా సంకల్ప శ్రాద్ధం చేయాలి.